သွားဖုံးရောင်ရောဂါ

သွားဖုံးရောင်ရောဂါ အကြောင်း သိကောင်းစရာ

သွားဖုံးရောင်ရောဂါ (Gingivitis) ဆိုသည်မှာ အဖြစ်များပြီး မပြင်းထန်သော သွားဖုံးရောဂါအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ကာ သင့်သွားများ၏ အခြေခံအမြစ်ကို ဝန်းရံထားသည့် သွားဖုံးတစ်ရှူးများ (gingiva) ကို ယားယံခြင်း၊ နီမြန်းခြင်းနှင့် ရောင်ရမ်းခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်။ သွားဖုံးရောင်ရောဂါကို အချိန်မီနှင့် စနစ်တကျ ဂရုတစိုက် ကုသရန် အရေးကြီးသည်။ လျစ်လျူရှုထားပါက သွားဖုံးပတ်မြှေးရောင်ရောဂါ (periodontitis) ဟုခေါ်သော ပိုမိုပြင်းထန်သည့် သွားဖုံးရောဂါအဆင့်သို့ ကူးပြောင်းသွားနိုင်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် သွားကျွတ်သည်အထိ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

သွားဖုံးရောင်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည့် အဓိကအချက်မှာ ပါးစပ်နှင့် သွားကျန်းမာရေးကို သန့်ရှင်းစွာ မထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း တစ်နေ့လျှင် အနည်းဆုံး နှစ်ကြိမ် သွားတိုက်ခြင်း၊ နေ့စဉ် သွားပွတ်ကြိုး (floss) အသုံးပြုခြင်းနှင့် သွားဆရာဝန်ထံ ပုံမှန်ပြသစစ်ဆေးခြင်း စသည့် ထိရောက်သော သွားနှင့်ပါးစပ် စောင့်ရှောက်မှု အလေ့အထများကို ကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် ဤရောဂါအခြေအနေကို ကာကွယ်နိုင်သလို ပြန်လည်သက်သာအောင်လည်း ကုသနိုင်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ကျန်းမာသော သွားဖုံးများသည် သွားများကို ကျစ်ကျစ်လစ်လစ် ဝန်းရံထားပြီး ခိုင်မာကာ ပန်းရောင်နုရောင် ရှိသည်။ သွားဖုံးရောင်ရောဂါ၏ အချက်ပြလက္ခဏာများနှင့် ဝေဒနာများ၏ ဥပမာမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် –

• သွားဖုံးများ ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် နာကျင်လွယ်ခြင်း
• သွားဖုံးများ နီမြန်းခြင်း သို့မဟုတ် ညိုမှိုင်းသော အရောင်ရှိနေခြင်း
• သွားတိုက်သည့်အခါ သို့မဟုတ် သွားပွတ်ကြိုး သုံးသည့်အခါ သွားဖုံးမှ သွေးထွက်ခြင်း
• သွားဖုံးနိမ့်ဆင်းသွားခြင်း (သွားဖုံးကျုံ့ခြင်း)
• ခံတွင်းနံ့ နံခြင်း

အကယ်၍ သွားဖုံးရောင်ရောဂါ၏ အချက်ပြလက္ခဏာ သို့မဟုတ် ဝေဒနာတစ်ခုခုကို သတိပြုမိပါက သွားဆရာဝန်ထံ အနှောင့်အယှက်မရှိ ချက်ချင်းပြသရန် ရက်ချိန်းယူဖို့ အရေးကြီးသည်။ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စောင့်ရှောက်မှုကို အချိန်မီခံယူခြင်းက သွားဖုံးရောင်ခြင်း၏ သက်ရောက်မှုများကို ကုသနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေပြီး သွားဖုံးပတ်မြှေးရောင်ရောဂါ (periodontitis) သို့ ကူးပြောင်းသွားခြင်းကိုလည်း တားဆီးပေးနိုင်သည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

သွားဖုံးရောင်ရောဂါသည် များသောအားဖြင့် ပါးစပ်နှင့် သွားကျန်းမာရေး သန့်ရှင်းမှု အားနည်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားရပြီး ၎င်းက သွားများပေါ်တွင် သွားချေးလွှာ (plaque) များ စုပုံလာစေသည်။ ဤသို့ စုပုံလာခြင်းက အနီးနားရှိ သွားဖုံးတစ်ရှူးများကို ရောင်ရမ်းစေသည်။ သွားချေးလွှာမှတစ်ဆင့် သွားဖုံးရောင်ရောဂါသို့ ကူးပြောင်းသွားပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် –

• သွားများပေါ်တွင် သွားချေးလွှာ (plaque) များ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း: အစားအစာထဲတွင် ပါဝင်သော ကစီဓာတ်နှင့် သကြားဓာတ်များသည် သင့်ပါးစပ်ထဲတွင် ပုံမှန်ရှိနေတတ်သော ဘက်တီးရီးယားများနှင့် ရောနှောသွားသောအခါ သွားများပေါ်တွင် အဓိကအားဖြင့် ဘက်တီးရီးယားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် မမြင်နိုင်သော၊ စေးကပ်သော အလွှာပါး (သွားချေးလွှာ) ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သွားချေးလွှာသည် လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်တတ်သောကြောင့် နေ့စဉ် ဖယ်ရှားပေးရမည်။
• သွားချေးလွှာမှ သွားကျောက် (tartar) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်း: သွားများပေါ်တွင် ကျန်ရှိနေသော သွားချေးလွှာများသည် သွားကျောက် (calculus) အဖြစ်သို့ မာခဲသွားနိုင်ပြီး ၎င်းက အဏုဇီဝပိုးမွှားများကို စုစည်းစေသည်။ သွားကျောက်သည် ပိုးမွှားများအတွက် အကာအကွယ်အတားအဆီးတစ်ခုလို လုပ်ဆောင်သောကြောင့် သွားချေးလွှာကို ဖယ်ရှားရန် ပိုမိုခက်ခဲစေပြီး သွားဖုံးစပ်ကို ယားယံစေသည်။ သွားကျောက်ကို ဖယ်ရှားရန်အတွက် ကျွမ်းကျင်သော သွားဆရာဝန်နှင့် သွားသန့်စင်ခြင်း (dental cleaning) ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။
• သွားဖုံးများ ရောင်ရမ်းလာခြင်း (Gingivitis): သွားများပေါ်တွင် သွားချေးလွှာနှင့် သွားကျောက်များ ကြာရှည်စွာ စုပုံနေလေလေ သွား၏အောက်ခြေရှိ သွားဖုံးဧရိယာသည် ပိုမိုယားယံပြီး ရောင်ရမ်းလာလေလေ ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သွားဖုံးများ ဖောင်းကြွလာပြီး လွယ်လွယ်ကူကူ သွေးထွက်လာတတ်သည်။ သွားပိုးစားခြင်း (dental caries/tooth decay) လည်း နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ သွားဖုံးရောင်ရောဂါကို မကုသဘဲ ထားပါက သွားဖုံးပတ်မြှေးရောင်ရောဂါသို့ ကူးပြောင်းသွားနိုင်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် သွားကျွတ်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ

သွားဖုံးရောင်ရောဂါသည် မည်သူ့ကိုမဆို ထိခိုက်နိုင်သော အခြေအနေမျိုး ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ အောက်ပါအချက်များ ရှိနေပါက သွားဖုံးရောင်ရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားနိုင်သည် –

• အသက်ကြီးခြင်း
• မျိုးရိုးလိုက်ခြင်း
• ပါးစပ်နှင့် သွားကျန်းမာရေး သန့်ရှင်းမှု အားနည်းခြင်း
• ဆေးရွက်ကြီး သုံးစွဲခြင်း (ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း)
• ခံတွင်းခြောက်ခြင်း
• ဗီတာမင် စီ (Vitamin C) ချို့တဲ့ခြင်းကဲ့သို့သော အာဟာရဓာတ် ချို့တဲ့မှုများ
• စနစ်တကျ အံမဝင်သော သွားတု စိုက်ထားခြင်း သို့မဟုတ် သွားများ ကောက်ကွေ့နေသဖြင့် သန့်ရှင်းရေးလုပ်ရန် ခက်ခဲခြင်း
• လူကင်ဆာရောဂါ (leukemia)၊ အိတ်ခ်ျအိုင်ဗီ/အေအိုင်ဒီအက်စ် (HIV/AIDS) ရှိနေခြင်း သို့မဟုတ် ကင်ဆာကုသမှု ခံယူနေရခြင်းကဲ့သို့သော ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို ကျဆင်းစေသည့် ကျန်းမာရေးအခြေအနေများ
• ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း၊ သွေးတိုးရောဂါနှင့် အခြားဝေဒနာများကို ကုသရန် အသုံးပြုသော ကယ်လ်စီယမ်ချန်နယ်ပိတ်ဆေးများ (calcium channel blockers) နှင့် အတက်ရောဂါအတွက် အသုံးပြုသော ဖီနီတွိုင်း (phenytoin) အပါအဝင် အချို့သော ဆေးဝါးများ
• အချို့သော ဗိုင်းရပ်စ်နှင့် မှိုပိုးကူးစက်မှုများကဲ့သို့သော ကျန်းမာရေးပြဿနာများ
• ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း၊ ရာသီစက်ဝန်းဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် သန္ဓေတားဆေးများ သုံးစွဲခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဟော်မုန်းအပြောင်းအလဲများ
• အထက်တန်းကျောင်းအဆင့်ထက် ကျော်လွန်၍ ပညာမသင်ကြားခဲ့ရသူများနှင့် ဆင်းရဲမွဲတေမှုဒဏ် ခံရသူများ (ရောဂါများစွာသည် ဤအချက်များနှင့် ဆက်နွှယ်မှု ရှိနေတတ်သည်)