အပျို/လူပျိုဖော်စောဝင်ခြင်း
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်H2: ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်း ဆိုသည်မှာ ကလေးများတွင် ပုံမှန်အသက်အရွယ်ထက် စော၍ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးပြောင်းလဲမှုများ စတင်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းပြီး မိန်းကလေးများတွင် အသက် ရှစ် နှစ် မတိုင်မီနှင့် ယောကျ်ားလေးများတွင် အသက် ကိုး နှစ် မတိုင်မီ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပါသည်။ ဤအခြေအနေသည် ပစ်ကျူထရီဂလင်း (Pituitary gland) မှ ဂိုနက်ဒိုထရိုပင် (Gonadotropins) ဟော်မုန်းများကို ထုတ်လွှတ်ပေးပြီး မိန်းကလေးများတွင် မမျိုးဥအိမ်နှင့် ယောကျ်ားလေးများတွင် ဝှေးစေ့တို့၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို လှုံ့ဆော်ပေးသောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် မိန်းကလေးများတွင် အီစထရိုဂျင် (Estrogen) ဟော်မုန်း ထုတ်လုပ်မှု မြင့်တက်လာပြီး ယောကျ်ားလေးများတွင် တက်စတိုစတီရုန်း (Testosterone) ဟော်မုန်း ထုတ်လုပ်မှု မြင့်တက်လာပါသည်။ လူမျိုးနွယ်စု ကဲ့သို့သော အချက်အလက်များသည် ပုံမှန် အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်သည့် အချိန်အခါအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိနိုင်သော်လည်း ကလေး၏ အသက်အရွယ်အတွက် မျှော်မှန်းထားသည်ထက် သိသိသာသာ စောစီးစွာ ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်းဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။
အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်း၏ လက္ခဏာများတွင် ကြွက်သားများနှင့် အရိုးများ လျှင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ် ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် အရွယ်အစား ပြောင်းလဲလာခြင်း၊ ထို့ပြင် မျိုးပွားနိုင်စွမ်း အနုပညာများကို ရရှိလာခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။ တိကျသော အကြောင်းရင်းကို ရံဖန်ရံခါ မသိရှိရသော်လည်း အလွန်ရှားပါးသော အခြေအနေများတွင် ကူးစက်ရောဂါများ၊ ဟော်မုန်း မညီမျှမှုများ၊ ဦးနှောက်အကျိတ်များ သို့မဟုတ် ဒဏ်ရာရရှိမှုများ ကဲ့သို့သော အခြေအနေများကြောင့် အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။
ကုသရာတွင် လိင်ဟော်မုန်း ထုတ်လွှတ်မှုကို ထိန်းညှိပေးခြင်းဖြင့် အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်မှု ဖြစ်စဉ်ကို နှောင့်နှေးစေသည့် ဆေးဝါးများကို အသုံးပြုလေ့ရှိပြီး ပုံမှန် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကြီးထွားမှုအတွက် အချိန်ပိုမို ရရှိစေပါသည်။ အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်သော ကလေးများသည် မိမိတို့၏ အခြေအနေကို ထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်ကုသနိုင်ရန်နှင့် ခန္ဓာကိုယ် ကျန်းမာသုခကို အထောက်အကူပြုနိုင်ရန် လိုအပ်သော ဆေးကုသမှုများကို ရရှိစေရေးအတွက် စောစီးစွာ ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်ခြင်းနှင့် ကုသစောင့်ရှောက်ခြင်းတို့သည် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။
H2: ရောဂါလက္ခဏာများ
အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်း၏ လက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်-
- မိန်းကလေးများတွင် ရင်သား စောစီးစွာ ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းနှင့် ပထမဆုံး ရာသီသွေး လာခြင်း
- ယောကျ်ားလေးများတွင် ဝှေးစေ့နှင့် လိင်တံ ကြီးထွားလာခြင်း၊ မျက်နှာတွင် အမွှေးအမျှင်များ ထွက်လာခြင်းနှင့် အသံ ဩဇာညှင်းလာခြင်း
- ဆီးခုံ သို့မဟုတ် ဂျိုင်းကြားတွင် အမွှေးအမျှင်များ ပေါက်လာခြင်း
- အရပ်နှင့် ခန္ဓာကိုယ် လျှင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာခြင်း
- ဝက်ခြံ ထွက်ခြင်း
- လူကြီးကဲ့သို့ ခန္ဓာကိုယ် အနံ့အသက် ထွက်ခြင်း
သင့်ကလေးတွင် ဤလက္ခဏာများထဲမှ တစ်ခုခု စတင်ပြသလာပါက စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်း ဟုတ်မဟုတ် စစ်ဆေးကုသနိုင်ရန် သင့်ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ပေးသူနှင့် ပြသရန် ရက်ချိန်းယူသင့်ပါသည်။
H2: ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများ
ဘေးပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်း (Peripheral precocious puberty) ဆိုသည်မှာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်းကို စတင်လှုံ့ဆော်ပေးသော GnRH ဟော်မုန်း၏ ပုံမှန် ပါဝင်ပတ်သက်မှု မရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်မှ အီစထရိုဂျင် သို့မဟုတ် တက်စတိုစတီရုန်း ဟော်မုန်းများကို စောစီးစွာ စတင်ထုတ်လုပ်သည့် အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ ဟော်မုန်း စောစီးစွာ ထွက်ရှိခြင်းသည် မမျိုးဥအိမ်၊ ဝှေးစေ့၊ အက်ဒရီနယ်ဂလင်း (Adrenal gland) သို့မဟုတ် ပစ်ကျူထရီဂလင်း (Pituitary gland) ကဲ့သို့သော အင်္ဂါအသီးသီးရှိ ပြဿနာများကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ Peripheral precocious puberty ကို ဖြစ်စေနိုင်သော အကြောင်းအရင်းအချို့မှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်ကြပါသည်-
- အကျိတ်များ- အက်ဒရီနယ်ဂလင်း သို့မဟုတ် ပစ်ကျူထရီဂလင်းတို့တွင် ဖြစ်ပေါ်သော အကျိတ်များသည် အီစထရိုဂျင် သို့မဟုတ် တက်စတိုစတီရုန်း ဟော်မုန်းများကို ပိုလျှံစွာ ထွက်ရှိစေပြီး ဤအခြေအနေကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။
- မျိုးရိုးဗီဇ ရောဂါများ- အရိုးများနှင့် အရေပြားအရောင်ကို ထိခိုက်စေသည့် McCune-Albright syndrome ခေါ် ရှားပါး မျိုးရိုးဗီဇ ရောဂါသည် ဟော်မုန်း မညီမျှမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး Peripheral precocious puberty ကို စတင်ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။
- ဟော်မုန်းများနှင့် ထိတွေ့မိခြင်း- အီစထရိုဂျင် သို့မဟုတ် တက်စတိုစတီရုန်း ပါဝင်သော လိမ်းဆေးများ၊ လိမ်းဆီများကို အသုံးပြုခြင်းသည်လည်း အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်သည့် ပုံမှန် အချိန်အခါကို ကမောက်ကမ ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။
မိန်းကလေးများတွင် Peripheral precocious puberty သည် အောက်ပါတို့နှင့်လည်း ဆက်စပ်နေနိုင်ပါသည်-
- မမျိုးဥအိမ် အရည်အိတ်များ- မမျိုးဥအိမ်တွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော အရည်အိတ်များ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း
- မမျိုးဥအိမ် အကျိတ်များ- မမျိုးဥအိမ်တွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော အကျိတ်များ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း
ယောကျ်ားလေးများတွင်မူ အောက်ပါတို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်-
- အကျိတ်များ- သုက်ပိုး သို့မဟုတ် တက်စတိုစတီရုန်း ဟော်မုန်း ထုတ်လုပ်မှုကို တာဝန်ယူရသော ဆဲလ်များကို ထိခိုက်စေသည့် အကျိတ်များ
- မျိုးရိုးဗီဇ အခြေအနေများ- လေ့လာတွေ့ရှိချက်အရ ယေဘုယျအားဖြင့် အသက် တစ် နှစ်မှ လေး နှစ်အထိ ယောကျ်ားလေးများတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး တက်စတိုစတီရုန်း ဟော်မုန်းကို စောစီးစွာ ထုတ်လုပ်စေသည့် Gonadotropins နှင့် မသက်ဆိုင်သော မိသားစုလိုက် ဖြစ်ပွားသည့် စောစီးစွာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးမှု ရောဂါ (Gonadotropin-independent familial sexual precocity) ခေါ် ရှားပါး မျိုးရိုးဗီဇ အခြေအနေတစ်ရပ်
H2: ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ
အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်းကို ကြုံတွေ့ရနိုင်ခြေ မြင့်မားစေသည့် အချက်အလက်များစွာ ရှိပါသည်-
- လိင်အမျိုးအစား- အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်းသည် ယောကျ်ားလေးများထက် မိန်းကလေးများတွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ရှိပါသည်။
- အဝလွန်ခြင်း- ကိုယ်အလေးချိန် လွန်ကဲခြင်းသည် အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေပါသည်။
H2: ရောဂါရှာဖွေခြင်း
ကလေးတစ်ဦးတွင် အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်းကို ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်အတွက် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုများစွာကို ပြုလုပ်လေ့ရှိပြီး ယင်းတို့တွင် ယေဘုယျအားဖြင့် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်-
- ဆေးမှတ်တမ်းများကို ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း-
- ကလေး၏ ဆေးမှတ်တမ်းနှင့် မိသားစု ဆေးမှတ်တမ်းနှစ်ခုလုံးကို ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း။
- သွေးစစ်ဆေးခြင်းများ-
- ဂိုနက်ဒိုထရိုပင် လှုံ့ဆော်မှု စစ်ဆေးခြင်း (Gonadotropin-Releasing Hormone – GnRH Stimulation Test)- ဤစစ်ဆေးမှုသည် စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်း အမျိုးအစားကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ကူညီပေးပါသည်။ ၎င်းတွင် သွေးနမူနာ ရယူခြင်းနှင့် GnRH ဟော်မုန်း ထိုးဆေးပေးခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။ ထို့နောက် နောက်ထပ် ရယူသည့် သွေးနမူနာများသည် ကလေး၏ ဟော်မုန်းများ မည်သို့ တုံ့ပြန်သည်ကို ဖော်ပြပေးပါသည်။
- ဟော်မုန်း ပမာဏများကို စစ်ဆေးခြင်း- သွေးကြောအတွင်းရှိ ဟော်မုန်း ပမာဏများကို စစ်ဆေးအကဲဖြတ်ခြင်း။
- သိုင်းရွိုက် စစ်ဆေးခြင်း- ဤစစ်ဆေးမှုသည် သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်း ထုတ်လုပ်မှုကို စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်း နည်းပါးသည့် ရောဂါ (Hypothyroidism) ရှိမရှိ စစ်ဆေးပေးပါသည်။ ကလေးတွင် နွမ်းနယ်ခြင်း၊ အေးစိမ့်မှုကို မခံနိုင်ခြင်း၊ စာပေသင်ယူမှု စွမ်းရည် ကျဆင်းလာခြင်း သို့မဟုတ် အာခေါင်/အရေပြား ခြောက်သွေ့ခြင်း ကဲ့သို့သော ရောဂါလက္ခဏာများ ပြသပါက ဤစစ်ဆေးမှုကို အကြံပြုပါသည်။
- ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးခြင်းများ-
- ဦးနှောက်ကို သံလိုက်ဓာတ်မှန် (MRI) ရိုက်ခြင်း- ဤပုံရိပ်ဖော် နည်းပညာကို ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်ကြောင့် အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်သည့် ကလေးများတွင် ဖြစ်ပွားစေနိုင်သော ဦးနှောက်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် အသုံးပြုပါသည်။
- လက်နှင့် လက်ကောက်ဝတ်များကို ဓာတ်မှန် (X-rays) ရိုက်ခြင်း- ဤဓာတ်မှန်များသည် အရိုးကြီးထွားမှု ပုံစံများကို စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်းကို ရောဂါရှာဖွေရာတွင် ကူညီပေးပါသည်။
- ဆတင်ဆုံနှင့် အက်ဒရီနယ်ဂလင်းကို အာထရာဆောင်း (Ultrasound) ရိုက်ခြင်း- ဤအာထရာဆောင်း ရိုက်ကူးမှုသည် အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် ဝေဒနာများကို သိရှိနိုင်ရန် ဆတင်ဆုံနှင့် အက်ဒရီနယ်ဂလင်းတို့ကို စစ်ဆေးအကဲဖြတ်ပေးပါသည်။
H2: ကုသခြင်း
ကလေးများတွင် အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်းကို ထိန်းချုပ်ကုသရာ၌ ပဓာနကျသော ရည်ရွယ်ချက်မှာ ၎င်းတို့ အသက်ကြီးလာသည့်အခါ ရသင့်ရထိုက်သော အရပ်အမြင့်သို့ ရောက်ရှိစေရန် ဖြစ်ပါသည်။ ကုသမှု နည်းလမ်း ရွေးချယ်မှုသည် အရင်းခံ အကြောင်းအရင်းအပေါ် မူတည်ပြီး သီးခြား အကြောင်းအရင်းကို ရှာမတွေ့ပါက ကုသမှု လိုအပ်မလိုအပ်သည်မှာ ကလေး၏ အသက်အရွယ်နှင့် အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်မှု ဖြစ်စဉ် မြန်ဆန်မှုအပေါ် မူတည်ပါသည်။ အကြောင်းရင်းကို တိကျစွာ မသိရသော အခြေအနေများတွင် လအနည်းငယ်ကြာ စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးသည့် ကာလကို ထည့်သွင်း စဉ်းစားနိုင်ပါသည်။
- ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်ကြောင့် ဖြစ်သော အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်းကို ကုသခြင်း- ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်ကြောင့် ဖြစ်သော အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်း (Central precocious puberty) ကို နောက်ထပ် ဖွံ့ဖြိုးပြောင်းလဲမှုများကို နှောင့်နှေးစေရန် ရည်ရွယ်သည့် GnRH analogue ကုထုံးဖြင့် ယေဘုယျအားဖြင့် ကုသလေ့ရှိပါသည်။ ဤကုထုံးတွင် လူပရိုလိုင်း အက်စီတိတ် (Leuprolide acetate – Lupron Depot) သို့မဟုတ် ထရစ်တိုရီလင် (Triptorelin – Trelstar, Triptodur Kit) ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများကို လစဉ် ထိုးဆေးအဖြစ် အသုံးပြုခြင်း ပါဝင်နိုင်ပါသည်။ ထို့ပြင် ဆေးထိုးရမည့် အချိန်အကွာအဝေး ပိုမိုရှည်လျားသော အမျိုးအစားသစ်များကိုလည်း ရရှိနိုင်ပါသည်။ ကလေးများသည် ပုံမှန် အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်သည့် အသက်အရွယ်သို့ ချဉ်းကပ်လာသည်အထိ ဤဆေးကို သောက်သုံး/ထိုးနှံရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ကုသမှုကို ရပ်ဆိုင်းလိုက်သောအခါ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်သည့် ဖြစ်စဉ် ပြန်လည်စတင်ပါမည်။ ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်ကြောင့် ဖြစ်သော အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်းကို ထိန်းချုပ်ကုသရန် အခြားနည်းလမ်းတစ်ခုမှာ တစ် နှစ်အထိ ခံသော ဟစ်စထရီလင် အရေပြားအောက်ထည့်ဆေး (Histrelin implant) ဖြစ်ပါသည်။ လစဉ် ဆေးထိုးခြင်းနှင့် မတူဘဲ ဤနည်းလမ်းသည် ခဏခဏ ဆေးထိုးရန် မလိုသော်လည်း လက်မောင်းအထက်ပိုင်း အရေပြားအောက်တွင် ဆေးတောင့် ထည့်သွင်းရန် သေးငယ်သော ခွဲစိတ်မှု ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ တစ် နှစ် ကြာပြီးနောက် ဆေးတောင့်ကို ပြန်လည်ထုတ်ယူပြီး လိုအပ်ပါက ဆေးတောင့်အသစ်ကို ထပ်မံထည့်သွင်းနိုင်ပါသည်။
- အရင်းခံ ကျန်းမာရေး အခြေအနေများကို ကုသခြင်း- အရင်းခံ ကျန်းမာရေး အခြေအနေတစ်ခုခုကြောင့် အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာပါက စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်မှုကို ရပ်တန့်ရန် အဓိက အကြောင်းအရင်းကို ကုသရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ပမာအားဖြင့် အကျိတ်တစ်ခုသည် အသက်မပြည့်မီ စောစီးစွာ အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည့် ဟော်မုန်းများကို ထုတ်လွှတ်နေပါက ထိုအကျိတ်ကို ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်းဖြင့် ယေဘုယျအားဖြင့် အပျို/လူပျိုဖော်ဝင်သည့် ရောဂါလက္ခဏာများ ရပ်တန့်သွားလေ့ရှိပါသည်။
