မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါ

အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ

မိဘတစ်ဦး ဖြစ်လာခြင်းသည် လူတစ်ဦး၏ လူနေမှုဘဝပုံစံကို သိသိသာသာ ပြောင်းလဲစေသည်။ မိဘအဖြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရခြင်းသည် ပျော်ရွှင်စရာကောင်းသော်လည်း တစ်ဖက်တွင်လည်း လူကို နုန်းခွေစေပြီး စိန်ခေါ်မှုများပြားလှသည်။ ကလေးမွေးဖွားခြင်း၏ နောက်ဆက်တွဲ ရလဒ်တစ်ခုမှာ မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါ (Postpartum depression) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် စိတ်ခံစားချက် အတက်အကျ အလွန်အမင်းဖြစ်ခြင်း၊ အလွန်အကျွံငိုခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ အပြစ်ရှိသလို ခံစားရခြင်းနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း၊ ၎င်းပြင် မွေးကင်းစကလေးငယ်၏ လိုအပ်ချက်များကို ဂရုစိုက်ရန် ခက်ခဲခြင်း စသည့် လက္ခဏာရပ်များဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။

ကလေးမွေးဖွားခဲ့သည့် အမျိုးသမီးများသာမက မွေးစားခဲ့သည့် မိဘများနှင့် အငှားကိုယ်ဝန်ဖြင့် ကလေးရရှိလာသည့် မိဘများသည်လည်း မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါဒဏ်ကို ခံစားရနိုင်သည်။ ကလေးမွေးဖွားပြီးနောက်တွင် လူတို့သည် ဟော်မုန်းပိုင်း၊ ရုပ်ပိုင်း၊ စိတ်ခံစားမှုပိုင်း၊ စီးပွားရေးပိုင်းနှင့် လူမှုရေးပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြတ်သန်းကြရသည်။

မီးဖွားပြီးနောက် ဖြစ်ပွားတတ်သော စိတ်ကျရောဂါ အမျိုးအစားများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် –

• မီးဖွားပြီးစ စိတ်မောလူမောဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကလေးမွေးပြီးစ စိတ်မကြည်မလင်ဖြစ်ခြင်း (Postpartum blues သို့မဟုတ် Baby blues) – ကလေးမွေးဖွားပြီးနောက် မီးဖွားခါစ မိခင်အများစုတွင် စိတ်ခံစားချက် ခဏခဏပြောင်းလဲခြင်း၊ ငိုချင်စိတ်ဖြစ်ခြင်း၊ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းနှင့် အိပ်စက်ရခက်ခဲခြင်း စသည့် မီးဖွားပြီးစ “Baby blues” ဝေဒနာကို ခံစားရလေ့ရှိသည်။ ဤဝေဒနာသည် များသောအားဖြင့် မီးဖွားပြီး ပထမဆုံး နှစ်ရက်မှ သုံးရက်အတွင်း စတင်လေ့ရှိပြီး နှစ်ပတ်အထိ ကြာမြင့်နိုင်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် ဝေဒနာရှင်အနေဖြင့် အကောင်းဆုံးလုပ်ဆောင်နိုင်သည့်အရာမှာ သူငယ်ချင်းများ၊ မိသားစု သို့မဟုတ် မိမိ၏အဖော် (အိမ်ထောင်ဖက်) ထံမှ ကူညီပံ့ပိုးမှုများကို ရှာဖွေတောင်းခံရန် ဖြစ်သည်။
• မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါ (Postpartum depression) – ၎င်းသည် မီးဖွားခါစ မိခင်အချို့ ခံစားရတတ်သော ပိုမိုပြင်းထန်သည့် စိတ်ကျရောဂါအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်ကတည်းက စတင်နိုင်ပြီး မီးဖွားပြီးနောက်အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနိုင်သောကြောင့် ၎င်းကို “ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်နှင့်မီးဖွားပြီးစကာလ စိတ်ကျရောဂါ” (Peripartum depression) ဟုလည်း ရံဖန်ရံခါ ခေါ်ဆိုကြသည်။ အပျော့စားမှ အပြင်းစားအထိ ရှိနိုင်သော ရောဂါလက္ခဏာများသည် မီးဖွားပြီး တစ်ပတ်အကြာတွင် သော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် တဖြည်းဖြည်းချင်းဖြင့် တစ်နှစ်အကြာအထိ သော်လည်းကောင်း ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သည်။ လက္ခဏာများသည် လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်နိုင်သော်လည်း စိတ်ကုထုံး (Psychotherapy) သို့မဟုတ် စိတ်ကျရောဂါပျောက်ဆေးများဖြင့် အလွန်ထိရောက်စွာ ကုသနိုင်ပါသည်။
• မီးဖွားပြီးစ စိတ်ဖောက်ပြန်ခြင်း (Postpartum psychosis) – ၎င်းသည် ကလေးမွေးဖွားပြီးနောက် ရံဖန်ရံခါ ပေါ်ပေါက်တတ်သော ပြင်းထန်သည့် စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ရောဂါဝေဒနာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မိမိကိုယ်မိမိ သေကြောင်းကြံစည်နိုင်ခြေ ပိုများပြီး ကလေးငယ်ကို အန္တရာယ်ပြုနိုင်သည့် ဘေးအန္တရာယ် ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် မီးဖွားပြီးစ စိတ်ဖောက်ပြန်ခြင်းသည် အရေးပေါ် ဆေးကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်သည်။ ၎င်းအတွက် ဆေးရုံတက်ကုသခြင်း၊ နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးခြင်းနှင့် ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသခြင်းတို့ကို မကြာခဏ အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။

မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါ ခံစားနေရသူများအနေဖြင့် ၎င်းတို့သည် တစ်ကိုယ်တည်းမဟုတ်ကြောင်းနှင့် ဤရောဂါအခြေအနေသည် ၎င်းတို့၏အပြစ်မဟုတ်ကြောင်း သိရှိစေရန် အရေးကြီးပါသည်။ မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါသည် စိတ်ဓာတ်ပျော့ညံ့ခြင်း သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ကျရှုံးခြင်းကို ပြသခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကလေးမွေးဖွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်လာနိုင်သော နောက်ဆက်တွဲရလဒ်တစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ သတင်းကောင်းမှာ ထိရောက်သော ကုသမှုပုံစံများ ရှိနေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အကူအညီကို အမြန်ဆုံးရှာဖွေခြင်းက ရောဂါလက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ကူညီပေးပြီး မွေးကင်းစကလေးငယ်နှင့် သံယောဇဉ်တွယ်မှုကို ပိုမိုခိုင်မြဲစေပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

အချို့သောသူများသည် မိမိတို့၏ မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါ လက္ခဏာများကြောင့် ရှက်ရွံ့ခြင်း သို့မဟုတ် အပြစ်ရှိသလို ခံစားရခြင်းများ ရှိနိုင်ပြီး ၎င်းကြောင့် မိမိကိုယ်မိမိ မိဘကောင်းတစ်ယောက်မဟုတ်ဟု စိုးရိမ်ပူပန်တတ်ကြသည်မှာ စာနာနားလည်ပေးနိုင်စရာ ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော်လည်း မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါသည် လူအများအပြားတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည့် အလွန်အဖြစ်များသော အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သတိပြုရန် အရေးကြီးသည်။ ၎င်းသည် ၎င်းတို့၏ စိတ်နေသဘောထား သို့မဟုတ် မိဘအုပ်ထိန်းနိုင်စွမ်းကို ရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ဤအတွေ့အကြုံကို ခံစားနေရသည်မှာ ၎င်းတို့တစ်ဦးတည်းမဟုတ်ပါ။

မီးဖွားပြီးနောက် စိတ်ကျခြင်းတွင် အပျော့စားမှ အပြင်းစားအထိ လက္ခဏာရပ်မျိုးစုံ ရှိနိုင်ပါသည်။

Baby blues ၏ လက္ခဏာများ (Baby blues symptoms)

ကလေးမွေးဖွားပြီးနောက် တစ်ပတ် သို့မဟုတ် နှစ်ပတ်အတွင်း ပျောက်ကွယ်သွားတတ်သည့် လက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည် –

• စိတ်ခံစားချက် မကြာခဏ ပြောင်းလဲခြင်း
• စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း
• ဝမ်းနည်းခြင်း
• ငိုခြင်း
• စိတ်တိုလွယ်ခြင်း
• စိတ်ဖိစီးမှုဒဏ်ကို အလွန်အမင်း ခံစားရခြင်း
• အာရုံစူးစိုက်မှု လျော့နည်းခြင်း
• အစားအသောက်ပျက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်ထက် ပိုစားခြင်း
• အိပ်စက်ရန် ခက်ခဲခြင်း

မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါ လက္ခဏာများ (Postpartum depression symptoms)

အစပိုင်းတွင် မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါကို Baby blues ဟု မှားယွင်းထင်မှတ်နိုင်သော်လည်း ၎င်း၏ လက္ခဏာများနှင့် ပြသမှုများသည် ပိုမိုပြင်းထန်ပြီး ကာလကြာရှည် တည်ရှိနေတတ်သည်။ ကုသမှုမခံယူပါက မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါသည် လပေါင်းများစွာ သို့မဟုတ် ထိုထက်ပို၍ ကြာရှည်နိုင်သည်။ ၎င်း၏ လက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည် –

• ပြင်းထန်သော စိတ်ခံစားချက် အတက်အကျများ ဖြစ်ခြင်း
• ငိုခြင်း
• အလွန်အမင်း စိတ်တိုလွယ်ခြင်းနှင့် ဒေါသထွက်ခြင်း
• ဂဏာမငြိမ်ဖြစ်ခြင်း
• မိမိ၏ ကလေးငယ်နှင့် သံယောဇဉ်တွယ်ရန် ခက်ခဲခြင်း
• မိမိကိုယ်မိမိ မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းများ သို့မဟုတ် မိသားစုထံမှ ဖယ်ခွာခြင်း သို့မဟုတ် အထီးကျန်အောင် နေခြင်း
• အစားအသောက်ပျက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်ထက် ပိုစားခြင်း
• အိပ်မပျော်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အကျွံ အိပ်စက်ခြင်း
• အလွန်အမင်း မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း သို့မဟုတ် အင်အားကုန်ခမ်းခြင်း
• တစ်ချိန်က မိမိနှစ်သက်ခဲ့သော အလုပ်လုပ်ဆောင်မှုများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပျောက်ဆုံးခြင်း
• မိမိကိုယ်မိမိ မိခင်ကောင်းတစ်ယောက် မဟုတ်ဟု စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း
• မျှော်လင့်ချက်မဲ့ခြင်း
• မိမိကိုယ်မိမိ မပြည့်စုံခြင်း၊ ရှက်ရွံ့ခြင်း၊ နောင်တရခြင်း သို့မဟုတ် တန်ဖိုးမရှိဟု ခံစားရခြင်း
• ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်စွမ်း၊ အာရုံစူးစိုက်နိုင်စွမ်းနှင့် စိတ်ကြည်လင်မှု အပိုင်းများ ကျဆင်းလာခြင်း
• ပြင်းထန်စွာ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းနှင့် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်း (Panic attacks) ဖြစ်ခြင်း
• မိမိကိုယ်မိမိ သို့မဟုတ် ကလေးငယ်ကို နာကျင်အောင် လုပ်လိုစိတ်များ ပေါ်လာခြင်း
• သေကြောင်းကြံစည်ရန် သို့မဟုတ် သေဆုံးရန် အစဉ်တစိုက် တွေးတောနေခြင်း

မီးဖွားပြီးစ စိတ်ဖောက်ပြန်ခြင်း (Postpartum psychosis)

များသောအားဖြင့် မီးဖွားပြီး ပထမပတ်အတွင်း ပေါ်ပေါက်တတ်သော ဤရှားပါးသည့် ရောဂါအခြေအနေ၏ လက္ခဏာများသည် အလွန်ပြင်းထန်သည်။ အချို့သော လက္ခဏာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်နိုင်သည် –

• စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်းနှင့် လမ်းပျောက်နေသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း
• ကလေးနှင့်ပတ်သက်၍ အလွန်အကျွံ တွေးတောခြင်း သို့မဟုတ် စွဲလမ်းစိတ်ဖြင့် တွေးတောခြင်း
• စိတ်ရောင်မှားခြင်း (မရှိတာကို မြင်ရ/ကြားရခြင်း) သို့မဟုတ် အတွေးမှားခြင်း (Delusion)
• အိပ်စက်ရန် ခက်ခဲခြင်း
• လူတကာကို သံသယစိတ်လွန်ကဲခြင်း (Paranoid)
• အင်အားအလွန်အကျွံ ရှိနေခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်မသက်မသာ ဖြစ်နေခြင်း
• မိမိကိုယ်မိမိ သို့မဟုတ် ကလေးကို အန္တရာယ်ပြုရန် ကြိုးပမ်းခြင်း

မီးဖွားပြီးစ စိတ်ဖောက်ပြန်ခြင်းသည် အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသော အတွေးအခေါ်များ သို့မဟုတ် အပြုအမူများကို ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် ချက်ချင်း ကုသမှုခံယူရန် လိုအပ်သည်။

အဖော် (အိမ်ထောင်ဖက်) တွင် ဖြစ်ပွားတတ်သော မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါ (Postpartum depression to the partner)

လေ့လာမှုများအရ ဖခင်အသစ်များသည်လည်း မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါကို ခံစားရနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းတို့သည် ပုံမှန်စားသောက်မှုနှင့် အိပ်စက်မှုပုံစံများ ပြောင်းလဲခြင်းကို ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၊ မောပန်းခြင်း၊ စိတ်ဖိစီးမှုဒဏ် ခံရခြင်း သို့မဟုတ် စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် စိတ်ကျရောဂါရှိသော မိခင်များ ခံစားရသည့် လက္ခဏာများနှင့် ထပ်တူပင် ဖြစ်သည်။

မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေအများဆုံးသော ဖခင်များမှာ အသက်အရွယ် ငယ်ရွယ်သူများ၊ စိတ်ကျရောဂါရာဇဝင် ရှိဖူးသူများ၊ လူမှုဆက်ဆံရေး ပြဿနာရှိသူများ သို့မဟုတ် ငွေကြေးအခက်အခဲ ကြုံတွေ့နေရသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ဖခင်များတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သော ဤစိတ်ကျရောဂါ (Paternal postpartum depression) သည်လည်း မိခင်များကဲ့သို့ပင် ချစ်ခရီးလမ်း အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ကလေးငယ်၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအပေါ် ဆိုးကျိုးသက်ရောက်မှုများ ရှိစေနိုင်ပါသည်။

အကယ်၍ ကလေးမွေးဖွားစဉ် သို့မဟုတ် မွေးဖွားပြီးနောက်တွင် အိမ်ထောင်ဖက်ဖြစ်သူ၌ စိတ်ကျခြင်း သို့မဟုတ် စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းများ ခံစားနေရပါက ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် အကြံပြုလိုပါသည်။ ဖခင်များတွင်ဖြစ်သော မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါကို မိခင်များအား ပေးလေ့ရှိသည့် ဆင်တူသော ကုထုံးများနှင့် ကူညီပံ့ပိုးမှုများဖြင့် ကုသပေးနိုင်ပါသည်။ သင့်တော်သော အကူအညီကို ရှာဖွေခြင်းက မိဘနှစ်ပါးစလုံးနှင့် မွေးကင်းစကလေးငယ်၏ ကျန်းမာချမ်းသာမှုနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများကို စီမံခန့်ခွဲရာတွင် သိသာထင်ရှားသော ကွာခြားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။

လူနာသည် ကလေးမွေးဖွားပြီးနောက် မိမိကိုယ်မိမိ စိတ်ကျနေပါသည်ဟု ဝန်ခံရန် ဝန်လေးခြင်း သို့မဟုတ် ရှက်ရွံ့ခြင်း ရှိနိုင်ပါသည်။ သို့သော်လည်း ၎င်းတို့တွင် မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါ သို့မဟုတ် မီးဖွားပြီးစ Baby blues လက္ခဏာတစ်ခုခု ပြသလာပါက ၎င်းတို့၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူ၊ သားဖွားမီးယပ်အထူးကုဆရာဝန်တို့နှင့် ရက်ချိန်းယူ၍ ပြသသင့်သည်။ လူနာတွင် မီးဖွားပြီးစ စိတ်ဖောက်ပြန်ခြင်းကို ညွှန်ပြနေသည့် လက္ခဏာများ ပြသလာပါက ဆေးကုသမှုကို ချက်ချင်း ခံယူပါ။

အကယ်၍ လူနာတွင် အောက်ပါလက္ခဏာများ ရှိနေပါက – ဥပမာ နှစ်ပတ်ကြာပြီးနောက်တွင်လည်း စိတ်ကျဝေဒနာ ဆက်ရှိနေပြီး ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်း၊ ကလေးကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရန် ခက်ခဲခြင်း၊ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများ လုပ်ဆောင်ရန် ပြဿနာရှိခြင်း သို့မဟုတ် မိမိကိုယ်မိမိနှင့် ကလေးကို နာကျင်အောင်လုပ်လိုသည့် အတွေးများ ရှိနေခြင်းတို့ ဖြစ်ပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူထံ ချက်ချင်း ဆက်သွယ်ရန် အရေးကြီးသည်။

မိမိကိုယ်မိမိ သို့မဟုတ် ကလေးကို အန္တရာယ်ပြုလိုသည့် အတွေးများ ရှိလာပါက အိမ်ထောင်ဖက် သို့မဟုတ် မိသားစုဝင်တစ်ဦးဦးအား ကလေးကို ဝိုင်းဝန်းကူညီစောင့်ရှောက်ပေးရန် ချက်ချင်း အကူအညီတောင်းခံပြီး ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူထံ ချက်ချင်း သွားရောက်ပြသပါ။

စိတ်ကျရောဂါ ခံစားနေရသူများအနေဖြင့် မိမိတို့၏ အခြေအနေကို အသိအမှတ်ပြုရန် သို့မဟုတ် လက်ခံရန် ရုန်းကန်ရလေ့ရှိပြီး သတိပေးလက္ခဏာများနှင့် ပြသမှုများကို သတိမထားမိဘဲ ရှိနေတတ်ကြသည်။ အကယ်၍ သင့်မိတ်ဆွေ သို့မဟုတ် ချစ်ခင်ရသူတစ်ဦးဦးတွင် မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါ ခံစားနေရသည် သို့မဟုတ် မီးဖွားပြီးစ စိတ်ဖောက်ပြန်ခြင်း၏ အစောပိုင်းလက္ခဏာများ ပြသနေသည်ဟု သံသယရှိပါက ၎င်းတို့အား ဆေးကုသမှု ချက်ချင်းခံယူနိုင်ရန် ကူညီပေးဖို့ အရေးကြီးပါသည်။ စောစီးစွာ ကြားဝင်ကုသပေးခြင်းနှင့် သင့်လျော်သော ကုသမှုခံယူခြင်းက ဤအခြေအနေကို စီမံခန့်ခွဲရန်နှင့် ပြန်လည်ကျန်းမာလာစေရန် သိသာထင်ရှားသော ကွာခြားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။

အကြောင်းရင်းများ

မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါ ဖြစ်ပွားရခြင်းတွင် မျိုးရိုးဗီဇ၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများနှင့် စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများ အပါအဝင် အကြောင်းရင်းများစွာ ရှိပါသည်။

• မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) – လေ့လာမှုများအရ မိသားစုမျိုးရိုးထဲတွင် ဤရောဂါအခြေအနေ ခံစားခဲ့ရဖူးသည့် ရာဇဝင် (အထူးသဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရဖူးပါက) ရှိလျှင် မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားကြောင်း သိရသည်။
• ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ (Physical changes) – ကလေးမွေးဖွားပြီးနောက် အီစထရိုဂျင် (Estrogen) နှင့် ပရိုဂျက်စတီရုန်း (Progesterone) ဟော်မုန်းပမာဏ ရုတ်တရက် ထိုးကျသွားခြင်းကြောင့် မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်ပါသည်။ လူနာများသည် သိုင်းရွိုက်ဂလင်း (Thyroid gland) မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော အခြားဟော်မုန်းပမာဏများလည်း ရုတ်တရက် ကျဆင်းသွားခြင်းကို ကြုံတွေ့ရနိုင်ပြီး၊ ၎င်းက ၎င်းတို့အား မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်းခြင်းနှင့် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

မီးဖွားပြီးနောက် ဟော်မုန်းပမာဏ ရုတ်တရက် ကျဆင်းသွားခြင်းနှင့် စိတ်ကျရောဂါဖြစ်ပွားခြင်းတို့အကြား ဆက်စပ်မှုကို နောက်ထပ် သုတေသနပြုရန် လိုအပ်ပါသေးသည်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း ပရိုဂျက်စတီရုန်းနှင့် အီစထရိုဂျင် ပမာဏသည် ဆယ်ဆခန့်အထိ တိုးပွားလာသော်လည်း မီးဖွားပြီးနောက်တွင်မူ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။

• စိတ်ခံစားမှုပိုင်း (Emotional) – လူနာသည် အလွန်အမင်း မောပန်းနွမ်းနယ်ပြီး စိတ်ဖိစီးမှုဒဏ် ခံနေရပါက ရိုးရှင်းသော ပြဿနာများကိုပင် ဖြေရှင်းရန် ရုန်းကန်ရနိုင်သည်။ ၎င်းတို့သည် မွေးကင်းစကလေးငယ်ကို ပြုစုစောင့်ရှောက်နိုင်မည့် မိမိတို့၏ စွမ်းရည်အပေါ် စိုးရိမ်ပူပန်နေနိုင်ပါသည်။ ၎င်းအပြင် မိမိကိုယ်မိမိ ဆွဲဆောင်မှုမရှိတော့ဟု ခံစားရခြင်း၊ မိမိကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာ (Identity) ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ရှိလာခြင်း သို့မဟုတ် မိမိတို့၏ ဘဝအပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိတော့ဟု ခံစားရခြင်းများ ရှိနိုင်သည်။ ဤပြဿနာများထဲမှ မည်သည့်အချက်မဆို မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါ ဖြစ်ပွားစေသည့် အချက်တစ်ချက် ဖြစ်လာနိုင်ပါသည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းရင်းများ

မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါသည် ပထမဆုံး ကလေးမွေးဖွားသည့် မိခင်များသာမက မည်သည့် မီးဖွားခါစ မိခင်တွင်မဆို သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သော အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ လူနာတွင် အောက်ပါအချက်များ ရှိနေပါက ရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားလာပါသည် –

• ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း၌ ဖြစ်စေ၊ မရှိခဲ့သည်ဖြစ်စေ စိတ်ကျရောဂါ ခံစားခဲ့ရဖူးသည့် ရာဇဝင် ရှိခြင်း။
• ယခင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ဖူးစဉ်က မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါ ဖြစ်ပွားခဲ့ဖူးခြင်း။
• အလုပ်ပြုတ်ခြင်း၊ ဖျားနာခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများရှိခြင်း ကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သည့် အခြေအနေများကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရဖူးသည့် ရာဇဝင် ရှိခြင်း။
• စိတ်ကြွစိတ်ကျရောဂါ (Bipolar disorder) ရှိခြင်း။
• မိသားစုဝင်များထဲတွင် စိတ်ကျရောဂါ သို့မဟုတ် အခြားသော စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ရောဂါရာဇဝင် ရှိခြင်း။
• ကလေးငယ်တွင် အထူးလိုအပ်ချက်များ သို့မဟုတ် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများ ရှိနေခြင်း။
• လူနာတွင် အမြွှာ (နှစ်မွှာ၊ သုံးမွှာ သို့မဟုတ် ထိုထက်ပိုသော အမြွှာများ) မွေးဖွားထားခြင်း။
• မိခင်နို့တိုက်ကျွေးရန် အခက်အခဲရှိခြင်း။
• လင်မယားအကြား သို့မဟုတ် အဖော်နှင့် ဆက်ဆံရေး အဆင်မပြေဖြစ်ခြင်း။
• ဝိုင်းဝန်းကူညီပံ့ပိုးပေးမည့် စနစ် (Support system) အားနည်းခြင်း။
• ငွေကြေး အခက်အခဲများ ရှိခြင်း။
• အစီအစဉ်မရှိဘဲ (မရည်ရွယ်ဘဲ) ကိုယ်ဝန်ရရှိခဲ့ခြင်း။