မျက်စိရိုရှေးရှားရောဂါ

အကျဥ်းချုပ်

မျက်စိရိုရှေးရှား (Ocular rosacea) သည် မျက်စိအတွင်း ရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်စေပြီး မျက်စိနီမြန်းခြင်း၊ ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်းနှင့် ယားယံခြင်းတို့ကို ခံစားရစေသည့် ရောဂါလက္ခဏာရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤရောဂါသည် များသောအားဖြင့် မျက်နှာတွင်ဖြစ်ပွားတတ်သည့် နာတာရှည်အရေပြားရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သော ရိုရှေးရှား (Rosacea) ဝေဒနာရှင်များတွင် တွဲဖက်ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ အချို့သော အခြေအနေများတွင် မျက်နှာ၌ အရေပြားရောဂါလက္ခဏာများ မပေါ်ပေါက်မီ မျက်စိရိုရှေးရှားသည် ရှေ့ပြေးလက္ခဏာအနေဖြင့် ဦးစွာဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပါသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အသက် ၃၀ မှ ၅၀ ကြား လူကြီးများတွင် အဖြစ်များပြီး၊ အလွယ်တကူ မျက်နှာနီမြန်းတတ်သူများတွင် ပိုမိုတွေ့ရှိရသည်။ ဤရောဂါကို အမြစ်ပြတ်ကုသနိုင်သည့် နည်းလမ်းမရှိသေးသော်လည်း ဆေးဝါးကုသမှုခံယူခြင်း၊ စနစ်တကျ မျက်စိကိုဂရုစိုက်ခြင်းနှင့် ရောဂါကိုပိုမိုဆိုးရွားစေသည့် အချက်များကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းတို့ဖြင့် ရောဂါလက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပါသည်။

မျက်စိရိုရှေးရှားကို မျက်ခွံရှိ ဆီကြည်ဂလင်း ချို့ယွင်းခြင်း (Meibomian Gland Dysfunction – MGD) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

မျက်စိရိုရှေးရှား (Ocular rosacea) သည် မျက်လုံးနှင့် ၎င်း၏ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တစ်ရှူးများကို ထိခိုက်စေပြီး မျက်စိအတွင်း ယားယံခြင်း၊ နာကျင်ခြင်းနှင့် မသက်မသာဖြစ်ခြင်းတို့ကို ခံစားရစေသည်။ ဤလက္ခဏာများသည် အရေပြားရိုရှေးရှားရောဂါ မဖြစ်ပေါ်မီ၊ ဖြစ်ပေါ်နေစဉ် သို့မဟုတ် ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက်တွင် ဖြစ်ပွားနိုင်သကဲ့သို့ အရေပြားလက္ခဏာများ မရှိဘဲ သီးခြားလည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။

ယေဘုယျအားဖြင့် အောက်ပါလက္ခဏာများကို တွေ့ရှိရတတ်သည် –

• မျက်စိမှ မျက်ရည်ပူများထွက်ခြင်း၊ ယားယံခြင်း၊ နီမြန်းခြင်း သို့မဟုတ် ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်း။
• မျက်ခွံရောင်ရမ်းခြင်း။
• မျက်စိအတွင်း တစ်ခုခု ခုနေသကဲ့သို့ သို့မဟုတ် သဲဝင်နေသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း။
• မျက်စိခြောက်သွေ့ခြင်း။
• အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်း။
• အလင်းဒဏ်မခံနိုင်ခြင်း။
• မှန်ကြည့်သည့်အခါ မျက်လုံးအဖြူသားပေါ်တွင် သွေးကြောမျှင်ကလေးများ သိသာစွာ နီမြန်းနေခြင်း။
• မျက်တောင်များတွင် အဖတ်များ သို့မဟုတ် မျက်ချေးများ ကပ်ညှိနေခြင်း။
• မျက်စိ သို့မဟုတ် မျက်ခွံတွင် ခဏခဏ ပိုးဝင်ခြင်း (ဥပမာ – မျက်စိစွံခြင်း၊ မျက်ခွံရောင်ခြင်း သို့မဟုတ် မျက်စိနာခြင်း)။
• မျက်လုံးတစ်ဝိုက်တွင် အရေပြားနီမြန်းခြင်း သို့မဟုတ် အရောင်ပြောင်းလဲခြင်း။

အကယ်၍ အထက်ပါ လက္ခဏာများ စွဲမြဲစွာ ခံစားနေရပါက မှန်ကန်သော ရောဂါရှာဖွေမှုနှင့် ကုသမှုခံယူနိုင်ရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသင့်ပါသည်။

အရေပြားရိုရှေးရှား (Skin rosacea) ရှိကြောင်း စစ်ဆေးတွေ့ရှိထားသူများသည် မျက်စိရိုရှေးရှား ဖြစ်ပွားခြင်း ရှိ၊ မရှိ သိရှိနိုင်ရန် မျက်စိကို အခါအားလျော်စွာ စစ်ဆေးမှုပြုလုပ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများ ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်း သို့မဟုတ် မကြာခဏ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားလာပါက ဆရာဝန်နှင့် ပြသသင့်သည်။ အကယ်၍ ပြင်းထန်စွာ နာကျင်ခြင်း၊ ပုံရိပ်နှစ်ထပ်မြင်ခြင်း၊ အမြင်အာရုံ ရုတ်တရက်ဝေဝါးခြင်း၊ မူးဝေခြင်း သို့မဟုတ် အမြင်အာရုံဆုံးရှုံးခြင်း စသည့် ပြင်းထန်လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်လာပါက အရေးပေါ်ဌာနသို့ ချက်ချင်း သွားရောက်ပြသရပါမည်။

အကြောင်းအရင်းများ

မျက်စိရိုရှေးရှား (Ocular rosacea) ဖြစ်ပွားရသည့် တိကျသောအကြောင်းရင်းကို အသေအချာ မသိရသေးသော်လည်း ပညာရှင်များက မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်များ၊ ဘက်တီးရီးယားများ – ဥပမာ – Helicobacter pylori ကဲ့သို့သော ဘက်တီးရီးယားပိုးများ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ဆွပေးသည့်အချက်များ၊ သွေးလှည့်ပတ်မှုစနစ် ပြဿနာများ – သွေးကြောများ ရောင်ရမ်းဖောင်းကြွလာစေသည့် အခြေအနေများ၊ မျက်ခွံရှိ အဆီထုတ်ဂလင်းများ ပိတ်ဆို့ခြင်း နှင့် မျက်တောင်ရှိ မွှားကောင်များ (Eyelash mites) တို့သည် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှင့် ဆက်စပ်နိုင်သည်ဟု ယူဆထားကြသည်။

အောက်ပါ အခြေအနေများနှင့် အကြောင်းအရာများသည် ဤရောဂါလက္ခဏာများကို ပိုမိုဆိုးရွားလာစေရန် လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်သည့် အဓိကအချက်များ (Triggers) ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားကြသည် –

• ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် (UV light) နှင့် ထိတွေ့ခြင်း – ဥပမာ – နေရောင်ခြည် သို့မဟုတ် အသားအရေညိုစေသည့် စက် (Tanning beds) များ။
• ပြင်းထန်သော ရာသီဥတု အခြေအနေများ – အလွန်အမင်း ပူပြင်းခြင်း၊ လေပြင်းတိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် အေးခဲခြင်း။
• စိတ်ဖိစီးမှု သို့မဟုတ် ဒေါသထွက်ခြင်း – နှင့် အခြားသော ပြင်းထန်သော စိတ်ခံစားမှုများ။
• အရက်သေစာ သောက်သုံးခြင်း။
• အပူအစပ် အစားအစာများ စားသုံးခြင်း။
• ပြင်းထန်သော ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုနှင့် လေ့ကျင့်ခန်းများ ပြုလုပ်ခြင်း။

မျက်စိရိုရှေးရှား ပိုမိုဖြစ်ပွားစေလွယ်သောအချက်များ

မျက်စိရိုရှေးရှား (Ocular rosacea) သည် မည်သူ့တွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း အောက်ပါအချက်များရှိသူများတွင် ပိုမိုအဖြစ်များကြောင်း တွေ့ရှိရသည် –

• အသက်အရွယ် – အသက် ၃၀ မှ ၅၀ ကြားရှိ လူကြီးများ။
• အရေပြားရောဂါအခံရှိသူများ – အရေပြားရိုရှေးရှား (Skin rosacea) ဝေဒနာ ခံစားနေရသူများ။
• လူမျိုးစုနှင့် အသားအရေ – ဆဲလ်တစ် (Celtic) နှင့် မြောက်ဥရောပနွယ်ဖွား အသားဖြူသူများ။