ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ
နှလုံးကြွက်သားပုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးဖောက်ခြင်း (Myocardial infarction) ဆိုသည်မှာ နှလုံးသို့ သွေးထောက်ပံ့မှု သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားခြင်း သို့မဟုတ် လုံးဝပိတ်ဆို့သွားသည့်အခါ ဖြစ်ပွားသည့် အခြေအနေ ဖြစ်သည်။ နှလုံး၏ သွေးလွှတ်ကြော (Coronary arteries) များအတွင်း အဆီ၊ ကော်လက်စထရောနှင့် အခြားသော ဓာတုပစ္စည်းများ စုပုံလာခြင်းကြောင့် ဤသို့ ပိတ်ဆို့မှု ဖြစ်ပေါ်ရခြင်း ဖြစ်သည်။
အဆီနှင့် ကော်လက်စထရောများ ပါဝင်သည့် စုပုံနေသော အဖတ်များကို Plaques ဟု ခေါ်သည်။ ထိုသို့ အဖတ်များ စုပုံလာသည့် ဖြစ်စဉ်ကို နှလုံးသွေးကြောကျဉ်း ရောဂါ (Atherosclerosis) ဟု ခေါ်သည်။ ထိုအဖတ်များသည် အခါအားလျော်စွာ ပေါက်ထွက်သွားပြီး သွေးခဲများ ဖြစ်ပေါ်စေကာ သွေးစီးဆင်းမှုကို ဟန့်တားလိုက်သည်။ သွေးစီးဆင်းမှု မရှိတော့သည့်အတွက် နှလုံးကြွက်သား၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့ ပျက်စီးခြင်း သို့မဟုတ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
အသက်အန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးစေရန်အတွက် နှလုံးဖောက်ခြင်းကို ချက်ချင်း အရေးပေါ် ကုသမှု ရယူရန် လိုအပ်သည်။ မိမိတွင် နှလုံးဖောက်နေသည်ဟု ယူဆပါက အရေးပေါ် ကူညီကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့ထံ ချက်ချင်း ဆက်သွယ်ပါ။
ရောဂါလက္ခဏာများ
နှလုံးဖောက်ခြင်း၏ လက္ခဏာများသည် မည်သည့်လက္ခဏာမှ မပြခြင်းမှသည် မပြင်းထန်သော လက္ခဏာများနှင့် ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများအထိ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနိုင်သည်။ ပုံမှန် နှလုံးဖောက်ခြင်း၏ လက္ခဏာများမှာ –
• ရင်ဘတ်အတွင်း ဖိထားသကဲ့သို့၊ တင်းကြပ်နေသကဲ့သို့၊ မအီမသာဖြစ်သကဲ့သို့၊ ညှစ်ထားသကဲ့သို့ သို့မဟုတ် ကိုက်ခဲနေသကဲ့သို့ ခံစားရသည့် ရင်ဘတ်နာကျင်မှု
• ရုတ်တရက် ခေါင်းမူးလာခြင်း
• ခေါင်းထဲ ပေါ့ပါးသွားသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း (Lightheadedness)
• ပျို့အန်ချင်စိတ် ဖြစ်ခြင်း
• အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း
• ချွေးစေးများ ပြန်ခြင်း
• မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း
• ရင်ပူခြင်း သို့မဟုတ် အစာမကြေခြင်း
• ပခုံး၊ လက်မောင်း၊ ကျောကုန်း၊ လည်ပင်း၊ မေးရိုး၊ သွား သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အထက်ပိုင်းအထိ ကူးစက်ပျံ့နှံ့သွားသည့် မအီမသာဖြစ်မှု သို့မဟုတ် နာကျင်မှု
အမျိုးသမီးများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် လက္ခဏာများတွင် ကျောကုန်း၊ လက်မောင်း သို့မဟုတ် လည်ပင်းတို့၌ ရုတ်တရက် နာကျင်မအီမသာဖြစ်ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ အချို့သောအခြေအနေများတွင် ရုတ်တရက် နှလုံးရပ်တန့်သွားခြင်း (Sudden cardiac arrest) သည် နှလုံးဖောက်ခြင်း၏ ပထမဦးဆုံးသော လက္ခဏာလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
နှလုံးဖောက်ခြင်းသည် ရုတ်တရက် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း လူအများစုတွင် နာရီပိုင်း၊ ရက်ပိုင်း သို့မဟုတ် သီတင်းပတ်များစွာ လိုအပ်သည့် ကြိုတင်သတိပေး လက္ခဏာများနှင့် အချက်ပြမှုများ ရှိတတ်ကြသည်။ နှလုံးသို့ သွေးစီးဆင်းမှု ခဏတာ လျော့နည်းသွားခြင်းသည် ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း (Angina) ကို ဖြစ်စေသည်။ နားနားနေနေ နေသော်လည်း ပျောက်ကင်းမသွားဘဲ ဆက်တိုက် ရင်ဘတ်နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် တင်းကြပ်နေခြင်းသည် ရင်ဘတ်အောင့်ရောဂါ၏ စောစီးစွာ သတိပေးသည့် လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
မိမိတွင် နှလုံးဖောက်နေသည်ဟု သံသယရှိပါက ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပါ သို့မဟုတ် ချက်ချင်း အရေးပေါ် ကုသမှု ရယူပါ –
• အရေးပေါ် ဆေးဝါးကူညီထောက်ပံ့မှုကို တောင်းခံပါ – နှလုံးဖောက်နေသည်ဟု သံသယရှိသည်နှင့် အရေးပေါ် အကူအညီထံ ဆက်သွယ်ပါ။ အရေးပေါ် ဆေးဝါးကုသမှု မရရှိနိုင်ပါက အနီးဆုံး ဆေးရုံသို့ တစ်ဦးဦးအား လိုက်ပို့ခိုင်းပါ။
• ဆရာဝန်က ညွှန်ကြားထားပါက Nitroglycerin ဆေးကို သောက်သုံးပါ – အကူအညီများ မရောက်ရှိမီအချိန်အထိ ညွှန်ကြားထားသည့်အတိုင်း သောက်သုံးပါ။
• အကြံပြုထားပါက Aspirin ဆေးကို သောက်သုံးပါ – နှလုံးဖောက်နေစဉ် သွေးခဲခြင်းကို တားဆီးပေးခြင်းဖြင့် Aspirin သောက်သုံးခြင်းသည် နှလုံးပျက်စီးမှုကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။
• Aspirin သည် အခြားသော ဆေးဝါးများနှင့် ဓာတ်ပြုမှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ မိမိ၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်သူ သို့မဟုတ် အရေးပေါ် ဆေးဝါးကုသရေး ဝန်ထမ်းများက အကြံပြုခြင်း မရှိပါက Aspirin ဆေးကို မသောက်ပါနှင့်။ Aspirin သောက်ပြီးနောက် အရေးပေါ် အကူအညီထံ ချက်ချင်း ဆက်သွယ်ပါ။
နှလုံးဖောက်နေသည့် ဝေဒနာရှင်ကို တွေ့ရှိပါက ပြုလုပ်ရန်များ
လူတစ်ဦးသည် အသိမရှိဘဲ သတိလစ်နေစဉ် နှလုံးဖောက်နေသည်ဟု သံသယရှိပါက ပထမဦးစွာ အရေးပေါ် ဖုန်းနံပါတ်သို့ ဆက်သွယ်ပါ။ ထို့နောက် ထိုသူ၏ အသက်ရှူစနစ်နှင့် သွေးခုန်နှုန်း ရှိမရှိ စစ်ဆေးပါ။ ထိုသူသည် အသက်ရှူခြင်း မရှိပါက သို့မဟုတ် သွေးခုန်နှုန်းကို မခံစားရပါကမှသာ CPR (အသက်ရှူစနစ်နှင့် နှလုံးနှိုးဆော်ခြင်း) ကို စတင်ပြုလုပ်ပါ။
သင်သည် CPR ပြုလုပ်ရန် သင်တန်းမတက်ဖူးပါက လက်ဖြင့်သာ ပြုလုပ်သည့် CPR (Hands-only CPR) ကို ပြုလုပ်ပါ။ ယင်းမှာ ထိုသူ၏ ရင်ဘတ်ကို တစ်မိနစ်လျှင် အကြိမ် ၁၀၀ မှ ၁၂၀ နှုန်းဖြင့် မြန်မြန်နှင့် ပြင်းပြင်း ဖိပေးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
သင်သည် CPR သင်တန်းတက်ဖူးပြီး ကျွမ်းကျင်စွာ ပြုလုပ်နိုင်ပါက ရင်ဘတ်ကို အကြိမ် ၃၀ ဖိပေးပြီးနောက် ပါးစပ်မှတစ်ဆင့် လေ ၂ ကြိမ် မှုတ်သွင်းပေးသည့် စနစ်ဖြင့် စတင်ပါ။
အကြောင်းရင်းများ
နှလုံးဖောက်ခြင်း အများစုသည် နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါ (Coronary artery disease) ကြောင့် ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်သည်။ နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါတွင် နှလုံး၏ သွေးလွှတ်ကြော တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍ ပိတ်ဆို့နေတတ်သည်။ ကော်လက်စထရောများ ပါဝင်သည့် အဖတ်များ စုပုံနေခြင်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ယင်း၏ အဓိက အကြောင်းအရင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအဖတ်များသည် သွေးလွှတ်ကြောများကို ကျဉ်းမြောင်းသွားစေပြီး နှလုံးသွေးစီးဆင်းမှုကို လျှော့ချပေးကာ ပေါက်ထွက်သွားပါက နှလုံးသွေးခဲခြင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
နှလုံးသွေးလွှတ်ကြော ပိတ်ဆို့ခြင်းသည် နှလုံးဖောက်ခြင်းအတွက် အပြည့်အဝ သို့မဟုတ် အစိတ်အပိုင်းအားဖြင့် တာဝန်ရှိနိုင်သည်။ အီးစီဂျီ (ECG သို့မဟုတ် EKG) တိုင်းတာချက်တွင် အရေးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှု လိုအပ်သည့် သီးခြားပြောင်းလဲမှုများ (ST elevation) တွေ့ရှိရပါက ထိုအီးစီဂျီကို အသုံးပြု၍ နှလုံးဖောက်ခြင်းကို ခွဲခြားသိရှိနိုင်သည်။ မိမိ၏ ဆရာဝန်က ဤနှလုံးဖောက်ခြင်း အမျိုးအစားများကို ဖော်ပြရန် အီးစီဂျီ တိုင်းတာချက်များကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
• အပြည့်အဝ ပိတ်ဆို့ခြင်း – အလတ်စား သို့မဟုတ် အဓိက နှလုံးသွေးလွှတ်ကြောကြီး ရုတ်တရက် အပြည့်အဝ ပိတ်ဆို့သွားခြင်းကို ST elevation myocardial infarction (STEMI) ဟု သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။
• အစိတ်အပိုင်း ပိတ်ဆို့ခြင်း – အစိတ်အပိုင်း ပိတ်ဆို့ခြင်းသည် Non-ST Elevation Myocardial Infarction (NSTEMI) ခံစားရခြင်းကို ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း အချို့သော NSTEMI လူနာများတွင်လည်း အပြည့်အဝ ပိတ်ဆို့ခြင်းမျိုး ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
သွေးကြောများ ပိတ်ဆို့ခြင်းသည် နှလုံးဖောက်ခြင်း၏ တစ်ခုတည်းသော အကြောင်းအရင်း မဟုတ်ပေ။ အခြားသော အကြောင်းအရင်းများမှာ –
• နှလုံးသွေးလွှတ်ကြော ကျုံ့ခြင်း (Coronary artery spasm) – ဤအခြေအနေသည် နှလုံးသွေးလွှတ်ကြော ပိတ်ဆို့မနေသော်လည်း ပြင်းထန်စွာ ကျဉ်းမြောင်းသွားခြင်းဖြစ်ပြီး ကော်လက်စထရော အဖတ်များ ရှိနေခြင်း သို့မဟုတ် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းနှင့် အခြားသော အန္တရာယ်ရှိသည့် အချက်များကြောင့် သွေးကြောများ စောစီးစွာ တောင့်တင်းလာခြင်း ဖြစ်သည်။ Prinzmetal’s angina၊ Vasospastic angina သို့မဟုတ် Variant angina တို့သည် နှလုံးသွေးလွှတ်ကြော ကျုံ့ခြင်း၏ အခြားသော အမည်များ ဖြစ်ကြသည်။
• အချို့သော ကူးစက်ရောဂါများ – COVID-19 ကဲ့သို့သော ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ရောဂါများနှင့် အခြားသော ရောဂါများသည် နှလုံးကြွက်သားကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်။
• ရုတ်တရက် နှလုံးသွေးကြော ပေါက်ပြဲခြင်း (Spontaneous coronary artery dissection – SCAD) – အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရသည့် ဤရောဂါသည် နှလုံးသွေးလွှတ်ကြော အတွင်းပိုင်း ကွဲအက်ပြဲထွက်သွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်သည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများစေသည့် အချက်များ
အောက်ပါတို့သည် နှလုံးဖောက်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည့် အန္တရာယ်ရှိသော အချက်များ ဖြစ်ကြသည် –
• အသက်အရွယ် – သက်ကြီးရွယ်အို အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများသည် နှလုံးဖောက်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။
• ဆေးလိပ်/ဆေးရွက်ကြီး သုံးစွဲခြင်း – ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသူများ သောက်သည့် ဆေးလိပ်ငွေ့ကို ရေရှည် ရှူရှိုက်ရခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
• သွေးတိုးရောဂါ – သွေးတိုးလွန်ခြင်းသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ နှလုံးသို့ သွားသော သွေးလွှတ်ကြောများကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်။ သွေးတိုးရောဂါသည် ဆီးချိုရောဂါ၊ ကော်လက်စထရော မြင့်မားခြင်း သို့မဟုတ် အဝလွန်ခြင်း စသည့် အခြားသော ရောဂါများနှင့် ယှဉ်တွဲဖြစ်ပေါ်ပါက အန္တရာယ် ပိုမိုမြင့်မားသည်။
• ကော်လက်စထရော သို့မဟုတ် ထရိုင်ဂလစ်စရိုက် (Triglycerides) မြင့်မားခြင်း – မကောင်းသော ကော်လက်စထရော (LDL) အဆင့် မြင့်မားခြင်း ကဲ့သို့သော အခြေအနေများ ဖြစ်သည်။ သွေးတွင်း ထရိုင်ဂလစ်စရိုက် အဆီဓာတ် အလွန်အမင်း မြင့်မားခြင်းကလည်း နှလုံးဖောက်နိုင်ခြေကို မြင့်မားစေသည်။ မိမိ၏ ကောင်းသော ကော်လက်စထရော (HDL) အဆင့်သည် ပုံမှန် ပမာဏအတွင်း ရှိနေပါက နှလုံးဖောက်နိုင်ခြေ နည်းပါးသွားနိုင်သည်။
• အဝလွန်ခြင်း – အဝလွန်ခြင်းသည် ဆီးချိုရောဂါ၊ ထရိုင်ဂလစ်စရိုက် မြင့်မားခြင်း၊ မကောင်းသော ကော်လက်စထရော မြင့်မားခြင်းနှင့် ကောင်းသော ကော်လက်စထရော နည်းပါးခြင်းတို့နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
• ဆီးချိုရောဂါ – ခန္ဓာကိုယ်က အင်ဆူလင် ဟော်မုန်းကို မှန်ကန်စွာ မသုံးစွဲနိုင်သည့်အခါ သို့မဟုတ် လုံလောက်စွာ မထုတ်လုပ်နိုင်သည့်အခါ သွေးတွင်း သကြားဓာတ် မြင့်တက်လာသည်။ သွေးတွင်း သကြားဓာတ် မြင့်မားနေသည့်အခါ နှလုံးဖောက်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။
• ဇီဝရုပ် ဖြစ်ပျက်မှု လက္ခဏာစု (Metabolic syndrome) – ဝမ်းဗိုက် အဆီပိုများခြင်း၊ သွေးတိုးခြင်း၊ ကောင်းသော ကော်လက်စထရော နည်းပါးခြင်း၊ ထရိုင်ဂလစ်စရိုက် မြင့်မားခြင်းနှင့် သွေးတွင်း သကြားဓာတ် မြင့်မားခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
• မိသားစုအတွင်း နှလုံးဖောက်သည့် ရာဇဝင်ရှိခြင်း – အမျိုးသားများတွင် အသက် ၅၅ နှစ်နှင့် အမျိုးသမီးများတွင် အသက် ၆၅ နှစ် မတိုင်မီ မိဘ၊ ညီအစ်ကို မောင်နှမ သို့မဟုတ် ဘိုးဘေးများ နှလုံးဖောက်ဖူးပါက မိမိတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားနိုင်သည်။
• လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ဆောင်မှု နည်းပါးခြင်း – ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု မရှိဘဲ ထိုင်ပွဲလန့်ပွဲ များသော လူနေမှုပုံစံရှိသူများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသည်။ ပုံမှန် လေ့ကျင့်ခန်း ပြုလုပ်ခြင်းသည် နှလုံးကျန်းမာရေးကို တိုးတက်စေသည်။
• ကျန်းမာရေးနှင့် မညီညွတ်သော စားသောက်ကုန်များ – အချိုဓာတ်များသော အစားအစာများ၊ တိရစ္ဆာန် အဆီများ၊ ပြုပြင်ထားသော အစားအစာများ၊ Trans fats အဆီများနှင့် အငန်ဓာတ် အလွန်အမင်း စားသုံးသူများတွင် နှလုံးဖောက်နိုင်ခြေ ပိုများသည်။ ဆရာဝန်များက သစ်သီးဝလံများ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ အမျှင်ဓာတ်များနှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် ကောင်းမွန်သော အဆီများကို များများ စားသုံးရန် အကြံပြုလေ့ရှိသည်။
• စိတ်ဖိစီးမှု – ဒေါသထွက်ခြင်း အပါအဝင် ပြင်းထန်သော စိတ်ဖိစီးမှု ခံစားရခြင်းသည် နှလုံးဖောက်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်။
• မူးယစ်ဆေးဝါး တရားမဝင် သုံးစွဲခြင်း – ကိုကင်း (Cocaine) နှင့် အမ်ဖက်တမင်း (Amphetamines) ကဲ့သို့သော စိတ်ကြွဆေးဝါးများသည် နှလုံးသွေးလွှတ်ကြော ကျုံ့ခြင်းကို ဖြစ်စေပြီး နှလုံးဖောက်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
• ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် သွေးတိုးရောဂါ (Preeclampsia) ရာဇဝင်ရှိခြင်း – ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ဤရောဂါလက္ခဏာစု ဖြစ်ပွားခြင်းသည် သွေးတိုးစေပြီး ရေရှည်တွင် နှလုံးရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။
• ကိုယ်ခံအားစနစ် မိမိခန္ဓာကိုယ်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သည့် ရောဂါများ (Autoimmune disease) – Lupus သို့မဟုတ် လေးဖက်နာ အဆစ်ရောင်ရောဂါ (Rheumatoid arthritis) ရှိပါက နှလုံးဖောက်နိုင်ခြေ မြင့်တက်လာသည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
ပုံမှန်အားဖြင့် ဆရာဝန်သည် ပုံမှန်ဆေးစစ်မှုများ ပြုလုပ်စဉ်အတွင်း နှလုံးဖောက်နိုင်ခြေ ရှိမရှိကို ဆန်းစစ်ပေးသင့်ပါသည်။ သို့သော် အရေးပေါ် အခြေအနေများတွင်မှ နှလုံးဖောက်ခြင်းကို အများအားဖြင့် ခွဲခြားသိရှိကြရသည်။ သင်သည် နှလုံးဖောက်ဖူးပါက သို့မဟုတ် နှလုံးဖောက်နေပါက ဆရာဝန်များက သင့်ကို ချက်ချင်း ကုသပေးမည်ဖြစ်သည်။
နှလုံးဖောက်ခြင်းကို ရောဂါအဖြေရှာရန်အတွက် သွေးဖိအား (သွေးတိုး)၊ သွေးခုန်နှုန်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်တို့ကို တိုင်းတာစစ်ဆေးသည်။ နှလုံး၏ အထွေထွေ ကျန်းမာရေးအခြေအနေနှင့် နှလုံးခုန်နှုန်းတို့ကို စစ်ဆေးရန် စမ်းသပ်မှုများ ပြုလုပ်သည်။
နှလုံးဖောက်ခြင်း ရောဂါအဖြေရှာသည့် စမ်းသပ်မှုများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –
• အီးစီဂျီ ရိုက်ခြင်း (ECG သို့မဟုတ် EKG) – ဤသည်မှာ နှလုံးအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားသော လျှပ်စစ်အချက်ပြမှုများကို ဖမ်းယူပေးသည့် နှလုံးဖောက်ခြင်းကို အဖြေရှာရန် ပထမဦးဆုံး စမ်းသပ်မှု ဖြစ်သည်။ ကပ်ခွာပါသော အီလက်ထရုတ်များကို ရင်ဘတ်တွင်လည်းကောင်း၊ အချို့သောအခြေအနေများတွင် လက်နှင့် ခြေထောက်တို့၌လည်းကောင်း တပ်ဆင်ရသည်။ မော်နီတာပေါ်တွင် ပြသထားသော သို့မဟုတ် စက္ကူပေါ်တွင် ပုံနှိပ်ထားသော လှိုင်းပုံစံများကို အသုံးပြု၍ နှလုံး၏ အချက်ပြမှုများကို မှတ်တမ်းတင်သည်။ သင်သည် လက်ရှိတွင် နှလုံးဖောက်နေပါက သို့မဟုတ် ယခင်က နှလုံးဖောက်ခဲ့ဖူးပါက အီးစီဂျီ (ECG) ဖြင့် စစ်ဆေးသိရှိနိုင်သည်။
• သွေးစစ်ခြင်း – နှလုံးဖောက်ပြီးနောက် နှလုံးကြွက်သား ပျက်စီးသွားသည့်အခါ နှလုံးတွင်ရှိသော ပရိုတင်းအချို့သည် သွေးကြောအတွင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း လျှံထွက်လာသည်။ ထိုပရိုတင်းများကို သွေးစစ်ဆေးခြင်း (Cardiac markers) မှတစ်ဆင့် စစ်ဆေးနိုင်သည်။
• ရင်ဘတ် ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Chest X-ray) – နှလုံးနှင့် အဆုတ်၏ အရွယ်အစားနှင့် အခြေအနေကို ရင်ဘတ် ဓာတ်မှန်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
• နှလုံး အာထရာဆောင်း ရိုက်ခြင်း (Echocardiogram) – အာထရာဆောင်း လှိုင်းများသည် ခုန်နေသော နှလုံး၏ ပုံရိပ်များကို ထုတ်ပေးပြီး နှလုံးနှင့် နှလုံးအဆို့ရှင်များ မည်သို့ အလုပ်လုပ်သည်ကို ပြသပေးနိုင်ကာ နှလုံး ပျက်စီးမှု ပမာဏကိုလည်း ဆုံးဖြတ်ပေးနိုင်သည်။
• နှလုံး သွေးကြောအတွင်း သွေးကြောကျဉ်း မှန်ပြောင်းကြည့်ခြင်း (Coronary catheterization / Angiogram) – နှလုံးသို့ ရောက်ရှိရန်အတွက် ရှည်လျားပြီး သေးငယ်သော ပိုက်ပျော့ (Catheter) တစ်ခုကို ပေါင်ခြံနေရာမှတစ်ဆင့် သွေးလွှတ်ကြောအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းရသည်။ စမ်းသပ်မှု ပုံရိပ်များပေါ်တွင် သွေးလွှတ်ကြောများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့နိုင်စေရန် ပိုက်ပျော့မှတစ်ဆင့် ဆေးရောင် (Dye) များကို ထည့်သွင်းပေးသည်။
• နှလုံး ကွန်ပျူတာ ဓာတ်မှန် (Cardiac CT) သို့မဟုတ် သံလိုက်ဓာတ်မှန် (MRI) – ဤစမ်းသပ်မှုများသည် နှလုံးနှင့် ရင်ဘတ်၏ ပုံရိပ်များကို ထုတ်ပေးသည်။ နှလုံး CT စကင်တွင် X-ray ကို အသုံးပြုသည်။ နှလုံး MRI စကင်တွင် သင့်နှလုံး၏ ပုံရိပ်များကို ထုတ်ပေးရန် သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် ရေဒီယိုလှိုင်းများကို အသုံးပြုသည်။ စမ်းသပ်မှု နှစ်ခုလုံးအတွက် သင်သည် ရှည်လျားသော တိုင်ခေါင်းပုံစံ စက်အတွင်းသို့ ရွေ့လျားဝင်ရောက်သည့် ခုတင်ပေါ်တွင် လှဲလျောင်းပေးရလေ့ရှိပြီး ယင်းစမ်းသပ်မှုများသည် နှလုံးပျက်စီးမှု အတိုင်းအတာကို ပြသရာတွင် အထောက်အကူပြုသည်။
ကုသခြင်း
နှလုံးဖောက်ပြီးနောက် မိနစ်တိုင်းတွင် နှလုံးတစ်ရှူးများ ပိုမိုပျက်စီးခြင်း သို့မဟုတ် သေဆုံးခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အောက်ဆီဂျင် ပမာဏကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် သွေးစီးဆင်းမှုကို ချက်ချင်း ပြန်လည်ကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။ အောက်ဆီဂျင်ကို ချက်ချင်း ပေးသွင်းရသည်။ သွေးစီးဆင်းမှု တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပိတ်ဆို့နေသလား သို့မဟုတ် လုံးဝ ပိတ်ဆို့နေသလား ဆိုသည့်အပေါ် မူတည်၍ သီးခြား နှလုံးဖောက်ခြင်း ကုသမှုကို ဆုံးဖြတ်မည် ဖြစ်သည်။
ဆေးဝါးများ အောက်ပါတို့သည် နှလုံးဖောက်ခြင်းကို ကုသရန် အသုံးပြုသည့် ဆေးဝါးများ ဖြစ်ကြသည် –
• Aspirin – Aspirin သည် သွေးခဲခြင်းကို လျှော့ချပေးသည်။ ကျဉ်းမြောင်းနေသော သွေးလွှတ်ကြောအတွင်း သွေးစီးဆင်းမှု ပုံမှန်အတိုင်း ထိန်းသိမ်းထားရန် အထောက်အကူပြုသည်။ အရေးပေါ် ဖုန်းနံပါတ်သို့ ဆက်သွယ်ခဲ့ပါက Aspirin ဆေးကို ဝါးမျိုသောက်သုံးရန် သင့်ကို ညွှန်ကြားထားကောင်း ညွှန်ကြားပေလိမ့်မည်။
• သွေးခဲပျော်ဆေးများ (Thrombolytics သို့မဟုတ် Fibrinolytics) – ဤဆေးဝါးများသည် နှလုံးသို့ သွေးထောက်ပံ့မှုကို ပိတ်ဆို့နေသည့် သွေးခဲများကို ပျော်ဝင်သွားစေရန် အထောက်အကူပြုသည်။ နှလုံးဖောက်ပြီးနောက် သွေးခဲပျော်ဆေးကို စောစီးစွာ ပေးသွင်းနိုင်လေလေ၊ နှလုံး ပျက်စီးမှု နည်းပါးလေလေ ဖြစ်ပြီး အသက်ရှင်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားလေလေ ဖြစ်သည်။
• အခြား သွေးကျဲဆေးများ – Heparin သည် ထိုးဆေး သို့မဟုတ် သွေးကြောအတွင်း ထည့်သွင်းပေးနိုင်သော ဆေးဝါးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ Heparin သည် သွေးကို စီးဆင်းရလွယ်ကူစေခြင်းဖြင့် သွေးခဲနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးသည်။
• Nitroglycerin – ဤဆေးသည် သွေးကြောများကို ကျယ်စေသည်။ နှလုံးသို့ သွေးစီးဆင်းမှု ရရှိနိုင်စွမ်းကို မြှင့်တင်ပေးသည်။ ရုတ်တရက် ရင်ဘတ်နာကျင်ခြင်း (Angina) ကို Nitroglycerin ဖြင့် ကုသနိုင်သည်။ ယင်းကို ထိုးဆေးအနေဖြင့်လည်းကောင်း၊ သောက်ဆေးအနေဖြင့်လည်းကောင်း သို့မဟုတ် လျှာအောက်ငုံဆေး အနေဖြင့်လည်းကောင်း ပေးသွင်းနိုင်သည်။
• Morphine – Nitroglycerin သောက်သော်လည်း မသက်သာသည့် ရင်ဘတ်နာကျင်မှုကို ဤဆေးဖြင့် ကုသသည်။
• Beta blockers – ဤဆေးများသည် သွေးဖိအားကို လျှော့ချပေးပြီး နှလုံးခုန်နှုန်းကို နှေးကွေးစေသည်။ Beta blockers များသည် နှလုံးကြွက်သား ပျက်စီးယိုယွင်းမှု အတိုင်းအတာကို လျှော့ချပေးနိုင်ပြီး နှလုံးထပ်မံဖောက်ခြင်းကို တားဆီးပေးနိုင်သည်။ နှလုံးဖောက်နေသူ အများစုသည် ဤဆေးကို သောက်သုံးကြရသည်။
• ACE inhibitors – ဤဆေးများသည် သွေးဖိအားကို လျှော့ချပေးခြင်းဖြင့် နှလုံး၏ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို လျှော့ချပေးသည်။
• Statins – ဤဆေးများသည် မြင့်မားနေသော ကော်လက်စထရော အဆင့်ကို လျှော့ချရာတွင် အထောက်အကူပြုသည်။ မကောင်းသော ကော်လက်စထရော (LDL) များပြားလွန်ပါက သွေးလွှတ်ကြောများကို ပိတ်ဆို့စေနိုင်သည်။
ခွဲစိတ်မှုများနှင့် အခြားသော ကုသမှု နည်းလမ်းများ
သင်သည် နှလုံးဖောက်ဖူးပါက ပိတ်ဆို့နေသော သွေးလွှတ်ကြောကို ပြန်လည်ပွင့်စေရန် ခွဲစိတ်မှု သို့မဟုတ် ကုသမှု တစ်ခုခုကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ နှလုံးဖောက်ခြင်းကို ကုသရန် အောက်ပါ ခွဲစိတ်မှုများနှင့် ကုသမှု နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုကြသည် –
• နှလုံးသွေးကြော ချဲ့ခြင်းနှင့် စတန့် (Stent) ပိုက်ထည့်ခြင်း (Coronary angioplasty and stenting) – ဤခွဲစိတ်မှု၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ပိတ်ဆို့နေသော နှလုံးသွေးလွှတ်ကြောများကို ရှင်းလင်းပေးရန်ဖြစ်ပြီး Percutaneous Coronary Intervention (PCI) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ သင် နှလုံးဖောက်ဖူးပါက ပိတ်ဆို့မှုများကို ရှာဖွေသည့် ကုသမှု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ဤနည်းလမ်းကို မကြာခဏ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
• နှလုံးအထူးကု ဆရာဝန်သည် Angioplasty ပြုလုပ်စဉ်အတွင်း ပါးလွှာပြီး ပျော့ပျောင်းသော ပိုက်ပျော့ (Catheter) ကို နှလုံးသွေးလွှတ်ကြော၏ ကျဉ်းမြောင်းနေသော နေရာသို့ ညွှန်ကြားထည့်သွင်းသည်။ ကျဉ်းမြောင်းနေသော သွေးလွှတ်ကြောကို ပြန့်ကားလာစေရန်နှင့် သွေးစီးဆင်းမှု မြှင့်တင်ပေးရန်အတွက် ပူဖောင်းငယ် အသေးစားလေးကို လေမှုတ်သွင်းပေးသည်။
• Angioplasty ပြုလုပ်စဉ်အတွင်း သေးငယ်သော စတန့် (Stent) ကွက်ပြွန်ကို သွေးလွှတ်ကြောအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ စတန့်ပိုက်သည် သွေးလွှတ်ကြောကို ပွင့်နေစေရန် ထိန်းသိမ်းပေးထားသည်။ ယင်းသည် သွေးလွှတ်ကြော နောက်တစ်ကြိမ် ပြန်လည်ကျဉ်းမြောင်းသွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးသည်။ အချို့သော စတန့်ပိုက်များတွင် သွေးလွှတ်ကြောများကို ပွင့်နေစေသည့် ဆေးဝါးဖြင့် အုပ်ထားလေ့ရှိသည်။
• နှလုံးသွေးကြော လမ်းလွှဲခွဲစိတ်မှု (Coronary Artery Bypass Grafting – CABG) – ဤသည်မှာ နှလုံးအတွင်း သွေးစီးဆင်းရန် လမ်းကြောင်းသစ်တစ်ခု ပြုလုပ်ပေးသည့် ရင်ဘတ်ဖွင့် ခွဲစိတ်မှုဖြစ်ပြီး ခွဲစိတ်ဆရာဝန်သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုမှ ကျန်းမာသော သွေးကြောတစ်ခုကို ထုတ်ယူကာ ပိတ်ဆို့နေသော သို့မဟုတ် ကျဉ်းမြောင်းနေသော နှလုံးသွေးလွှတ်ကြောကို လမ်းလွှဲပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ လူတစ်ဦး နှလုံးဖောက်နေချိန်တွင် CABG ကို အရေးပေါ် ကုသမှုအနေဖြင့် ပြုလုပ်နိုင်သည်။
နှလုံး ကျန်းမာရေး ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း (Cardiac rehabilitation)
နှလုံးခွဲစိတ်မှု ပြုလုပ်ပြီးနောက် လူနာများသည် စိတ်ဖိစီးမှု လျှော့ချခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်ခြင်း၊ နှလုံးကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော စားသောက်ကုန်များ စားသုံးခြင်းနှင့် ပုံမှန်လှုပ်ရှားမှုများသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြန်လည်စတင်ခြင်းတို့ပေါ်တွင် အဓိကထားသည့် နှလုံးကျန်းမာရေး ပြန်လည်ထူထောင်ရေး အစီအစဉ်မှတစ်ဆင့် မိမိတို့၏ နှလုံးကျန်းမာရေးကို မည်သို့မြှင့်တင်ရမည်ကို သင်ယူနိုင်သည်။ ဆေးရုံအများစုသည် ၎င်းတို့၏ နှလုံးကျန်းမာရေး ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လူနာများကို ထိုနေရာတွင်ပင် စတင်ပေးကြသည်။
နှလုံးဖောက်ပြီးနောက် နှလုံးကျန်းမာရေး ပြန်လည်ထူထောင်ရေး အစီအစဉ်တွင် ပါဝင်သူများသည် အသက်ပိုမို ရှည်ရှည်နေထိုင်ကြရပြီး နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ ခံစားရနိုင်ခြေ သို့မဟုတ် နောက်တစ်ကြိမ် နှလုံးထပ်မံဖောက်နိုင်ခြေ နည်းပါးကြသည်။
