လိင်အင်္ဂါရေယုန် ရောဂါ

လိင်အင်္ဂါရေယုန် ရောဂါ အကြောင်း သိကောင်းစရာ

လိင်မှတစ်ဆင့် မကြာခဏ ကူးစက်တတ်သော ကူးစက်ရောဂါတစ်ခုမှာ လိင်အင်္ဂါရေယုန် ရောဂါ ဖြစ်သည်။ ရိုးရိုးရေယုန်ဗိုင်းရပ်စ် (HSV) ပိုးကူးစက်ခံရခြင်းကြောင့် လိင်အင်္ဂါရေယုန်ကို ဖြစ်စေသည်။ လိင်မှုကိစ္စပြုစဉ်အတွင်း အရေပြားချင်း တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ခြင်းသည် လိင်အင်္ဂါရေယုန် ပျံ့နှံ့ရန် အဖြစ်များသော နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကူးစက်ခံရသည့် အချို့သောသူများသည် အလွန်အမင်း အနည်းငယ်မျှသော လက္ခဏာရပ်များကိုသာ ခံစားရနိုင်သည် သို့မဟုတ် မည်သည့်လက္ခဏာမျှမပြဘဲ (လက္ခဏာမဲ့) နေနိုင်ပါသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် ရောဂါပိုးကို ဆက်လက်ဖြန့်ဝေနိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။ အခြားသူများတွင်မူ ပါးစပ်၊ မိန်းမကိုယ် သို့မဟုတ် စအိုတို့၌ နာကျင်ခြင်း၊ ယားယံခြင်းနှင့် အရည်ကြည်ဖုများ ထွက်ခြင်းတို့ကို ခံစားရတတ်သည်။

လိင်အင်္ဂါရေယုန်အတွက် အမြစ်ပြတ်ပျောက်ကင်းစေမည့် ကုထုံးကို မသိရှိရသေးပါ။ ကနဦး ရောဂါထကြွပြီးနောက် လက္ခဏာများသည် မကြာခဏ ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်။ ဆေးဝါးများ သောက်သုံးခြင်းဖြင့် ရောဂါလက္ခဏာများကို လျှော့ချနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ၎င်းသည် ပိုးကူးစက်မှုကို ပျံ့နှံ့စေမည့် အခွင့်အလမ်းကိုလည်း လျှော့ချပေးသည်။ ကွန်ဒုံးကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် လိင်အင်္ဂါရေယုန် ပျံ့နှံ့မှုကို တားဆီးနိုင်သည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

အိပ်ချ်အက်စ်ဗွီ (HSV) ပိုးသယ်ဆောင်ထားသူ အများစုသည် မိမိတို့၌ ပိုးကူးစက်ခံထားရသည်ကို သတိမပြုမိကြပါ။ ၎င်းတို့တွင် မည်သည့်လက္ခဏာမျှ မရှိဘဲ နေနိုင်သလို အလွန်သေးငယ်သော လက္ခဏာလေးများသာ ရှိနေနိုင်ပါသည်။

ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးနှင့် ထိတွေ့ပြီးနောက် ရက်အနည်းငယ်မှသည် တစ်ပတ်ကျော် (သို့မဟုတ်) နှစ်ပတ်ခန့်အတွင်း လက္ခဏာများ ပေါ်လာတတ်သည်။ ၎င်းတို့တွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည် –

• လိင်အင်္ဂါ အနီးတစ်ဝိုက်တွင် ယားယံခြင်း သို့မဟုတ် မအီမသာဖြစ်ခြင်း။
• အရည်ကြည်ဖုများ ပေါက်ထွက်ပြီး အရည်များထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးထွက်ခြင်းတို့ ဖြစ်သောအခါ နာကျင်သည့် အနာများ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း။
• ပါးစပ်၊ လိင်အင်္ဂါ သို့မဟုတ် စအို အနီးတစ်ဝိုက်တွင် သေးငယ်သော အဖုအထစ်များ သို့မဟုတ် အရည်ကြည်ဖုများ ရှိနေခြင်း။
• အနာများ ပြန်လည်သက်သာလာသောအခါ အနာဖေးများ တက်လာခြင်း။
• မိန်းမကိုယ်မှ အရည်ဆင်းခြင်း။
• ဆီးပြွန်မှ အရည်ဆင်းခြင်း။
• ဆီးသွားရာတွင် နာကျင်လာခြင်း။

ကနဦး ရောဂါထကြွစဉ်အတွင်း တုပ်ကွေးကဲ့သို့သော လက္ခဏာများကို မကြာခဏ ခံစားရနိုင်ပြီး ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် –

• ပေါင်ခြံရှိ ပြန်ရည်ကျိတ်များ ရောင်ရမ်းခြင်း။
• ဖျားခြင်း။
• ကိုယ်လက်ကိုက်ခဲခြင်း။
• ခေါင်းကိုက်ခြင်း။

မတူညီသော နေရာများရှိ လက္ခဏာများ (Symptoms in various location)

ရောဂါပိုး ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ စတင်ဝင်ရောက်သည့် နေရာတွင် အနာများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ အနာကို ကိုင်တွယ်ပြီးနောက် သင့်ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုခုကို ပွတ်သပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကုတ်ဖဲ့ခြင်းဖြင့် ရောဂါပိုးကို ကူးစက်ပြန့်ပွားစေနိုင်သည်။ ၎င်းတွင် သင့်လက်ချောင်းများနှင့် မျက်စိများလည်း ပါဝင်သည်။

အနာများသည် ပါးစပ်၊ လိင်တံ၊ ကပ်ပယ်အိတ်၊ မိန်းမကိုယ်၊ သားအိမ်ခေါင်း၊ မိန်းမကိုယ်အပြင်ဘက်အင်္ဂါရပ်များ၊ ဆီးပြွန်၊ စအို၊ စအိုလမ်းကြောင်း၊ တင်ပါး သို့မဟုတ် ပေါင်တို့၏ အပေါ် သို့မဟုတ် အတွင်းပိုင်းတို့တွင် ပေါ်လာနိုင်သည်။

ထပ်မံဖြစ်ပွားတတ်သော ရောဂါထကြွမှုများ (Recurrent outbreaks)

လိင်အင်္ဂါရေယုန် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြစ်ပွားပြီးနောက် လက္ခဏာများသည် မကြာခဏ ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ထပ်မံဖြစ်ပွားတတ်သော ရောဂါထကြွမှုများ သို့မဟုတ် ထပ်မံဖြစ်ပွားသည့် ဖြစ်စဉ်များဟု ခေါ်ဆိုသည်။

ထပ်ခါတလဲလဲ ရောဂါထကြွသည့် အကြိမ်ရေသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အလွန်ကွဲပြားသည်။ ရောဂါထကြွမှု အများစုသည် ပိုးကူးစက်ခံရပြီးနောက် ပထမဆုံးနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းတို့သည် ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း ပိုမိုနည်းပါးသွားနိုင်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် နောက်ဆက်တွဲ ရောဂါထကြွမှုများအတွင်း ခံစားရသော လက္ခဏာများသည် ကနဦးတိုက်ခိုက်မှုလောက် အချိန်မကြာတတ်သလို ပြင်းထန်မှုလည်း မရှိတတ်ပါ။

ရောဂါအသစ်တစ်ဖန် မထကြွမီ နာရီအနည်းငယ် သို့မဟုတ် ရက်အနည်းငယ်အလိုတွင် ကြိုတင်သတိပေးချက် လက္ခဏာများကို သင်သတိပြုမိနိုင်ပါသည်။ ၎င်းတို့ကို ကြိုတင်လက္ခဏာများ (prodromal symptoms) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းတို့တွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –

• လိင်အင်္ဂါများတွင် နာကျင်ခြင်း။
• ခြေထောက်၊ တင်ပါးဆုံ သို့မဟုတ် တင်ပါးတို့တွင် ကျင်စိမ့်စိမ့်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် စူးရှစွာ နာကျင်ခြင်း။

အကယ်၍ သင့်တွင် လိင်အင်္ဂါရေယုန် သို့မဟုတ် အခြား လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါ (STI) ရှိနေသည်ဟု ထင်မြင်ပါက ဆရာဝန်နှင့် ပြသတိုင်ပင်ပါ။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

လိင်အင်္ဂါရေယုန်ကို ဖြစ်စေသော ကွဲပြားခြားနားသည့် ရိုးရိုးရေယုန်ဗိုင်းရပ်စ် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ရိုးရိုးရေယုန်ဗိုင်းရပ်စ် အမျိုးအစား နှစ် (HSV-2) နှင့် ရိုးရိုးရေယုန်ဗိုင်းရပ်စ် အမျိုးအစား တစ် (HSV-1) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အိပ်ချ်အက်စ်ဗွီ (HSV) ပိုးကူးစက်ခံထားရသူများသည် မည်သည့်လက္ခဏာမျှ မပြသသည့်တိုင်အောင် အခြားသူများထံသို့ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကို ဆက်လက်ကူးစက်စေနိုင်ပါသည်။

အိပ်ချ်အက်စ်ဗွီ အမျိုးအစား နှစ် (HSV-2)

လိင်အင်္ဂါရေယုန် ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အဖြစ်အများဆုံး အကြောင်းရင်းမှာ အိပ်ချ်အက်စ်ဗွီ အမျိုးအစား နှစ် ဖြစ်သည်။ ဗိုင်းရပ်စ်သည် အောက်ပါနေရာများတွင် ရှိနေနိုင်သည် –

• အရည်ကြည်ဖုများ၊ အနာများ သို့မဟုတ် အနာမှ ထွက်လာသော အရည်များပေါ်တွင်။
• ပါးစပ်၏ စိုစွတ်သော အတွင်းပိုင်းအလွှာ သို့မဟုတ် အရည်များထဲတွင်။
• မိန်းမကိုယ် သို့မဟုတ် စအိုလမ်းကြောင်းတို့၏ စိုစွတ်သော အတွင်းပိုင်းအလွှာ သို့မဟုတ် အရည်များထဲတွင်။

လိင်ဆက်ဆံစဉ်အတွင်း ဗိုင်းရပ်စ်သည် တစ်ဦးထံမှတစ်ဦးသို့ ပျံ့နှံ့သွားသည်။

အိပ်ချ်အက်စ်ဗွီ အမျိုးအစား တစ် (HSV-1)

နှုတ်ခမ်းရေယုန် သို့မဟုတ် အဖျားကြောင့် ဖြစ်တတ်သော အရည်ကြည်ဖုများကို ဖြစ်စေသည့် ဗိုင်းရပ်စ်ကို အိပ်ချ်အက်စ်ဗွီ အမျိုးအစား တစ် ဟု လူသိများသည်။ ကလေးများသည် ပိုးကူးစက်ခံထားရသူနှင့် အရေပြားချင်း နီးကပ်စွာ ထိတွေ့မိခြင်းမှတစ်ဆင့် အိပ်ချ်အက်စ်ဗွီ အမျိုးအစား တစ် နှင့် ထိတွေ့မိနိုင်ပါသည်။

ပါးစပ်တစ်ရှူးများတွင် အိပ်ချ်အက်စ်ဗွီ အမျိုးအစား တစ် ရှိနေသူတစ်ဦးသည် ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံစဉ်အတွင်း ၎င်းတို့၏ အဖော်၏ လိင်အင်္ဂါဆီသို့ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကို ပျံ့နှံ့စေနိုင်သည်။ ထိုသို့ အသစ်ကူးစက်ခံရသော ရောဂါပိုးမှာ လိင်အင်္ဂါရေယုန် ဖြစ်လာသည်။

အိပ်ချ်အက်စ်ဗွီ အမျိုးအစား တစ် နှင့် ဆက်စပ်သော လိင်အင်္ဂါရေယုန် ထကြွမှုများသည် အိပ်ချ်အက်စ်ဗွီ အမျိုးအစား နှစ် နှင့် ဆက်စပ်သော ထကြွမှုများထက် ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း ပိုမိုနည်းပါးလေ့ရှိသည်။

အိပ်ချ်အက်စ်ဗွီ အမျိုးအစား တစ် နှင့် အမျိုးအစား နှစ် တို့သည် အခန်းအပူချိန်တွင် ကောင်းမွန်စွာ ရှင်သန်နိုင်စွမ်း မရှိကြပါ။ ထို့ကြောင့် ဗိုင်းရပ်စ်သည် တဘတ် သို့မဟုတ် ရေဘုံဘိုင်ခေါင်း လက်ကိုင်ကဲ့သို့သော မျက်နှာပြင်များမှတစ်ဆင့် ပျံ့နှံ့ရန် မဖြစ်နိုင်သလောက် ရှိပါသည်။ သို့သော်လည်း သောက်ရေခွက် သို့မဟုတ် အသုံးအဆောင် ဇွန်းခက်ရင်းများကို အတူတူမျှဝေသုံးစွဲခြင်း သို့မဟုတ် နမ်းခြင်းတို့က ရောဂါပိုးကို ပျံ့နှံ့စေနိုင်ပါသည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ

လိင်အင်္ဂါရေယုန် ဖြစ်ပွားမှုနှုန်းများသည် အောက်ပါအချက်များနှင့် ဆက်စပ်နေပါသည် –

• ပါးစပ်၊ မိန်းမကိုယ် သို့မဟုတ် စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း – အကာအကွယ်အတားအဆီးမပါဘဲ လိင်မှုကိစ္စ ပြုလုပ်သောအခါ လိင်အင်္ဂါရေယုန် ကူးစက်ခံရနိုင်ခြေ မြင့်မားလာသည်။ အကာအကွယ်အတားအဆီးများတွင် ကွန်ဒုံးများနှင့် ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံစဉ်အတွင်း အသုံးပြုသော ကွန်ဒုံးကဲ့သို့သော အကာအကွယ်များ (dental dams) ပါဝင်သည်။ လိင်အင်္ဂါရေယုန်သည် အမျိုးသမီးများတွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများသည် အမျိုးသမီးများထံသို့ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကို အမျိုးသမီးများက အမျိုးသားများထံ ကူးစက်စေနိုင်သည်ထက် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့စေနိုင်သည်။
• လိင်ဆက်ဆံဖော် အများအပြားရှိခြင်း – သင် လိင်ဆက်ဆံသော သို့မဟုတ် လိင်မှုကိစ္စပြုလုပ်သော အဖော်အရေအတွက်သည် သိသာထင်ရှားသော အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်ခြေ အချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လိင်ဆက်ဆံမှု သို့မဟုတ် လိင်မှုကိစ္စများ ပိုမိုပြုလုပ်လေ အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမိုကြီးမားလေ ဖြစ်သည်။ လိင်အင်္ဂါရေယုန် ဝေဒနာရှင်အများစုသည် မိမိတို့တွင် ဤရောဂါအခြေအနေ ရှိနေသည်ကို သတိမထားမိကြပါ။
• ရောဂါအခြေအနေ ရှိနေသော်လည်း ၎င်းကို ကုသရန် ဆေးဝါးသောက်သုံးရန် ငြင်းဆန်သော အဖော်နှင့် အတူနေခြင်း – လိင်အင်္ဂါရေယုန်အတွက် အမြစ်ပြတ်ကုထုံးမရှိသော်လည်း ဆေးဝါးများသည် ရောဂါထကြွမှုများကို လျှော့ချရန် ကူညီပေးနိုင်သည်။
• သတ်မှတ်ထားသော လူမျိုးစုများ – လိင်အင်္ဂါရေယုန်ကို ယေဘုယျလူထုထက် အမျိုးသမီးများ၊ လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါ (STD) ရာဇဝင်ရှိဖူးသူများ၊ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သူများ၊ လူမည်းအမေရိကန်များနှင့် အမျိုးသားအချင်းချင်း လိင်ဆက်ဆံသော အမျိုးသားများတွင် ပိုမို၍ ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ အန္တရာယ်ရှိနိုင်ခြေ မြင့်မားသောအုပ်စုများတွင် ရှိနေသူများသည် မိမိတို့၏ တစ်ဦးချင်း အန္တရာယ်ရှိနိုင်ခြေကို ဆရာဝန်နှင့် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ရန် ဆုံးဖြတ်နိုင်သည်။
• အတိတ်တွင် လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါဖြစ်ပွားဖူးသည့် ရာဇဝင်ရှိခြင်း။
• ကိုယ်ခံအားစနစ် ကျဆင်းခြင်း။