သံဓာတ်ချို့တဲ့ သွေးအားနည်းရောဂါ

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

ဗီတာမင်ဘီ-တူး (Vitamin B-12) နှင့် ဖောလိတ် (Folate) ဓာတ်များ လျော့နည်းခြင်းကြောင့် ကျန်းမာသော သွေးနီဥများ ချို့တဲ့လာသည့် အခြေအနေကို ဗီတာမင်ချို့တဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော သွေးအားနည်းရောဂါဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။

၎င်းသည် ဖောလိတ်နှင့် ဗီတာမင်ဘီ-တူး ကြွယ်ဝသော အစားအစာများကို လုံလောက်စွာ မစားသုံးခြင်း သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်မှ အဆိုပါ အာဟာရဓာတ်များကို စုပ်ယူရန် သို့မဟုတ် လုပ်ဆောင်ရန် အခက်အခဲရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

ခန္ဓာကိုယ်က ပုံမှန်ထက် ထူးခြားစွာ ကြီးမားနေသော သွေးနီဥများကို ထုတ်လုပ်လိုက်သောအခါ ကျန်းမာသော သွေးနီဥများနှင့်စာလျှင် အောက်ဆီဂျင် သယ်ဆောင်နိုင်စွမ်း လျော့ကျသွားပါသည်။ သွေးနီဥများမှာ ပုံမှန်ထက် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားနေသောကြောင့် ဤသွေးအားနည်းရောဂါကို Macrocytic သို့မဟုတ် Megaloblastic anemia ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပါသည်။

မူးဝေခြင်း၊ မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် အသက်ရှူမဝခြင်းတို့မှာ အခြားသော ရောဂါလက္ခဏာများ ဖြစ်ကြပါသည်။ ဗီတာမင် ထိုးဆေးများ သို့မဟုတ် ဖြည့်စွက်သောက်ဆေးများကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ထိုသို့ ချို့တဲ့မှုများကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးနိုင်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ဗီတာမင်ချို့တဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော သွေးအားနည်းရောဂါ ဖြစ်ပေါ်လာရန် များသောအားဖြင့် လပေါင်းများစွာ သို့မဟုတ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်တတ်ပါသည်။ အစပိုင်းတွင် လက္ခဏာများမှာ အနည်းငယ်သာ ရှိနိုင်သော်လည်း ချို့တဲ့မှု ပိုဆိုးလာသည်နှင့်အမျှ သိသာထင်ရှားလာလေ့ရှိပါသည်။ ၎င်းတို့မှာ –

• မူးဝေခြင်း
• အလွန်အမင်း မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း
• ရင်တုန်ခြင်း
• အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း
• ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း
• ကြွက်သားများ အားနည်းခြင်း
• လက်ဖျားခြေဖျားများ ကျဉ်ခြင်း သို့မဟုတ် ထုံခြင်း
• ကိုယ်ခန္ဓာ လှုပ်ရှားမှုများ မငြိမ်မသက်ဖြစ်ခြင်း
• စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများ (မေ့လျော့ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း)
• စရိုက်ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေး ပြောင်းလဲခြင်း
• အရေပြားအရောင် ပြောင်းလဲခြင်း (ဖြူဖျော့ခြင်း သို့မဟုတ် ဝါခြင်း)

သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ခံစားချက်ဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများကို တစ်ခါတစ်ရံ သူငယ်ပြန်ခြင်း (Dementia) နှင့် မှားယွင်းစွာ ထင်မြင်တတ်ကြပါသည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

Folic Acid (ဖောလိတ်) နှင့် ဗီတာမင်ဘီ-တူး ကြွယ်ဝသော အစားအစာများကို မစားသုံးခြင်း သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်မှ ထိုဗီတာမင်များကို စုပ်ယူရန် အခက်အခဲရှိပါက ဤသွေးအားနည်းရောဂါ ဖြစ်လာနိုင်ပါသည်။

ဗီတာမင်ဘီ–တူး ချို့တဲ့ခြင်း (Vitamin B-12 deficiencies) ဗီတာမင်ဘီ-တူး ချို့တဲ့ခြင်းမှာ အောက်ပါအချက်များကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည် –

• အစားအသောက် – အသား၊ ဥအမျိုးမျိုး သို့မဟုတ် နို့ ထွက်ပစ္စည်းများကို အစားနည်းသူများသည် ဗီတာမင်ဘီ-တူး ဖြည့်စွက်ဆေးများ သောက်ရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ အချို့သော နံနက်စာ ဂျုံကွေကာများနှင့် အာဟာရဖြစ်စေသော တဆေး (Yeast) ထုတ်ကုန်အချို့တွင်လည်း ဘီ-တူး ဓာတ်ကို ဖြည့်စွက်ထားလေ့ရှိပါသည်။
• သွေးအားနည်းရောဂါ တစ်မျိုး (Pernicious anemia) – ခန္ဓာကိုယ်၏ ခုခံအားစနစ်က Intrinsic factor ဟုခေါ်သော ဓာတုပစ္စည်းကို ထုတ်လုပ်ပေးသည့် အစာအိမ်ဆဲလ်များကို တိုက်ခိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထိုပစ္စည်းမရှိဘဲ အူလမ်းကြောင်းသည် ဗီတာမင်ဘီ-တူး ကို မစုပ်ယူနိုင်ပါ။
• အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်း ခွဲစိတ်မှုများ – အစာအိမ် သို့မဟုတ် အူလမ်းကြောင်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့ကို ခွဲစိတ်ဖြတ်ထုတ်ထားပါက Intrinsic factor ထုတ်လုပ်မှု လျော့နည်းသွားနိုင်ပြီး ဗီတာမင်ဘီ-တူး စုပ်ယူရန် နေရာနည်းသွားနိုင်ပါသည်။
• အူလမ်းကြောင်း ရောဂါများ – Crohn’s disease နှင့် Celiac disease တို့အပြင် ညစ်ညမ်းသော ငါးများကို စားသုံးမိရာမှ ပါလာတတ်သည့် သန်ကောင် (Tapeworms) များသည်လည်း ဗီတာမင်ဘီ-တူး စုပ်ယူမှုကို အဟန့်အတား ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

ဖောလိတ် ချို့တဲ့ခြင်း (Folate deficiencies)

ဗီတာမင် ဘီ-နိုင် (Vitamin B-9) ဟုလည်း လူသိများသော ဖောလိတ်ဓာတ်မှာ အသည်းနှင့် အစိမ်းရောင်ရင့်ရင့်ရှိသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များတွင် အဓိက ပါဝင်ပါသည်။ ဖောလိတ် ကြွယ်ဝသော အစားအစာများ မစားသုံးခြင်း သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်မှ ဖောလိတ်ကို မစုပ်ယူနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖောလိတ်ဓာတ် ချို့တဲ့လာနိုင်ပါသည်။

အူလမ်းကြောင်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့ကို ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားခြင်း၊ အရက်အလွန်အမင်း သောက်ခြင်း၊ Celiac disease ရှိခြင်း သို့မဟုတ် အတက်ရောဂါ ကုသဆေးအချို့ သောက်သုံးနေရခြင်းတို့ကြောင့် စုပ်ယူမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

ကိုယ်ဝန်ဆောင် အမျိုးသမီးများ၊ နို့တိုက်မိခင်များနှင့် ကျောက်ကပ်ရောဂါကြောင့် သွေးဆေးနေရသူ (Dialysis) များသည် ဖောလိတ်ဓာတ် ပိုမိုလိုအပ်ပါသည်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ဖောလိတ်ဓာတ် မလုံလောက်ပါက ကလေးတွင် မွေးရာပါ ချို့ယွင်းချက်များ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။ ပေါင်မုန့်၊ ဂျုံကွေကာနှင့် ခေါက်ဆွဲများတွင် ဖောလိတ်ဓာတ်ကို ပုံမှန်ဖြည့်စွက်ပေးသော နိုင်ငံများ၌ ဤဓာတ်ချို့တဲ့မှုမှာ လျော့နည်းသွားပြီ ဖြစ်ပါသည်။