ဒူးဆစ်အရည်အိတ်ရောင်ခြင်း

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် (Overview)

ဒူးဆစ်အရည်အိတ်ရောင်ခြင်း (Knee bursitis သို့မဟုတ် Prepatellar bursitis) ဆိုသည်မှာ ဒူးဆစ်အနီးတွင်ရှိသော အရည်ကြည်များဖြည့်ထားသည့် အိတ်ငယ်လေး (Bursa) ရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤအရည်အိတ်များသည် အရိုးများနှင့် ၎င်းတို့အနီးရှိ အရွတ်များ၊ ကြွက်သားများ၊ အရေပြားတို့အကြား ပွတ်တိုက်မှုကို လျှော့ချပေးပြီး ဖိအားဒဏ်ကို သက်သာစေသော အချက်များ ဖြစ်ကြပါသည်။ ဒူးခေါင်း၏ ရှေ့ဘက်တွင် ဖောင်ကြွ၍ ရောင်ရမ်းနေခြင်းမှာ များသောအားဖြင့် ဒူးဆစ်အရည်အိတ်ရောင်ခြင်းကို ညွှန်ပြနေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ဒူးဆစ်အတွင်းရှိ မည်သည့်အရည်အိတ်မဆို ရောင်ရမ်းနိုင်သော်လည်း ဒူးဖုံးရိုးပေါ်တွင် သို့မဟုတ် ဒူးဆစ်အောက်ဘက် အတွင်းဘက်ခြမ်းတို့တွင် အဖြစ်အများဆုံး ဖြစ်ပါသည်။ အရည်အိတ်သည် ခဏခဏ ထိခိုက်မိခြင်း၊ ဒဏ်ရာရခြင်း သို့မဟုတ် ပိုးဝင်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည့်အခါ ၎င်း၏ ပါးလွှာသော နံရံများ ထူလာပြီး အရည်များ ပိုမိုထွက်လာစေပါသည်။

ဒူးဆစ်အရည်အိတ်ရောင်ခြင်း နှစ်မျိုးရှိပါသည် –

• ရုတ်တရက်ဖြစ်သော ဒူးဆစ်အရည်အိတ်ရောင်ခြင်း (Acute knee bursitis): ဒူးဖုံးရိုးရှေ့ရှိ အရည်အိတ်သည် ရုတ်တရက် ဒဏ်ရာရရှိသည့်အခါ ဖြစ်ပွားပါသည်။ ပြင်းထန်သော ရိုက်ခတ်မှု သို့မဟုတ် ပိုးဝင်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်လေ့ရှိပါသည်။
• နာတာရှည် ဒူးဆစ်အရည်အိတ်ရောင်ခြင်း (Chronic knee bursitis): ဒူးထောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ဒူးအပေါ်သို့ ထပ်တလဲလဲ ဖိအားသက်ရောက်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

လူနာအနေဖြင့် ဒူးဆစ်အရည်အိတ်ရောင်ပါက နာကျင်ခြင်းနှင့် လှုပ်ရှားမှု ကန့်သတ်ခံရခြင်းတို့ကို ခံစားရနိုင်ပါသည်။ နာကျင်မှုနှင့် ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချရန်အတွက် မိမိကိုယ်တိုင် ဂရုစိုက်သည့် နည်းလမ်းများနှင့် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားသော ဆေးဝါးများကို တွဲဖက်၍ ကုသလေ့ရှိပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ (Symptoms)

ရောဂါလက္ခဏာများသည် ထိခိုက်မိသော အရည်အိတ်နှင့် ရောင်ရမ်းရသည့် အကြောင်းရင်းအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားနိုင်ပါသည်။ ဒူးကို ပြင်းထန်စွာ ရိုက်မိပါက လက္ခဏာများမှာ ရုတ်တရက် ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သော်လည်း အများစုမှာ မာကျောသော မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဒူးထောက်ရသော အလုပ်အကိုင်များကြောင့် ပွတ်တိုက်မှုနှင့် ထိခိုက်မှုတို့မှတစ်ဆင့် တဖြည်းဖြည်းချင်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤလက္ခဏာများသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်ပါသည်။

အဖြစ်များသော လက္ခဏာ သုံးမျိုးမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် –

• ရောင်ရမ်းခြင်း: ဒူးဆစ်အရည်အိတ်ရောင်ခြင်း အများစုတွင် ဒူးရောင်ခြင်းကို တွေ့ရပါသည်။ ကြီးထွားလာသော အရည်အိတ်ကို အရေပြားမှတစ်ဆင့် မြင်နိုင်ပြီး ထိကြည့်၍လည်း ရပါသည်။ ၎င်းကို ဖိကြည့်ပါက ပျော့အိအိ ဖြစ်နေတတ်ပါသည်။ ကုသမှုမခံယူပါက ရောင်ရမ်းမှုမှာ ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်ပါသည်။
• လှုပ်ရှားမှု ကန့်သတ်ခံရခြင်း: အသင့်အတင့် ရောင်ရမ်းရုံမျှဖြင့် ဒူးကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်းတို့ကို အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေသော်လည်း ပြင်းထန်ပါက ဒူးကို ပုံမှန်အတိုင်း လှုပ်ရှားရန် ခက်ခဲစေနိုင်ပါသည်။
• နာကျင်ခြင်း: အချို့သော အခြေအနေများတွင် နာကျင်မှုမရှိသော်လည်း အချို့မှာမူ အနားယူနေချိန်၌ပင် နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် မသက်မသာ ဖြစ်ခြင်းတို့ကို ခံစားရနိုင်ပါသည်။ အနားယူချိန်တွင် မနာသော်လည်း ဒူးကွေးခြင်း သို့မဟုတ် ဒူးထောက်ခြင်း ပြုလုပ်သည့်အခါ နာကျင်ခြင်း၊ ထိလျှင်နာခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပါသည်။

ဒူးဖုံးရိုးပေါ်ရှိ အရည်အိတ်တွင် တစ်ခါတစ်ရံ ပိုးဝင်ခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ ဒူးနာကျင်ခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်းတို့နှင့်အတူ ဖျားနာခြင်းပါ ရှိနေပါက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကူအညီကို ချက်ချင်း ရယူသင့်ပါသည်။

ဖြစ်ပွားရသောအကြောင်းရင်းများ (Causes)

အောက်ပါအချက်များကြောင့် ဒူးဆစ်အရည်အိတ်ရောင်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည် –

• လုပ်ဆောင်ချက်များ: ခဏခဏ ဒူးထောက်ရခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဖိအားနှင့် ထိခိုက်မှုများ။
• ဒဏ်ရာရခြင်း: ချော်လဲခြင်း သို့မဟုတ် အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုနှင့် တိုက်မိခြင်းကဲ့သို့သော ဒူးဒဏ်ရာများ။
• ပိုးဝင်ခြင်း: ပွန်းပဲ့ခြင်း၊ ပိုးကောင်ကိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြတ်ရှဒဏ်ရာတို့မှတစ်ဆင့် အရည်အိတ်အတွင်းသို့ ပိုးဝင်ခြင်း။ ဤအခြေအနေမှာ အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ချက်ချင်းကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်ပါသည်။
• အခြားရောဂါများ: လေးဖက်နာ အဆစ်အမြစ်ရောင်ရောဂါ၊ ဂေါက်ရောဂါ သို့မဟုတ် အရိုးအဆစ်ရောင်ခြင်း (Osteoarthritis) တို့၏ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေပိုများစေသည့် အချက်များ (Risk factors)

• ဒူးထောက်ခြင်း: ဒူးထောက်၍ အချိန်ကြာမြင့်စွာ အလုပ်လုပ်ရသူများတွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။
• အားကစားအမျိုးအစားများ: နပန်း၊ ဘောလုံးနှင့် ဘော်လီဘော ကဲ့သို့သော ဒူးကို တိုက်ရိုက်ရိုက်ခတ်မှု သို့မဟုတ် ထပ်တလဲလဲ လဲကျမှုရှိသော အားကစားများ။
• အဝလွန်ခြင်းနှင့် အရိုးအဆစ်ရောင်ခြင်း: အဝလွန်ပြီး အရိုးအဆစ်ရောင်ခြင်း ခံစားနေရသူများတွင် ဒူးဆစ်အောက်ဘက် အတွင်းဘက်ခြမ်းရှိ အရည်အိတ်ရောင်ခြင်း (Pes anserine bursitis) ပိုမိုဖြစ်ပွားလေ့ရှိပါသည်။