ဟန်တင်တန် ရောဂါ

H2: ရောဂါရှာဖွေခြင်း

ဟန်တင်တန် ရောဂါ (Huntington’s disease) ကို ကနဦး စစ်ဆေးသတ်မှတ်ခြင်းသည် အဓိကအားဖြင့် သင်၏ မေးခွန်းများအပေါ် ပြန်လည်ဖြေကြားချက်များ၊ ဘက်စုံရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှု၊ မိသားစု ရောဂါရာဇဝင်ကို အသေးစိတ်လေ့လာမှု၊ အာရုံကြောနှင့် စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဆန်းစစ်ချက်များအပေါ်တွင် မူတည်သည်။

H2: အာရုံကြောဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်းနှင့် စမ်းသပ်ခြင်းများ

အာရုံကြောအထူးကုဆရာဝန်သည် သင်၏ ဝေဒနာအခြေအနေကို မေးမြန်းမည်ဖြစ်ပြီး အောက်ပါကဏ္ဍများတွင် အခြေခံဆန်းစစ်ချက်များကို ပြုလုပ်လိမ့်မည်။

တုံ့ပြန်မှုစွမ်းရည် (Reflexes)၊ ကြွက်သားခွန်အားနှင့် ဟန်ချက်ထိန်းနိုင်မှု အပါအဝင် လှုပ်ရှားမှုဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များ

အထိအတွေ့၊ အမြင်အာရုံနှင့် အကြားအာရုံကဲ့သို့သော အာရုံခံစားမှုဆိုင်ရာ သိမြင်မှုများ

စိတ်ခံစားမှုနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးကဲ့သို့သော စိတ်ပညာဆိုင်ရာ ရှုထောင့်များ

ထို့အပြင် အာရုံကြောအထူးကုဆရာဝန်သည် အောက်ပါအချက်များကို အကဲဖြတ်ရန် စံသတ်မှတ်ထားသော စစ်ဆေးမှုများကိုလည်း ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။

မှတ်ဉာဏ်စွမ်းရည်များ

ယုတ္တိဗေဒနည်းကျ တွေးခေါ်မှု

စဉ်းစားတွေးခေါ်မှုဆိုင်ရာ လိုက်လျောညီထွေရှိမှု

ဘာသာစကား ကျွမ်းကျင်မှု

ပတ်ဝန်းကျင်နေရာ အကွာအဝေးကို ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်စွမ်း

H2: စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဆန်းစစ်ချက် (Psychiatric evaluation)

လူနာအား ၎င်းတို့၏ ရောဂါအဖြေရှာဖွေမှုတွင် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည့် အောက်ပါအချက်များအပါအဝင် အကြောင်းရင်းအမျိုးမျိုးကို ဖော်ထုတ်ရန်အတွက် စိတ်ကျန်းမာရေးအထူးကုဆရာဝန်ထံ လွှဲပြောင်းပေး၍ ဆန်းစစ်ချက်များ ပြုလုပ်စေမည် ဖြစ်သည်။

စိတ်ခံစားမှုအခြေအနေ

အပြုအမူဆိုင်ရာ ပုံစံများ

ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်စွမ်း အရည်အသွေး

အခက်အခဲများကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း

စဉ်းစားတွေးခေါ်မှု ပုံစံမမှန်ခြင်းလက္ခဏာများ

မူးယစ်ဆေးဝါး သို့မဟုတ် စိတ်ပြောင်းဆေးဝါး အလွဲသုံးစွဲမှု အထောက်အထားများ

H2: ဦးနှောက်ပုံရိပ်ဖော်ခြင်းနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်ဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုများ (Brain-imaging and function tests)

သင်၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် ဦးနှောက်၏ တည်ဆောက်ပုံနှင့် လုပ်ဆောင်ချက် နှစ်မျိုးလုံးကို အကဲဖြတ်ရန် သံလိုက်ဓာတ်မှန် (MRI) သို့မဟုတ် ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန် (CT Scan) ကဲ့သို့သော ဦးနှောက်ပုံရိပ်ဖော် စမ်းသပ်မှုများကို ပြုလုပ်ရန် ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။ ဤပုံရိပ်ဖော်နည်းပညာများမှတစ်ဆင့် ဦးနှောက်၏ အသေးစိတ်ပုံရိပ်များကို ရရှိနိုင်ပြီး ဟန်တင်တန် ရောဂါကြောင့် ထိခိုက်ပျက်စီးနေသော နေရာများတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် ပြောင်းလဲမှုများကို ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်ခြေ ရှိသည်။ သို့သော် ဤပြောင်းလဲမှုများသည် ရောဂါဖြစ်ပွားစ ကနဦးအဆင့်များတွင် သိသာထင်ရှားစွာ မတွေ့ရနိုင်ကြောင်း သတိပြုရန် အရေးကြီးပါသည်။ ထို့အပြင် ဤစမ်းသပ်မှုများကို လက်ရှိတွေ့ရှိရသော ရောဂါလက္ခဏာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည့် အခြားသော ဝေဒနာများ မရှိကြောင်း အတည်ပြုရန်အတွက်လည်း အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။

H2: မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးအကြံဉာဏ်ပေးခြင်းနှင့် စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်း (Genetic counseling and testing)

ပြသနေသော လက္ခဏာများသည် ဟန်တင်တန် ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ အလွန်သေချာနေပါက သင်၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် ဤဝေဒနာနှင့် ဆက်စပ်နေသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် မျိုးဗီဇ ရှိ၊ မရှိ ဖော်ထုတ်ရန် မျိုးဗီဇစစ်ဆေးမှု ခံယူရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် ရောဂါအဖြေကို အတည်ပြုရန် အထောက်အကူပြုပြီး အထူးသဖြင့် ဟန်တင်တန် ရောဂါဖြစ်ပွားခဲ့ဖူးသော မိသားစုရာဇဝင် မှတ်တမ်းအထောက်အထား မရှိသည့်အခါ သို့မဟုတ် အခြားမိသားစုဝင်တစ်ဦးဦး၏ ရောဂါအဖြေကို မျိုးဗီဇစစ်ဆေးမှုဖြင့် အတည်ပြုထားခြင်း မရှိသည့် အခြေအနေမျိုးတွင် များစွာအသုံးဝင်ပါသည်။ သို့သော် ဤစစ်ဆေးမှုသည် မျိုးဗီဇရှိနေကြောင်းကို အတည်ပြုပေးနိုင်သော်လည်း ကုသမှုအစီအစဉ်ကို ပုံဖော်ရန်အတွက်မူ ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာ အချက်အလက်များကို ပေးနိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပြုရန် အရေးကြီးပါသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုကို မခံယူမီ မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ အကြံပေးပညာရှင် (Genetic counselor) သည် စစ်ဆေးမှုရလဒ်ကို သိရှိရခြင်း၏ အားသာချက်၊ အားနည်းချက်များကို အသေးစိတ် ရှင်းလင်းပြောကြားပေးမည်ဖြစ်ပြီး ဟန်တင်တန် ရောဂါနှင့် ဆက်စပ်နေသော မျိုးရိုးလိုက်ခြင်း ပုံစံများနှင့်ပတ်သက်၍ မေးမြန်းလိုသည်များကိုလည်း ဖြေကြားပေးမည် ဖြစ်သည်။

H2: ရောဂါကြိုတင်ခန့်မှန်းနိုင်သော မျိုးဗီဇစစ်ဆေးမှု (Predictive genetic test)

မိသားစုအတွင်း ဤရောဂါရာဇဝင် ရှိသော်လည်း လက်ရှိတွင် ရောဂါလက္ခဏာ မပြသေးသူများအတွက် မျိုးဗီဇစစ်ဆေးခြင်းဖြစ်သည့် ကြိုတင်ခန့်မှန်းစစ်ဆေးမှုသည် ရောဂါစတင်ဖြစ်ပွားမည့် အချိန် သို့မဟုတ် ကနဦးပြသမည့် ရောဂါလက္ခဏာကို ဖော်ပြပေးနိုင်ခြင်း မရှိပါ။ ဤစစ်ဆေးမှုကို ခံယူလိုကြသည့် ရည်ရွယ်ချက်များတွင် မရေရာမှုများကို ဖယ်ရှားခြင်းဖြင့် စိတ်ဖိစီးမှုကို လျှော့ချရန်နှင့် မိဘမဖြစ်လာမီ ကြိုတင်ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန်တို့ ပါဝင်သည်။

H2: ကုသခြင်း

ဟန်တင်တန် ရောဂါ (Huntington’s disease) တိုးပွားလာမှုကို ပြောင်းလဲ၍မရနိုင်သော်လည်း ဆေးဝါးများသည် လှုပ်ရှားမှုနှင့် စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ လက္ခဏာများကို သက်သာစေနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် ကုသပံ့ပိုးမှုများသည်လည်း ပြောင်းလဲလာသော စွမ်းဆောင်ရည်များနှင့် ယာယီလိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် နေထိုင်ရာတွင် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ ကုသမှုပန်းတိုင်များနှင့် ဆေးဝါးများသည် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပြီး ရောဂါအခြေအနေ တိုးလာသည်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲသွားနိုင်ပါသည်။

• လှုပ်ရှားမှုဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းချက်များအတွက် ဆေးဝါးများ
• လှုပ်ရှားမှုကို ထိန်းချုပ်သည့် ဆေးဝါးများ။ Tetrabenazine နှင့် Deutetrabenazine ဆေးဝါးများသည် ဟန်တင်တန် ရောဂါတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သော မိမိအလိုအလျောက်မဟုတ်ဘဲ ဆတ်ခနဲ တုန်ခါခြင်းနှင့် တွန့်လိမ်ခြင်း (Chorea) လှုပ်ရှားမှုများကို စီမံခန့်ခွဲရန် FDA မှ အသိအမှတ်ပြုထားသော ဆေးဝါးများ ဖြစ်သည်။ ဤဆေးများသည် ရောဂါတိုးပွားမှုကို မထိခိုက်စေသော်လည်း ငိုက်မြည်းခြင်း၊ ဂဏာမငြိမ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် စိတ်ကျန်းမာရေးအခြေအနေ ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်ခြင်း ကဲ့သို့သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
• စိတ်ရောဂါကု ဆေးဝါးများ (Antipsychotic drugs)။ Haloperidol နှင့် Fluphenazine ကဲ့သို့သော အချို့သော ဆေးဝါးများသည် လှုပ်ရှားမှုများကို လျှော့ချပေးနိုင်ပြီး Chorea ကုသမှုအတွက် အသုံးဝင်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် ဤဆေးများသည် မိမိအလိုအလျောက်မဟုတ်ဘဲ ကြွက်သားများ ရုတ်တရက် ကျုံ့ခြင်း၊ ဂဏာမငြိမ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် ငိုက်မြည်းခြင်းတို့ကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်သည်။ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး ပိုမိုနည်းပါးသော Olanzapine နှင့် Aripiprazole ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများကိုလည်း ရောဂါလက္ခဏာ ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်ခြေ ရှိသောကြောင့် သတိပြု၍ အသုံးပြုသင့်သည်။
• အခြားဆေးဝါးများ။ Chorea လှုပ်ရှားမှုများကို လျှော့ချရန် အလားအလာရှိသော အခြားဆေးဝါးများတွင် Amantadine, Levetiracetam နှင့် Clonazepam တို့ ပါဝင်သည်။ သို့သော် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ရှိနေခြင်းကြောင့် ၎င်းတို့ကို အသုံးပြုရန် ကန့်သတ်ချက်များ ရှိနိုင်ပါသည်။
• စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းချက်များအတွက် ဆေးဝါးများ။ စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းချက်များအတွက် ကုသမှုနည်းလမ်းများသည် သတ်မှတ်ထားသော အခြေအနေများနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများအပေါ် မူတည်၍ ကွာခြားမှု ရှိသည်။ အသုံးပြုနိုင်သော ဆေးဝါးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
• စိတ်ကျရောဂါပျောက်ဆေးများ (Antidepressants)။ ဤအုပ်စုတွင် Citalopram, Escitalopram, Fluoxetine နှင့် Sertraline ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများ ပါဝင်သည်။ ဤဆေးများသည် စိတ်စွဲလွန်ရောဂါ (Obsessive-compulsive disorder) လက္ခဏာများကိုလည်း အနည်းငယ် သက်သာစေနိုင်ပါသည်။ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများတွင် ပျို့အန်ခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်း၊ ငိုက်မြည်းခြင်းနှင့် သွေးဖိအားကျခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
• စိတ်ရောဂါကု ဆေးဝါးများ (Antipsychotic medications)။ Quetiapine နှင့် Olanzapine ကဲ့သို့သော နမူနာဆေးဝါးများသည် ဒေါသတကြီး အော်ဟစ်ခြင်း၊ စိတ်လှုပ်ရှားခြောက်ခြားခြင်းနှင့် စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းချက်များ သို့မဟုတ် စိတ်ဖောက်ပြန်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော အခြားလက္ခဏာများကို စီမံခန့်ခွဲရာတွင် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ သို့သော် ဤဆေးဝါးများသည် အခြားသော လှုပ်ရှားမှုဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းချက်မျိုးစုံကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။
• စိတ်ခံစားမှု ထိန်းညှိဆေးများ (Mood-stabilizing agents)။ ဤဆေးဝါးများသည် စိတ်နှစ်ခွရောဂါ (Bipolar disorder) တွင် တွေ့ရတတ်သော ပြင်းထန်သည့် စိတ်အပြောင်းအလဲများကို ကာကွယ်ရန် ကူညီပေးသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် Divalproex, Carbamazepine နှင့် Lamotrigine ကဲ့သို့သော အတက်ကျဆေးများ ပါဝင်သည်။
• စိတ်ပိုင်ဆိုင်ရာ ကုထုံး (Psychotherapy)။ စိတ်ကျန်းမာရေးအထူးကုဆရာဝန်၊ စိတ်ပညာရှင် သို့မဟုတ် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ လူမှုရေးဝန်ထမ်း ဖြစ်စေ စိတ်ကုထုံးပညာရှင်တစ်ဦးသည် အပြုအမူပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ကူညီပေးရန်၊ ထိရောက်သော ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနည်း ဗျူဟာများ ဖန်တီးရန်၊ ဝေဒနာရှင်များအား ရောဂါ၏ အဆင့်ဆင့်သော အခြေအနေများတစ်လျှောက် လမ်းညွှန်ပေးရန်နှင့် မိသားစုဝင်များအကြား ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုကို လွယ်ကူချောမွေ့စေရန်အတွက် စကားပြောကုထုံး (Talk therapy) ကို ပံ့ပိုးပေးနိုင်ပါသည်။
• စကားပြောကုထုံး (Speech therapy)။ ဟန်တင်တန် ရောဂါသည် စကားပြောခြင်း၊ စားသောက်ခြင်းနှင့် အစာမျိုခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်ချက်များအတွက် အရေးပါသည့် ပါးစပ်နှင့် လည်ချောင်းအတွင်းရှိ ကြွက်သားများ၏ ပူးပေါင်းလှဆောင်မှုကို များစွာထိခိုက်စေနိုင်သည်။ စကားပြောကုထုံးပညာရှင်ထံမှ အကူအညီရယူခြင်းဖြင့် စကားပြော ပိုမိုရှင်းလင်းလာစေနိုင်ပြီး နေ့စဉ်ပြုလုပ်လေ့ရှိသော လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ပစ္စည်းများပါဝင်သည့် ဘုတ်ပြားကဲ့သို့သော ဆက်သွယ်ရေးကိရိယာများကို အသုံးပြုခြင်းဆိုင်ရာ နည်းပညာများကို လေ့လာသင်ယူနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် စကားပြောကုထုံးပညာရှင်များသည် စားသောက်ခြင်းနှင့် အစာမျိုခြင်းတွင် ပါဝင်သော ကြွက်သားများနှင့် ပတ်သက်သည့် စိန်ခေါ်မှုများကို စီမံခန့်ခွဲရာတွင်လည်း ကျွမ်းကျင်ကြသည်။
• ကာယကုထုံး (Physical therapy)။ ကာယကုထုံးပညာရှင်တစ်ဦးသည် ခွန်အား၊ လိုက်လျောညီထွေရှိမှု၊ ဟန်ချက်ထိန်းနိုင်မှုနှင့် ပူးပေါင်းလှုပ်ရှားမှုတို့ကို မြှင့်တင်ပေးသည့် ဘေးကင်းသော လေ့ကျင့်ခန်းများကို သင်ကြားပေးနိုင်ပါသည်။ ဤလေ့ကျင့်ခန်းများသည် လှုပ်ရှားသွားလာနိုင်စွမ်းကို ထိန်းသိမ်းပေးပြီး ချော်လဲနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။ ၎င်းတို့သည် မှန်ကန်သော ကိုယ်ဟန်အနေအထားနှင့် အထောက်အကူပြုပစ္စည်းများ အသုံးပြုပုံကိုလည်း သင်ကြားပေးပြီး အချို့သော လှုပ်ရှားမှုပြဿနာများကို လျော့ပါးစေသည်။ အကယ်၍ လမ်းလျှောက်အထောက်အကူပြုပစ္စည်း (Walker) သို့မဟုတ် ဝှီးချဲ (Wheelchair) လိုအပ်ပါက ကုထုံးပညာရှင်သည် ၎င်းတို့ကို သင့်တော်စွာ အသုံးပြုပုံနှင့် ကိုယ်ဟန်အနေအထားကို လမ်းညွှန်ပေးပြီး လေ့ကျင့်ခန်းအစီအစဉ်များကိုလည်း လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြင်ဆင်ပေးမည် ဖြစ်သည်။
• အလုပ်အကိုင်နှင့် လူမှုဘဝကုထုံး (Occupational therapy)။ အလုပ်အကိုင်နှင့် လူမှုဘဝကုထုံးပညာရှင်တစ်ဦးသည် ဟန်တင်တန် ရောဂါဝေဒနာရှင်များအပြင် ၎င်းတို့၏ မိသားစုများနှင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်သူများကိုပါ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းများ မြှင့်တင်ရန်အတွက် အထောက်အကူပြုပစ္စည်းများ အသုံးပြုခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်မှုများ ပေးခြင်းဖြင့် ကူညီနိုင်ပါသည်။ ဤမဟာဗျူဟာများတွင် အိမ်၌ လက်ရန်းများ တပ်ဆင်ခြင်း၊ ရေချိုးခြင်းနှင့် အဝတ်အစားလဲခြင်းကဲ့သို့သော လှုပ်ရှားမှုများအတွက် အထူးပြုလုပ်ထားသော ကိရိယာများကို အသုံးပြုခြင်းနှင့် သေးငယ်သော ကြွက်သားလှုပ်ရှားမှု (Fine motor skills) ကန့်သတ်ချက်ရှိသူများအတွက် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော ပြုပြင်မွမ်းမံထားသည့် စားသောက်ကုန်သုံး ပစ္စည်းများကို အသုံးပြုခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။

Doctors who treat this condition