နှာခေါင်းနှင့် နှာခေါင်းပတ်ပတ်လည်အကျိတ်များ
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
နှာခေါင်းခေါင်း (Nasal cavity) နှင့် နှာခေါင်းဘေးဆုံရိုးအတွင်းရှိ လေအိတ် (Paranasal sinuses) တို့သည် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းစနစ်၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ Paranasal sinuses ဆိုသည်မှာ နှာခေါင်းတစ်ဝိုက်ရှိ ဦးခေါင်းခွံနှင့် မျက်နှာရိုးများအတွင်းရှိ အခေါင်းပွနေရာများ ဖြစ်သည်။ Paranasal tumor ဆိုသည်မှာ ထိုလေအိတ်များအတွင်း အကျိတ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ နှာခေါင်းအတွင်းရှိ အကျိတ်များသည် နှာခေါင်းခေါင်းအတွင်းရှိ အတွင်းနံရံဆဲလ်များ ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ပွားများလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသည်။ နှာခေါင်းနှင့် နှာခေါင်းဘေးလေအိတ် အကျိတ် အမျိုးအစားများစွာ ရှိပါသည်။ အချို့မှာ ကင်ဆာဖြစ်ပြီး (Malignant)၊ အချို့မှာမူ ကင်ဆာမဟုတ်သော အကျိတ်များ (Benign) ဖြစ်ကြသည်။
နှာခေါင်းနှင့် နှာခေါင်းဘေးလေအိတ် အကျိတ်များအတွက် ကုသမှုနည်းလမ်းများတွင် အများအားဖြင့် ခွဲစိတ်ကုသခြင်း၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသခြင်းနှင့် ကီမိုဆေးသွင်းကုသခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
နှာခေါင်းနှင့် နှာခေါင်းဘေးလေအိတ် အကျိတ်များ၏ လက္ခဏာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် –
- နှာခေါင်းဖြင့် အသက်ရှူရန် ခက်ခဲခြင်း။
- အနံ့မရခြင်း (Anosmia)။
- နှာခေါင်းသွေးယိုခြင်း။
- နှာရည်ယိုခြင်း။
- မျက်နှာ နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းခြင်း။
- မျက်ရည်ပူယိုခြင်း။
- အမြင်အာရုံဆိုင်ရာ ပြဿနာများရှိခြင်း။
- အာခေါင်တွင် အနာဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် အနာဖေးများရှိခြင်း။
- လည်ပင်းတွင် အကျိတ်ဖြစ်ခြင်း။
- ပါးစပ်ဟရန် ခက်ခဲခြင်း။
အကယ်၍ သင့်တွင် မပျောက်ကင်းဘဲ စိုးရိမ်ရသော လက္ခဏာများ ရှိနေပါက ဆရာဝန်နှင့် ပြသတိုင်ပင်ရန် အကြံပြုအပ်ပါသည်။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
မျိုးရိုးဗီဇ ပြောင်းလဲမှု (Genetic mutation) သည် ပုံမှန်ဆဲလ်များကို ပုံမှန်မဟုတ်သော ဆဲလ်များအဖြစ် ပြောင်းလဲစေခြင်းဖြင့် နှာခေါင်းနှင့် နှာခေါင်းဘေးလေအိတ် အကျိတ်များကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထိုပုံမှန်မဟုတ်သော ဆဲလ်များသည် ထိန်းချုပ်မရဘဲ ကြီးထွားပွားများလာပြီး ကျန်းမာသော ဆဲလ်များထက် ပိုမိုအသက်ရှည်ကာ နောက်ပိုင်းတွင် အကျိတ်တစ်ခုအဖြစ် ပုံပေါ်လာသည်။ ကင်ဆာဖြစ်စေသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် ဆဲလ်များသည် အနီးနားရှိ တစ်ရှူးများကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်နိုင်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများသို့ ပြန့်နှံ့သွားနိုင်သည် (Metastasize)။
ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးဖြစ်နိုင်ခြေ အချက်အလက်များ (Risk factors)
အောက်ပါအချက်များသည် နှာခေါင်းနှင့် နှာခေါင်းဘေးလေအိတ် အကျိတ်များ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို ပိုမိုမြင့်တက်စေနိုင်သည် –
- ကိုယ်တိုင်ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးသောက်သော ဆေးလိပ်ငွေ့ကို ရှူရှိုက်မိခြင်း။
- လေထုညစ်ညမ်းမှု။
- လေထုအတွင်းရှိ အန္တရာယ်ရှိသော ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသော အရာများကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ရှူရှိုက်မိခြင်း (ဥပမာ – သစ်သားမှုန်များ၊ ကော်မှထွက်သော အငွေ့များ၊ အယ်လ်ကိုဟောနှင့် ဖော်မလင်၊ ဂျုံမှုန့်၊ ခရိုမီယမ် နှင့် နီကယ်မှုန်များ)။ ဤအခြေအနေသည် လုပ်ငန်းခွင်အတွင်း၌ အဖြစ်များလေ့ရှိသည်။
- Human Papillomavirus (HPV) ကဲ့သို့သော လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါပိုးအချို့ ရှိနေခြင်း။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
နှာခေါင်းနှင့် နှာခေါင်းဘေးလေအိတ် အကျိတ်များကို ရောဂါရှာဖွေရန် အောက်ပါလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆောင်ရွက်နိုင်သည် –
- နှာခေါင်းနှင့် လေအိတ်အတွင်းကြည့် မှန်ပြောင်းဖြင့် စစ်ဆေးခြင်း (Endoscopy): ထိပ်တွင် မီးလုံးနှင့် ကင်မရာငယ်လေး ပါရှိသော သေးသွယ်သည့် ပြွန်ချောင်းလေးကို နှာခေါင်းအတွင်းသို့ ထည့်သွင်း၍ နှာခေါင်းခေါင်းအတွင်းပိုင်း အခြေအနေကို ပုံရိပ်ဖော်ကြည့်ရှုခြင်း ဖြစ်သည်။
- အသားစယူ စစ်ဆေးခြင်း (Biopsy): မှန်ပြောင်းဖြင့် စစ်ဆေးစဉ် ပုံမှန်မဟုတ်သော တည်ဆောက်ပုံများကို တွေ့ရှိပါက အထူးပြုလုပ်ထားသော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ တစ်ရှူးနမူနာကို ရယူကာ ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်သည်။
- ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများ (Imaging tests): နှာခေါင်းခေါင်းနှင့် လေအိတ်များ၏ အခြေအနေကို အသေးစိတ် ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန် (CT scan) နှင့် သံလိုက်ဓာတ်မှန် (MRI) တို့ကို အသုံးပြုသည်။
လူနာ၏ တစ်ဦးချင်း အခြေအနေနှင့် ရောဂါအမျိုးအစားပေါ် မူတည်၍ နောက်ထပ်လိုအပ်သော စစ်ဆေးမှုများကိုလည်း ဆရာဝန်က အကြံပြုနိုင်ပါသည်။
ကုသခြင်း
သင့်တော်သော ကုသမှုရွေးချယ်ရန်အတွက် အကျိတ်အမျိုးအစား၊ တည်နေရာနှင့် လူနာ၏ အထွေထွေကျန်းမာရေး အခြေအနေတို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည်။
ခွဲစိတ်ကုသခြင်း
အခြေအနေအများစုတွင် အကျိတ်ကို ဖယ်ရှားရန် ခွဲစိတ်ကုသမှုကို ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ခွဲစိတ်မှုပုံစံများမှာ –
- ပုံမှန်ခွဲစိတ်မှု (Open surgery): နှာခေါင်း သို့မဟုတ် ပါးစပ်အနီးတွင် ခွဲကြောင်းရာပြုလုပ်၍ နှာခေါင်းခေါင်း သို့မဟုတ် လေအိတ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကာ အကျိတ်ကို ဖယ်ရှားခြင်းဖြစ်သည်။ လိုအပ်ပါက အနီးနားရှိ အရိုးအချို့ကိုလည်း ဖယ်ရှားရနိုင်ပါသည်။
- အပေါက်ဖောက်ရုံဖြင့် ခွဲစိတ်မှု (Minimally invasive surgery): နှာခေါင်းအတွင်းကြည့် မှန်ပြောင်းနှင့် အထူးကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ နှာခေါင်းပေါက်မှတစ်ဆင့် ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားခြင်း ဖြစ်သည်။
နှာခေါင်းနှင့် လေအိတ်များသည် ဦးနှောက်၊ မျက်လုံး၊ အမြင်အာရုံ၊ အကြားအာရုံနှင့် အနံ့ခံအာရုံဆိုင်ရာ အာရုံကြောများကဲ့သို့သော အရေးကြီးသည့် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိနေသောကြောင့် ခွဲစိတ်ဆရာဝန်များသည် ထိုနေရာများကို မထိခိုက်စေရန် အထူးဂရုပြု ဆောင်ရွက်ကြသည်။
ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသခြင်း (Radiation therapy)
X-rays နှင့် ပရိုတွန် (Protons) ကဲ့သို့သော စွမ်းအားမြင့် စွမ်းအင်များကို အသုံးပြု၍ ကင်ဆာဆဲလ်များကို သတ်ပစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တစ်မျိုးတည်းသော်လည်းကောင်း၊ အခြားကုထုံးများနှင့် ပူးတွဲ၍သော်လည်းကောင်း လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။
ကီမိုဆေးသွင်း ကုသခြင်း (Chemotherapy)
ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဖျက်ဆီးရန် အထူးဖော်စပ်ထားသော ဆေးဝါးများကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ခွဲစိတ်မှုမပြုလုပ်မီ သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်မှုပြုလုပ်ပြီးနောက်တွင် ပေးနိုင်ပါသည်။ အချို့သော အခြေအနေများတွင် ကီမိုကုထုံးကို ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုထုံးနှင့် ပူးတွဲ၍လည်း လုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည်။
