ခံတွင်းမှိုစွဲခြင်း

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

ခံတွင်းမှိုစွဲခြင်း (Oral Thrush သို့မဟုတ် Oral Candidiasis) ဆိုသည်မှာ ခံတွင်းအတွင်းပိုင်း အမြှေးပါးပေါ်တွင် Candida Albicans ဟုခေါ်သော မှိုပိုးများ စုပုံလာသည့် အခြေအနေဖြစ်ပါသည်။ Candida မှိုသည် ခံတွင်းထဲတွင် ပုံမှန်ရှိနေတတ်သော အဏုဇီဝပိုးဖြစ်သော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံတွင် အလွန်အကျွံ ပေါက်ဖွားလာရာမှ ရောဂါလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပါသည်။ ခံတွင်းမှိုစွဲခြင်း၏ အဓိကလက္ခဏာမှာ လျှာနှင့် ပါးစောင်အတွင်းပိုင်းတို့တွင် နို့ခဲကဲ့သို့ ဖြူဖွေးပြီး အနည်းငယ်ဖောင်းကြွနေသော အစက်အပြောက်များ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် ခံတွင်းအတွင်း မသက်မသာဖြစ်ခြင်း၊ နာကျင်ခြင်းနှင့် နီရဲခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

မည်သူမဆို ခံတွင်းမှိုစွဲနိုင်သော်လည်း ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းသော ကလေးငယ်များနှင့် လူကြီးပိုင်းများတွင် ပိုမိုတွေ့ရှိရလေ့ရှိပါသည်။ ထို့ပြင် ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းသူများ၊ အချို့သော ကျန်းမာရေးအခြေအနေရှိသူများ သို့မဟုတ် အချို့သော ဆေးဝါးများ သောက်သုံးနေရသူများတွင်လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါသည်။ ကိုယ်ခံအားစနစ် ကောင်းမွန်သူများအတွက်မူ ခံတွင်းမှိုစွဲခြင်းသည် သာမန်ပြဿနာတစ်ခုသာဖြစ်ပြီး သင့်တော်သော ကုသမှုခံယူပါက သီတင်းပတ်အနည်းငယ်အတွင်း ပျောက်ကင်းနိုင်ပါသည်။ သို့သော် ကိုယ်ခံအားစနစ် ချို့ယွင်းနေသူများတွင်မူ ရောဂါလက္ခဏာများ ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်ပြီး ကုသရန် ခက်ခဲနိုင်ပါသည်။

ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများသည် ခံတွင်းမှိုစွဲခြင်းကို မှိုသတ်ဆေးများဖြင့် ကုသလေ့ရှိပါသည်။ ဤဆေးဝါးများသည် Candida မှိုများ အလွန်အကျွံ ပေါက်ဖွားခြင်းကို ဖယ်ရှားပေးပြီး ရောဂါလက္ခဏာများကို သက်သာပျောက်ကင်းစေပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ကလေးများနှင့် လူကြီးများ

ကနဦးတွင် ခံတွင်းမှိုစွဲသည့် လက္ခဏာများကို မသိသာနိုင်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အောက်ပါလက္ခဏာများ ခံစားရနိုင်ပါသည်။

• လျှာ၊ ပါးစောင်အတွင်းပိုင်း၊ အာသီး၊ သွားဖုံးနှင့် အာခေါင်တို့တွင် နို့နှစ်ရောင် အစက်အပြောက်များ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း
• နို့ခဲနှင့်တူသော အနည်းငယ်ဖောင်းကြွနေသည့် အနာဖတ်များ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း
• အစာစားစဉ် သို့မဟုတ် အစာမျိုစဉ်တွင် နာကျင်ရလောက်အောင် နီရဲခြင်း၊ ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကိုက်ခဲခြင်း
• အနာဖတ်များကို ပွတ်တိုက်မိပါက သွေးအနည်းငယ် ထွက်ခြင်း
• နှုတ်ခမ်းထောင့်များနှင့် ပါးစပ်ထောင့်များ နီရဲပြီး အက်ကွဲခြင်း
• ပါးစပ်အတွင်း ဂွမ်းခဲထည့်ထားသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း
• အရသာခံစားမှု လျော့နည်းခြင်း
• သွားတုတပ်ဆင်ထားသူများတွင် သွားတုအောက်ရှိ နေရာများ နီရဲခြင်း၊ စပ်ဖျဉ်းဖျဉ်းဖြစ်ခြင်းနှင့် နာကျင်ခြင်း

ရောဂါအခြေအနေ ပိုမိုဆိုးရွားလာပါက (အထူးသဖြင့် ကင်ဆာရောဂါရှိသူများ သို့မဟုတ် HIV/AIDS ကြောင့် ကိုယ်ခံအားစနစ် ချို့ယွင်းနေသူများတွင်) အနာများသည် ပါးစပ်မှ အစာအိမ်သို့ ဆက်သွယ်ထားသော အစာရေမျိုပြွန်အတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့သွားနိုင်ပါသည်။ ၎င်းကို Candida Esophagitis ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ ထိုသို့ဖြစ်ပွားပါက လည်ချောင်းနာခြင်း၊ အစာမျိုရခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် အစာနင်နေသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

ရင်ခွင်ပိုက်ကလေးငယ်များနှင့် မိခင်များ

ခံတွင်း၌ အဖြူရောင်အနာဖတ်များရှိသော ကလေးငယ်များသည် အစာစားရန် ခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် ဂျီကျခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ၎င်းတို့သည် မိခင်နို့စို့စဉ်မှတစ်ဆင့် မိခင်ထံသို့ ပိုးကူးစက်နိုင်ပြီး ကလေး၏ပါးစပ်နှင့် မိခင်၏ရင်သားအကြား ပိုးကူးစက်မှု အပြန်အလှန် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။ ရင်သားမှိုစွဲသော မိခင်များတွင် အောက်ပါလက္ခဏာများ ခံစားရနိုင်ပါသည်။

• နို့သီးခေါင်းများ ပုံမှန်ထက် နီရဲခြင်း၊ ထိခိုက်လွယ်ခြင်း၊ အက်ကွဲခြင်း သို့မဟုတ် ယားယံခြင်း
• နို့သီးခေါင်းဘေးတစ်ဝိုက်ရှိ အရေပြားများ ပြောင်လက်နေခြင်း သို့မဟုတ် အဖတ်များ ကွာခြင်း
• နို့တိုက်နေစဉ် သို့မဟုတ် နို့တိုက်ပြီးချိန်တွင် နို့သီးခေါင်း၌ ထူးထူးခြားခြား မသက်မသာဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် နာကျင်ခြင်း
• ရင်သားအတွင်းပိုင်းအထိ စူးရှစွာ နာကျင်ခြင်း

မိမိ သို့မဟုတ် မိမိ၏ကလေးတွင် ခံတွင်းအတွင်း အဖြူရောင်အနာဖတ်များရှိသည်ကို သတိပြုမိပါက ဆရာဝန် သို့မဟုတ် သွားဘက်ဆိုင်ရာ ဆရာဝန်နှင့် ပြသရန် အရေးကြီးပါသည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ကိုယ်ခံအားစနစ်သည် ဗိုင်းရပ်စ်၊ ဘက်တီးရီးယားနှင့် မှိုကဲ့သို့သော အန္တရာယ်ရှိသော ကျူးကျော်သူများကို ခုခံတိုက်ဖျက်ပေးရုံသာမက ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ ပိုးမွှားကောင်းနှင့် ပိုးမွှားဆိုးများအကြား မျှတမှုကို ထိန်းသိမ်းပေးပါသည်။ သို့သော် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ထိုခုခံမှုစနစ်များ အားနည်းသွားသောအခါ Candida မှိုများ တိုးပွားလာပြီး ခံတွင်းမှိုစွဲခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများစေသော အချက်များ (Risk factors)

အောက်ပါအုပ်စုဝင်များတွင် ခံတွင်းမှိုစွဲနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။

• အခြားခံတွင်းပြဿနာရှိသူများ။ သွားတုတပ်ဆင်ထားသူများ (အထူးသဖြင့် အပေါ်သွားတု) သို့မဟုတ် ခံတွင်းခြောက်စေသော အခြေအနေရှိသူများ။
• အသက်အရွယ်။ အသက်တစ်လအောက် ကလေးငယ်များ၊ လမ်းလျှောက်တတ်စ ကလေးများနှင့် အသက် ၆၅ နှစ်နှင့်အထက် လူကြီးများသည် ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းတတ်သဖြင့် ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။
• ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းခြင်း။ ကင်ဆာရောဂါနှင့် ကင်ဆာကုထုံးများ ခံယူနေသူများ၊ ကိုယ်အင်္ဂါအစားထိုးထားသဖြင့် ကိုယ်ခံအားထိန်းဆေး သောက်နေရသူများနှင့် HIV/AIDS ဝေဒနာရှင်များ။
• မိန်းမကိုယ်မှိုစွဲခြင်း။ မိန်းမကိုယ်မှိုစွဲခြင်းနှင့် ခံတွင်းမှိုစွဲခြင်းကို ဖြစ်စေသော မှိုအမျိုးအစားမှာ အတူတူပင်ဖြစ်ရာ မိခင်မှတစ်ဆင့် ကလေးငယ်ထံသို့ ပိုးကူးစက်နိုင်ပါသည်။
• ဆေးဝါးများ။ Prednisone ကဲ့သို့သော စတီးရွိုက်ဆေးများ၊ ရှူဆေး (Inhaled corticosteroids) သို့မဟုတ် ပဋိဇီဝဆေးများသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ အဏုဇီဝပိုးမွှားများ၏ သဘာဝမျှခြေကို ပျက်စီးစေနိုင်သဖြင့် ခံတွင်းမှိုစွဲနိုင်ခြေ ပိုများစေပါသည်။
• ဆီးချိုရောဂါ။ ဆီးချိုရောဂါရှိသူများတွင် သွားတုတပ်ဆင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခံတွင်းခြောက်ခြင်းတို့ကြောင့် ခံတွင်းမှိုစွဲနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်တက်လာနိုင်ပါသည်။