အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းအနာ
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းအနာ (Peptic ulcers) ဆိုသည်မှာ အစာအိမ်၏ အတွင်းနံရံနှင့် အူသိမ်၏ အထက်ပိုင်း (Duodenum) တို့တွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော အနာများဖြစ်သည်။ အဓိက လက္ခဏာမှာ ဗိုက်အောင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအနာ အမျိုးအစား နှစ်မျိုးရှိပြီး အစာအိမ်အတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်သော အနာ (Gastric ulcers) နှင့် အူသိမ်အထက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်သော အနာ (Duodenal ulcers) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဤရောဂါဖြစ်ပွားရသည့် အဖြစ်အများဆုံး အကြောင်းရင်းများမှာ Helicobacter pylori (H. pylori) ဟုခေါ်သော ဘက်တီးရီးယားပိုး ကူးစက်ခံရခြင်းနှင့် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ (NSAIDs) ဖြစ်သည့် Ibuprofen နှင့် Naproxen sodium တို့ကို ရေရှည်အသုံးပြုခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ စိတ်ဖိစီးမှုနှင့် စပ်သောအစားအစာများသည် အနာကို တိုက်ရိုက်မဖြစ်စေသော်လည်း ရောဂါလက္ခဏာများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်ကြောင်း သတိပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။
ကုသမှုတွင် H. pylori ပိုးကို ဖယ်ရှားခြင်း၊ အကိုက်အခဲပျောက်ဆေး အသုံးပြုမှုကို လျှော့ချခြင်းနှင့် အနာကျက်စေရန် ဆေးဝါးများ အသုံးပြုခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့တွင် ပိုးသတ်ဆေးများ၊ အက်ဆစ်ဓာတ်လျှော့ချပေးသော ဆေးများနှင့် အစာအိမ်နံရံကို ကာကွယ်ပေးသော ဆေးဝါးများ ပါဝင်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းအနာ၏ လက္ခဏာများမှာ –
- ဗိုက်ထဲမှ ပူရှိန်းရှိန်းဖြင့် နာကျင်ခြင်း။
- ရင်ပြည့်ခြင်း၊ ဗိုက်ပွခြင်း သို့မဟုတ် လေတက်ခြင်း။
- အဆီများသော အစားအစာများကို မခံနိုင်ခြင်း။
- ရင်ပူခြင်း။
- ပျို့အန်ခြင်း။
အဖြစ်အများဆုံး လက္ခဏာမှာ ဗိုက်ထဲတွင် ပူလောင်ကာ နာကျင်ခြင်းဖြစ်ပြီး အစာအိမ်ထဲတွင် အက်ဆစ်များနေချိန် သို့မဟုတ် ဗိုက်ဟောင်းနေချိန်တွင် ပို၍ဆိုးရွားတတ်သည်။ အက်ဆစ်ဓာတ်ကို လျှော့ချပေးနိုင်သော အစားအစာ သို့မဟုတ် ဆေးဝါးများသောက်ပါက ခဏတာ သက်သာနိုင်သော်လည်း နာကျင်မှု ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ အထူးသဖြင့် အစာစားချိန် ကြားကာလများနှင့် ညဘက်တွင် ပို၍သိသာတတ်သည်။ အချို့သော ဝေဒနာရှင်များတွင် မည်သည့်လက္ခဏာမျှ မပြခြင်းမျိုးလည်း ရှိနိုင်ပါသည်။
ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် အောက်ပါလက္ခဏာများ ပြသနိုင်သည် –
- သွေးအန်ခြင်း (အနီရောင် သို့မဟုတ် အမည်းရောင်)။
- ဝမ်းအတွင်း သွေးပါခြင်း (ညိုမည်းသော သို့မဟုတ် ကတ္တရာစေးကဲ့သို့ ဝမ်းသွားခြင်း)။
- အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း။
- ခေါင်းထဲပေါ့ပါးနေခြင်း သို့မဟုတ် မူးလဲခြင်း။
- အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန် ကျဆင်းခြင်း။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
အစာခြေလမ်းကြောင်းရှိ အက်ဆစ်များသည် အစာအိမ် သို့မဟုတ် အူသိမ်၏ အတွင်းနံရံကို တိုက်စားမိသောအခါ နာကျင်စေပြီး သွေးထွက်နိုင်သည့် အနာများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အစာခြေလမ်းကြောင်းကို ချွဲလွှာ (Mucous layer) ဖြင့် ကာကွယ်ထားသော်လည်း အက်ဆစ်များလွန်းခြင်း သို့မဟုတ် ချွဲလွှာပါးလွှာသွားခြင်းတို့က အနာကို ဖြစ်စေသည်။
ဖြစ်ပွားစေသော အကြောင်းရင်းများမှာ –
- ဘက်တီးရီးယား: H. pylori ပိုးသည် အစာအိမ်နံရံကို ကာကွယ်ထားသော ချွဲလွှာထဲတွင် နေထိုင်သည်။ ၎င်းသည် အစာအိမ်အတွင်းပိုင်းကို ရောင်ရမ်းစေပြီး အနာဖြစ်စေသည်။ ဤပိုးသည် နီးကပ်စွာ ထိတွေ့မှု သို့မဟုတ် မသန့်ရှင်းသော အစားအစာနှင့် ရေမှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်သည်။
- အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ: Aspirin နှင့် NSAIDs ဆေးများကို ပုံမှန်သောက်သုံးခြင်းသည် အစာအိမ်နံရံကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ (Acetaminophen သည် ဤသို့မဖြစ်စေပါ)။
- အခြားဆေးဝါးများ: NSAIDs နှင့်အတူ စတီးရွိုက်ဆေးများ၊ သွေးကျဆေးများ သို့မဟုတ် အရိုးသန်ဆေးအချို့ကို တွဲသောက်ပါက အနာဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသည်။
- အခြားအကြောင်းရင်းများ: ရှားပါးသော Zollinger-Ellison syndrome (အက်ဆစ်ထုတ်လုပ်မှု အလွန်များသောရောဂါ) သို့မဟုတ် အခြားသော ကူးစက်ရောဂါများနှင့် ခွဲစိတ်မှုများကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းရင်းများ
အောက်ပါအချက်များသည် အနာကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်သည် သို့မဟုတ် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည် –
- အရက်သောက်ခြင်း: အစာအိမ်နံရံကို ထိခိုက်စေပြီး အက်ဆစ်ထုတ်လုပ်မှုကို မြင့်တက်စေသည်။
- ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း: အထူးသဖြင့် H. pylori ပိုးရှိသူများတွင် ပို၍ အန္တရာယ်ရှိသည်။
- စိတ်ဖိစီးမှု: အနာကို ပိုဆိုးစေပြီး အနာကျက်နှုန်းကို နှေးကွေးစေသည်။
- စပ်သောအစားအစာများ: ရောဂါလက္ခဏာကို ကြွစေသည်။
- မျိုးရိုး: မိသားစုထဲတွင် ရောဂါရှိသူရှိပါက ပို၍ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်။
- အခြားရောဂါအခံများ: အသည်း၊ ကျောက်ကပ် သို့မဟုတ် အဆုတ်ရောဂါများ ရှိနေခြင်း။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
အစာအိမ်အနာကို ရောဂါရှာဖွေရန်အတွက် ဆရာဝန်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် သင်၏ ရောဂါရာဇဝင်ကို မေးမြန်းခြင်းနှင့် ကိုယ်ကာယစစ်ဆေးခြင်းတို့ကို ဦးစွာလုပ်ဆောင်ပါလိမ့်မည်။ ထို့နောက် အောက်ပါ ရောဂါရှာဖွေရေး စစ်ဆေးမှုများကို ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည် –
- H. pylori ပိုးအတွက် ဓာတ်ခွဲစစ်ဆေးခြင်း: သင်၏ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း H. pylori ဘက်တီးရီးယား ရှိ၊ မရှိ သိရှိနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆရာဝန်သည် သွေးစစ်ခြင်း၊ ဝမ်းစစ်ခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူထုတ်ခြင်း (Breath test) စစ်ဆေးမှုများကို အသုံးပြုနိုင်ပြီး အသက်ရှူထုတ်ခြင်း စစ်ဆေးမှုမှာ အတိကျဆုံးဖြစ်သည်။ အသက်ရှူထုတ်ခြင်း စစ်ဆေးမှုအတွက် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ကာဗွန်ပါဝင်သော အရည်ကို သောက်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ အကယ်၍ ပိုးရှိနေပါက အစာအိမ်အတွင်းရှိ ပိုးက ၎င်းကို ဖြိုခွဲလိုက်သောကြောင့် အသက်ရှူထုတ်သည့် လေနမူနာတွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ပုံစံဖြင့် တွေ့ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ စစ်ဆေးမှုမပြုလုပ်မီ အစာအိမ်ဆေးများ သောက်နေပါက ဆရာဝန်ကို ကြိုတင်အသိပေးရန် အရေးကြီးသည်၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းဆေးများကြောင့် ပိုးရှိနေသော်လည်း မရှိဟု အဖြေမှားထွက်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
- မှန်ပြောင်းကြည့်ခြင်း (Endoscopy): အစာခြေလမ်းကြောင်း အထက်ပိုင်းကို မှန်ပြောင်းပါရှိသော ပျော့ပျောင်းသည့် ပြွန်ချောင်းလေးဖြင့် စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို လည်ချောင်းမှတစ်ဆင့် အစာရေမျိုပြွန်၊ အစာအိမ်နှင့် အူသိမ်ထဲသို့ ထည့်သွင်းကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် အနာများကို ရှာဖွေနိုင်သည်။ အနာတွေ့ရှိပါက နောက်ထပ် ဓာတ်ခွဲစစ်ဆေးရန် တစ်ရှူးစအနည်းငယ် (Biopsy) ယူနိုင်ပြီး၊ ၎င်းမှတစ်ဆင့် H. pylori ပိုး ရှိ၊ မရှိကိုလည်း သိရှိနိုင်သည်။ အသက်ကြီးသူများ၊ သွေးထွက်သည့်လက္ခဏာရှိသူများ သို့မဟုတ် ကိုယ်အလေးချိန် ကျဆင်းလာသူများအတွက် ဤနည်းလမ်းကို အထူးအကြံပြုပါသည်။
- အစာခြေလမ်းကြောင်းအထက်ပိုင်း ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Barium swallow): အစာရေမျို၊ အစာအိမ်နှင့် အူသိမ်တို့ကို ဓာတ်မှန်ရိုက်၍ ပုံရိပ်ဖော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗေရီယမ် (Barium) ပါဝင်သော အဖြူရောင်အရည်ကို သောက်ရမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းအရည်သည် အစာခြေလမ်းကြောင်း နံရံများတွင် ကပ်သွားသဖြင့် ဓာတ်မှန်ရိုက်သောအခါ အနာများကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့နိုင်စေသည်။
ကုသခြင်း
အစာအိမ်အနာများသည် အလိုအလျောက် ပျောက်ကင်းသွားနိုင်ခြေ ရှိသော်လည်း ရောဂါလက္ခဏာများကို လျစ်လျူမရှုရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ စနစ်တကျ ကုသမှုမခံယူပါက သွေးထွက်ခြင်း၊ အစာအိမ်နံရံ ပေါက်ထွက်ခြင်းနှင့် အစာအိမ်ပိတ်ခြင်းကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ ဖြစ်လာနိုင်သည်။ အကယ်၍ အနာမှ သွေးထွက်ပါက ဆရာဝန်သည် မှန်ပြောင်းကြည့်ခြင်း (Endoscopy) နည်းလမ်းဖြင့် ဆေးထိုးခြင်း၊ ကလစ်ဖြင့် ညှပ်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးတိတ်အောင် မီးရှို့ခြင်း (Cauterizing) တို့ကို လုပ်ဆောင်နိုင်ပါသည်။
အများအားဖြင့် အစာအိမ်အနာများကို အောက်ပါဆေးဝါးများဖြင့် ကုသလေ့ရှိသည် –
- Proton pump inhibitors (PPIs): ဤဆေးများသည် အက်ဆစ်ထုတ်လုပ်မှုကို ရပ်တန့်ပေးပြီး အနာကျက်ခြင်းကို အားပေးသည်။ ဥပမာ – Omeprazole, Lansoprazole နှင့် Pantoprazole တို့ဖြစ်သည်။ ဤဆေးများကို ပမာဏများများဖြင့် ရေရှည်သောက်သုံးပါက တင်ပါးဆုံရိုး၊ လက်ကောက်ဝတ်နှင့် ကျောရိုးများ ကျိုးလွယ်သည့် အန္တရာယ် ရှိနိုင်သောကြောင့် ကယ်လ်စီယမ်အားဆေးများ တွဲသောက်ရန် လို၊ မလို ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်။
- Histamine (H-2) blockers: အက်ဆစ်ထုတ်လုပ်မှုကို လျှော့ချပေးခြင်းဖြင့် အနာကြောင့် နာကျင်မှုကို သက်သာစေပြီး အနာကျက်အောင် ကူညီပေးသည်။ ဥပမာ – Famotidine (Pepcid AC) နှင့် Cimetidine တို့ဖြစ်သည်။
- ပိုးသတ်ဆေးများ (Antibiotics): အကယ်၍ H. pylori ပိုးရှိနေပါက ပိုးသတ်ဆေးများကို တွဲဖက်သောက်ရမည်။ Amoxicillin, Metronidazole နှင့် Clarithromycin စသည့်ဆေးများကို အသုံးပြုလေ့ရှိပြီး ကုသမှုကာလမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် နှစ်ပတ်ခန့် ကြာမြင့်တတ်သည်။
- အစာအိမ်ဆေးများ (Antacids): ဤဆေးများသည် အစာအိမ်အတွင်းရှိ အက်ဆစ်ဓာတ်ကို ဓာတ်ပြယ်စေသဖြင့် ရောဂါလက္ခဏာများကို လျင်မြန်စွာ သက်သာစေနိုင်သည်။ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးအနေဖြင့် ဝမ်းချုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းလျှောခြင်း ဖြစ်နိုင်ပြီး ၎င်းတို့ကို အနာကျက်ရန်ထက် လက္ခဏာများ သက်သာစေရန်အတွက်သာ အဓိကအသုံးပြုသည်။
