မှည့်များ

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

မှည့် သို့မဟုတ် နာဗီ (nevi) ဆိုသည်မှာ အရေပြားပေါ်တွင် အဖြစ်များသော အသားပိုများဖြစ်ပြီး မီလန်နိုဆိုက် (melanocytes) ဟုခေါ်သော အရောင်ခြယ်ဆဲလ်များ စုစည်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် သေးငယ်၍ ညိုမည်းသော အစက်အပြောက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် လူတစ်ဦးချင်းစီတွင် ကလေးဘဝနှင့် လူပျိုဖော်အပျိုဖော်ဝင်စ အရွယ်များအတွင်း မှည့်အရေအတွက် တစ်ဆယ်မှ လေးဆယ့်ငါးခုအထိ ထွက်လာတတ်ပြီး အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဤမှည့်များ၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ပြောင်းလဲမှုများ ရှိလာနိုင်သည်။ အချို့သော မှည့်များသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါ မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ်သွားတတ်သည်။

မှည့်အများစုမှာ အန္တရာယ်မရှိဘဲ ကင်ဆာမဟုတ်သော အကျိတ်များ ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းတို့မှတစ်ဆင့် ကင်ဆာဖြစ်လာနိုင်ချေ အနည်းငယ် ရှိပါသည်။ မိမိခန္ဓာကိုယ်ပေါ်ရှိ မှည့်များနှင့် အခြားသော အရောင်ခြယ်အကွက်များတွင် ပြောင်းလဲမှု တစ်စုံတစ်ရာ ရှိမရှိကို သတိပြုစောင့်ကြည့်ရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဤသို့သတိထားမိခြင်းသည် အရေပြားကင်ဆာ၊ အထူးသဖြင့် ပြင်းထန်သော မီလန်နိုမာ (malignant melanoma) ကင်ဆာကို စောစီးစွာ သိရှိနိုင်ရန် သော့ချက်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ပုံမှန်မှည့်များသည် များသောအားဖြင့် သေးငယ်သော အညိုရောင်အစက်များအဖြစ် တွေ့ရတတ်သော်လည်း ၎င်းတို့၏ အရောင်၊ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် အရွယ်အစားတို့မှာ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနိုင်သည် –

• အရောင်နှင့် အထိအတွေ့ – မှည့်များသည် အညိုရောင်၊ ဝါညိုရောင်၊ အမည်းရောင်၊ အပြာရောင်၊ အနီရောင် သို့မဟုတ် ပန်းရောင် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ၎င်းတို့၏ အထိအတွေ့မှာလည်း ချောမွေ့ခြင်း၊ အရေးအကြောင်းများရှိခြင်း၊ ပြားနေခြင်း သို့မဟုတ် ဖောင်းကြွနေခြင်း စသည်ဖြင့် ကွဲပြားနိုင်ပြီး အချို့မှည့်များတွင် အမွှေးအမျှင်များပင် ပေါက်နေတတ်သည်။
• ပုံသဏ္ဌာန် – မှည့်အများစုမှာ ဘဲဥပုံ သို့မဟုတ် အဝိုင်းပုံ ဖြစ်ကြသည်။
• အရွယ်အစား – မှည့်များသည် များသောအားဖြင့် အချင်း လေးပုံတစ်ပုံလက်မထက် ငယ်တတ်ပြီး ၎င်းမှာ ခဲဖျက်ခေါင်း အရွယ်အစားခန့် ရှိသည်။ သို့သော်လည်း မွေးရာပါပါလာသော မှည့်များ (congenital nevi) မှာ ပို၍ကြီးမားနိုင်ပြီး မျက်နှာ၊ ခန္ဓာကိုယ် သို့မဟုတ် ခြေလက်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းများပေါ်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိနေနိုင်ပါသည်။

မှည့်များသည် ဦးရေပြား၊ ဂျိုင်းကြား၊ လက်သည်းခြေသည်းအောက်၊ ခြေချောင်းလက်ချောင်းကြားများ အပါအဝင် ခန္ဓာကိုယ်၏ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို ထွက်ပေါ်လာနိုင်သည်။ လူအများစုတွင် မှည့်အရေအတွက် တစ်ဆယ်မှ လေးဆယ့်ငါးခုအထိ ရှိတတ်ပြီး အများစုမှာ အသက်လေးဆယ်အရွယ်မတိုင်မီ ထွက်လာကြသည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ မှည့်များ ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပြီး လူပျိုဖော်အပျိုဖော်ဝင်ချိန်နှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်များအတွင်း ဟော်မုန်းပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အချို့သောမှည့်များမှာ ပို၍ရင့်လာခြင်း သို့မဟုတ် ပို၍ကြီးလာခြင်းတို့ ဖြစ်တတ်သည်။

မျက်လုံးတစ်ဝိုက်၊ ပါးနှင့် နှာခေါင်းတို့တွင် အညိုရောင်အစက်များ စုပြုံ၍ ထွက်တတ်သော Dermatoses papulosa nigra ဆိုသည်မှာ ကင်ဆာမဟုတ်သော ဆီဘောရစ် ကီရတိုးဆစ် (seborrheic keratosis) အမျိုးအစားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဖယောင်းကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး အရောင်အားဖြင့် အညိုရောင်မှသည် အမည်းရောင် သို့မဟုတ် ဝါညိုရောင်အထိ ရှိနိုင်သော ဤအသားပိုများသည် အရောင်ခြယ်ဆဲလ်များ စုစည်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း မဟုတ်သည့်အတွက် မှည့်များနှင့် ကွဲပြားခြားနားသည်။ ၎င်းတို့သည် မီလန်နိုမာကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ချေနှင့် ဆက်စပ်မှုမရှိသော်လည်း အလှအပဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုအဖြစ် ကုသမှုခံယူနိုင်ပြီး အသားမည်းသော အမျိုးသမီးများတွင် ပိုမိုအဖြစ်များသည်။

မီလန်နိုမာကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် မှည့်များ

မှည့်တစ်ခု၏ အနားသတ်များ မညီမညာဖြစ်ခြင်း၊ ပုံသဏ္ဌာန် မမျှတခြင်း သို့မဟုတ် အရောင်၊ ပုံသဏ္ဌာန်၊ အရွယ်အစားနှင့် အမြင့်တို့တွင် ပြောင်းလဲမှုများ ရှိလာခြင်းတို့သည် အရေပြားကင်ဆာ၏ လက္ခဏာများ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ABCDE လမ်းညွှန်ချက်သည် သတိပြုရမည့် အချက်ပြလက္ခဏာများကို ခွဲခြားသိရှိနိုင်ရန် အထောက်အကူပြုသော မှတ်ဉာဏ်ကူစနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည် –

• A (asymmetrical shape – ပုံသဏ္ဌာန်မမျှတခြင်း) – မှည့်၏ တစ်ဝက်သည် ကျန်တစ်ဝက်နှင့် ပုံစံမတူဘဲ ကွဲပြားနေခြင်း။
• B (border – အနားသတ်) – အနားသတ်များ မညီမညာဖြစ်ခြင်း၊ ထွက်နေခြင်း သို့မဟုတ် လှိုင်းတွန့်ပုံစံ ဖြစ်နေခြင်းတို့ကို ရှာဖွေစောင့်ကြည့်ပါ။
• C (changes in color – အရောင်ပြောင်းလဲခြင်း) – အရောင်ပြောင်းသွားခြင်း၊ အရောင်အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနေခြင်း သို့မဟုတ် အရောင်မညီမညာ ဖြစ်နေခြင်းတို့ကို သတိပြုပါ။
• D (diameter – အချင်း) – လေးပုံတစ်ပုံလက်မ (ခြောက်မီလီမီတာခန့်) ထက် ကြီးမားသော မှည့်အသစ် ထွက်လာခြင်းကို မှတ်သားထားပါ။
• E (evolving – တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခြင်း) – အရွယ်အစား၊ ပုံသဏ္ဌာန်၊ အရောင် သို့မဟုတ် အမြင့်တို့တွင် ပြောင်းလဲလာသော မှည့်များကို ဂရုပြုစောင့်ကြည့်ပါ။ ထို့အပြင် ယားယံခြင်း သို့မဟုတ် သွေးထွက်ခြင်းကဲ့သို့သော လက္ခဏာအသစ်များကိုလည်း သတိထားပါ။

ကင်ဆာဖြစ်စေသော မှည့်များ သို့မဟုတ် မalignant ဖြစ်သော မှည့်များသည် ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် များစွာ ကွဲပြားခြားနားနိုင်သည်။ အချို့တွင် ဖော်ပြပါ ပြောင်းလဲမှုများ အားလုံးကို တွေ့ရနိုင်သော်လည်း အချို့တွင်မူ ပုံမှန်မဟုတ်သော လက္ခဏာ တစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုသာ ပြသတတ်သည်။ မိမိ၏ မှည့်သည် ပုံမှန်မဟုတ်ဟု ထင်ရခြင်း၊ ကြီးထွားလာခြင်း သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲမှု တစ်စုံတစ်ရာ ရှိလာခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ပါက ဆရာဝန်နှင့် ရက်ချိန်းယူ၍ ပြသဆွေးနွေးရန် အကြံပြုလိုပါသည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများ

မီလန်နိုဆိုက် (Melanocytes) ဆဲလ်များသည် များသောအားဖြင့် အရေပြားအနှံ့တွင် ပျံ့နှံ့တည်ရှိနေပြီး အရေပြားကို အရောင်အဆင်း ဖြစ်စေသည့် သဘာဝအရောင်ခြယ်ပစ္စည်း မီလန်နင် (melanin) ကို ထုတ်လုပ်ပေးရန် တာဝန်ရှိသည်။ ဤမီလန်နိုဆိုက် ဆဲလ်များ စုပြုံ၍ အတူတကွ ကြီးထွားလာသောအခါ မှည့်များ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်သည်။