နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း

အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ

နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း ဆိုသည်မှာ နှလုံးကို အိတ်ကဲ့သို့ ဝန်းရံထားပြီး အရည်များဖြည့်တင်းထားသော ပါးလွှာသည့် အမြှေးပါး ရောင်ရမ်းသည့် ကျန်းမာရေးအခြေအနေဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ရောင်ရမ်းခြင်းကြောင့် နှလုံးအမြှေးပါးအလွှာများ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပွတ်တိုက်မိပြီး ရင်ဘတ်တွင် စူးရှစွာ နာကျင်မှုကို ခံစားရစေပါသည်။

နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်းသည် များသောအားဖြင့် ရုတ်တရက်ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး သီတင်းပတ်အနည်းငယ်မှ လအနည်းငယ်အထိ ကြာမြင့်နိုင်ပါသည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် သုံးလအတွင်း ပြန်လည်သက်သာသွားလေ့ရှိသော်လည်း အချို့သောအခြေအနေများတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာသည်အထိ ထပ်ခါတလဲလဲ ပြန်ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် နှလုံးအမြှေးပါးအလွှာများကြား၌ အရည်များစုပုံလာနိုင်ပြီး ၎င်းကို နှလုံးအမြှေးပါးအတွင်း အရည်စုခြင်း (Pericardial effusion) ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။

နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း အမျိုးအစား အမျိုးမျိုးရှိပါသည်-

• စူးရှသော နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း (Acute pericarditis)။ နှလုံးကို ကာကွယ်ထားသော အမြှေးပါးသည် ရုတ်တရက် ရောင်ရမ်းလာပြီး ရောဂါလက္ခဏာများ အချိန်တိုအတွင်း ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပါသည်။
• နာတာရှည် နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း (Chronic pericarditis)။ အစပိုင်းတွင် စူးရှသောဝေဒနာခံစားရပြီးနောက် သုံးလ သို့မဟုတ် သုံးလထက်ပို၍ ရောင်ရမ်းမှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းဖြစ်ပါသည်။
• ကျဉ်းမြောင်းစေသော နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း (Constrictive pericarditis)။ ဤအမျိုးအစားမှာ ပြင်းထန်သောအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ရောင်ရမ်းနေသော အလွှာများမှာ မာကျောလာခြင်း၊ ထူထဲလာခြင်းနှင့် အမာရွတ်တစ်ရှူးများ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းတို့ကြောင့် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကပ်တွဲသွားခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် နှလုံး၏ ပုံမှန်လုပ်ဆောင်ချက်များကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေပြီး များသောအားဖြင့် စူးရှသော နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း အကြိမ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်ပါသည်။
• ပိုးဝင်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း (Infectious pericarditis)။ ဗိုင်းရပ်စ်၊ ဘက်တီးရီးယား၊ မှို သို့မဟုတ် ကပ်ပါးပိုးများကြောင့် ဖြစ်ပွားခြင်းဖြစ်ပါသည်။
• အကြောင်းရင်းမသိသော နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း (Idiopathic pericarditis)။ ရောင်ရမ်းရသည့် အကြောင်းရင်းကို တိကျစွာ မသိရှိနိုင်သော အခြေအနေကို ဆိုလိုပါသည်။
• ထိခိုက်ဒဏ်ရာကြောင့်ဖြစ်သော နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း (Traumatic pericarditis)။ ကားတိုက်မှုကဲ့သို့သော ရင်ဘတ်ကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်မိပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပါသည်။
• ကျောက်ကပ်ရောဂါကြောင့်ဖြစ်သော နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း (Uremic pericarditis)။ ကျောက်ကပ်အလုပ်မလုပ်တော့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပါသည်။
• ကင်ဆာကြောင့်ဖြစ်သော နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း (Malignant pericarditis)။ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ ကင်ဆာဆဲလ်များ ကြီးထွားလာပြီး နှလုံးအမြှေးပါးကို ထိခိုက်လာသောအခါ ဖြစ်ပွားခြင်းဖြစ်ပါသည်။

ပိုမိုပြင်းထန်သော နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်းများတွင် ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသခြင်းနှင့် အလွန်နည်းပါးသော အခြေအနေများတွင် ခွဲစိတ်ကုသခြင်းတို့ လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ စောစီးစွာ ရောဂါရှာဖွေပြီး ကုသမှုခံယူခြင်းက ရေရှည်နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်းကြောင့် နာကျင်မှုသည် များသောအားဖြင့် ရင်ညွန့်ရိုးနောက်ဘက် သို့မဟုတ် ရင်ဘတ်၏ ဘယ်ဘက်ခြမ်းတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်ပါသည်။ ထိုနာကျင်မှုတွင် အောက်ပါဝိသေသလက္ခဏာများ ရှိနိုင်ပါသည်-

• ဘယ်ဘက်ပုခုံးနှင့် လည်ပင်းဆီသို့ နာကျင်မှု ပြန့်နှံ့သွားခြင်း။
• ချောင်းဆိုးခြင်း၊ လဲလျောင်းခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ပြင်းပြင်းရှူခြင်းတို့ ပြုလုပ်ချိန်တွင် ပိုမိုနာကျင်လာခြင်း။
• မတ်မတ်ထိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ရှေ့သို့ကိုင်းလိုက်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ချိန်တွင် နာကျင်မှု သက်သာသွားခြင်း။

နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်းတွင် အောက်ပါလက္ခဏာများလည်း တွဲဖက်ပါဝင်နိုင်ပါသည်-

• ချောင်းခြောက်ဆိုးခြင်း
• ကျော၊ လည်ပင်း သို့မဟုတ် ဘယ်ဘက်ပုခုံး နာကျင်ခြင်း
• နုံးချည့်ခြင်း၊ အားနည်းခြင်း၊ နေမကောင်းသလို ခံစားရခြင်း သို့မဟုတ် စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း
• ခြေထောက်များ ဖောရောင်ခြင်း
• အဖျားငွေ့ငွေ့ရှိခြင်း
• နှလုံးတုန်ခြင်း (နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်ခြင်း)
• လဲလျောင်းနေစဉ် အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း

ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် ခြေထောက်၊ ခြေဖဝါးနှင့် ခြေကျင်းဝတ်များပါ ဖောရောင်လာနိုင်ပါသည်။

နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်းသည် အမျိုးအစားပေါ်မူတည်၍ လက္ခဏာများ ကွဲပြားနိုင်ပါသည်။ ရောဂါလက္ခဏာ ကြာမြင့်ချိန်နှင့် ဖြစ်ပေါ်ပုံအပေါ် မူတည်၍ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားထားပါသည်-

• စူးရှသော နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း။ ရုတ်တရက် စတင်ဖြစ်ပေါ်ပြီး သုံးပတ်ခန့်အထိ ကြာမြင့်တတ်ပါသည်။ နောင်တွင်လည်း ထပ်မံဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ ဤဝေဒနာကို နှလုံးရပ်ခြင်း (Heart attack) နှင့် ခွဲခြားရန် တစ်ခါတစ်ရံ ခက်ခဲတတ်ပါသည်။
• ပြန်ဖြစ်သော နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း။ စူးရှသော အဆင့်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် လေးပတ်မှ ခြောက်ပတ်ခန့်အကြာတွင် ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ကြားကာလတွင် မည်သည့်လက္ခဏာမျှ မရှိတတ်ပါ။
• မပြတ်မနားဖြစ်သော နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း။ လက္ခဏာများမှာ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်နေပြီး လေးပတ်မှ ခြောက်ပတ်ခန့် ကြာမြင့်တတ်သော်လည်း သုံးလထက် မကျော်လွန်ပါ။
• နာတာရှည် ကျဉ်းမြောင်းစေသော နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း။ တဖြည်းဖြည်းချင်း ဖြစ်ပေါ်လာပြီး သုံးလထက်ပို၍ ကြာမြင့်တတ်ကာ ရေရှည်ဝေဒနာ ခံစားရလေ့ရှိပါသည်။

အကယ်၍ သင့်တွင် စူးရှသော နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း လက္ခဏာတစ်ခုခု တွေ့ရှိပါက ဆရာဝန်ထံ အမြန်ဆုံး ဆက်သွယ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ အရေးပေါ် ကုသမှုလိုအပ်ပါက အရေးပေါ်ဝန်ဆောင်မှုများကို ခေါ်ဆိုပြီး အနီးဆုံးဆေးရုံသို့ သွားရောက်ပြသပါ။

ဖြစ်ပွားရသောအကြောင်းရင်းများ

နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်းသည် အကြောင်းရင်းကို မသိရှိနိုင်သောကြောင့် ရောဂါရှာဖွေရန် ခက်ခဲတတ်ပါသည်။ သို့သော် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းရင်းများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်-

• ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးဝင်ခြင်း။ အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဗိုင်းရပ်စ်များ သို့မဟုတ် COVID-19 ကဲ့သို့သော ကူးစက်မှုများ၏ နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။
• ဘက်တီးရီးယားပိုးဝင်ခြင်း။ တီဘီရောဂါ အပါအဝင် ဘက်တီးရီးယားပိုးဝင်ခြင်းများကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။
• မှိုနှင့် ကပ်ပါးပိုးဝင်ခြင်း။ မှို သို့မဟုတ် ကပ်ပါးပိုး ကူးစက်ခံရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• ကိုယ်ခံအားစနစ် တုံ့ပြန်မှု။ နှလုံးခုန်ရပ်ခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးခွဲစိတ်မှုကြောင့် နှလုံးထိခိုက်မိပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်သော ကိုယ်ခံအားစနစ်၏ တုံ့ပြန်မှုကို Dressler syndrome ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ၎င်းသည် နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။
• ရောင်ရမ်းမှုဆိုင်ရာ ရောဂါများ။ လူးပတ်စ် (Lupus) နှင့် လေးဖက်နာ အဆစ်ရောင်ရောဂါကဲ့သို့သော ရောင်ရမ်းမှုဖြစ်စေသည့် အခြေအနေများကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• ရင်ဘတ်ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း။ ကားတိုက်ခြင်းကဲ့သို့သော ရင်ဘတ်ထိခိုက်ဒဏ်ရာများကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• နာတာရှည် ကျန်းမာရေးပြဿနာများ။ ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်းနှင့် ကင်ဆာရောဂါများကဲ့သို့သော အခြေအနေများနှင့် ဆက်စပ်နေနိုင်ပါသည်။
• အကျိတ်များ။ လင်ဖိုးမား (Lymphoma) ကဲ့သို့သော အချို့သော အကျိတ်များကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ရောဂါများ။ Familial Mediterranean Fever (FMF) ကဲ့သို့သော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ပြဿနာများကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားနိုင်ပါသည်။
• ဆေးဝါးများ။ ရှားပါးသော်လည်း ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို နှိမ်ထားသော ဆေးဝါးများကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသောအချက်များ

နှလုံးအမြှေးပါးရောင်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်မားစေသော အချက်များမှာ-

• အသက်အရွယ်။ များသောအားဖြင့် အသက် ၁၆ နှစ်မှ ၆၅ နှစ်ကြား လူများတွင် အဓိက ဖြစ်ပွားတတ်ပါသည်။
• လိင်။ မည်သူမဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း အမျိုးသားများတွင် အမျိုးသမီးများထက် ပိုမိုအဖြစ်များလေ့ရှိပါသည်။
• အခြားသော နောက်ခံအခြေအနေများ။ နှလုံးခုန်ရပ်ဖူးသူများ၊ နှလုံးခွဲစိတ်မှု ခံယူဖူးသူများ၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသမှု ခံယူနေသူများ သို့မဟုတ် နှလုံးထဲသို့ ပိုက်ထည့်၍ စစ်ဆေးခြင်း (Cardiac catheterization) နှင့် လျှပ်စစ်လှိုင်းဖြင့် ကုသခြင်း (RFA) တို့ ပြုလုပ်ဖူးသူများတွင် ဤရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။