အစာမကြေ ရင်ပြည့်ရင်ကယ်ဖြစ်ခြင်း
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်အစာမကြေ ရင်ပြည့်ရင်ကယ်ဖြစ်ခြင်း (Functional Dyspeptic / Non-ulcer Dyspepsia)
အစာမကြေ ရင်ပြည့်ရင်ကယ်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် အနာမရှိဘဲ ရင်ပြည့်ရင်ကယ်ဖြစ်ခြင်း (Functional dyspepsia / non-ulcer dyspepsia) သည် တိကျသော အကြောင်းရင်း မရှိဘဲ ပုံမှန် မဟုတ်သော အစာအိမ် ဝေဒနာ လက္ခဏာများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည့် အဖြစ်များသော အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အစာအိမ် အနာရှိသူများကဲ့သို့ အထက်ဗိုက် နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် မသက်မသာဖြစ်ခြင်း၊ ရင်ပြည့်ခြင်း၊ လေတက်ခြင်းနှင့် ပျို့အန်ခြင်း စသည့် လက္ခဏာများကို မကြာခဏ ဖြစ်လိုက် ပျောက်လိုက် ခံစားရတတ်သည်။ ဤရောဂါသည် သက်တမ်းရှည်ကြာတတ်သော်လည်း လက္ခဏာများသည် ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း မဟုတ်ပေ။
လက္ခဏာများ အစာမကြေ ရင်ပြည့်ရင်ကယ်ဖြစ်ခြင်း၏ လက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည် –
● အစာစားပြီးနောက် ရင်ပြည့်ခြင်း၊ အလွန်အမင်း လေတက်ခြင်း၊ ပျို့အန်ခြင်း သို့မဟုတ် အစာအိမ်အတွင်း နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်း
● အစာစားစဉ် စောစီးစွာ ဗိုက်ပြည့်လွယ်ခြင်း (satiety)
● အစာစားပြီးနောက် သက်သာသွားသော သို့မဟုတ် အစာစားခြင်းနှင့် မဆိုင်ဘဲ ဖြစ်ပေါ်သော အစာအိမ် နာကျင်မှု
စိုးရိမ်ရသော လက္ခဏာများ စွဲမြဲစွာ ခံစားရပါက ဆရာဝန်နှင့် ပြသရမည်။
အောက်ပါ လက္ခဏာများ ကြုံတွေ့ရပါက ဆေးကုသမှု ချက်ချင်း ရယူပါ –
● ဝမ်းအမည်းရောင် သို့မဟုတ် ကတ္တရာစက္ကူကဲ့သို့ သွားခြင်း
● သွေးပါသော အန်ဖတ်များ အန်ခြင်း
● အသက်ရှူ ခက်ခဲခြင်း
● မေးရိုး၊ လည်ပင်း သို့မဟုတ် လက်မောင်း နာကျင်ခြင်း
● အကြောင်းရင်း မရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန် လျော့ကျသွားခြင်း
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ အစာမကြေ ရင်ပြည့်ရင်ကယ်ဖြစ်ခြင်း၏ တိကျသော အကြောင်းရင်းကို မသိရှိရသေးပါ။ တိကျသော ရောဂါတစ်ခုခုကြောင့် မဟုတ်ဘဲ လုပ်ဆောင်ချက် မူမမှန်သည့် ရောဂါ (functional disorder) အဖြစ် ဆရာဝန်များက သတ်မှတ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပုံမှန် စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ပါက အောက်ခံ ပြဿနာများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိလေ့ မရှိဘဲ လူနာ၏ လက္ခဏာများပေါ် မူတည်၍ ရောဂါ အမည်တပ်ကြသည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများစေသည့် အချက်များ အောက်ပါ အချက်များသည် အစာမကြေ ရင်ပြည့်ရင်ကယ်ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည် –
● အမျိုးသမီးဖြစ်ခြင်း
● စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း သို့မဟုတ် စိုးရိမ်ပူပန်မှု လွန်ကဲခြင်း
● ငယ်စဉ်က ခန္ဓာကိုယ် သို့မဟုတ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်ခံခဲ့ရသည့် မှတ်တမ်းရှိခြင်း
● Helicobacter pylori ဗက်တီးရီးယား ပိုးဝင်ခြင်း
● ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း
● ဆရာဝန် ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ သောက်သုံးနိုင်သော အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ သုံးစွဲခြင်း (ဥပမာ – အိုင်ဘူပရိုဖင်နှင့် အက်စပရင်တို့သည် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်း ဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်)
အစာမကြေ ရင်ပြည့်ရင်ကယ်ဖြစ်ခြင်း ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသခြင်း
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
ဆရာဝန်သည် လူနာ၏ လက္ခဏာများကို စန်းစစ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ် စစ်ဆေးခြင်း ပြုလုပ်မည် ဖြစ်သည်။ မသက်မသာဖြစ်မှု၏ အဓိက အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေရန်နှင့် အခြား ရောဂါများကို ဖယ်ထုတ်ရန် စစ်ဆေးမှု အမျိုးမျိုးကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ထိုစစ်ဆေးမှုများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည် –
● သွေးစစ်ခြင်း: အစာမကြေ ရင်ပြည့်ရင်ကယ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် လက္ခဏာ ဆင်တူသော အခြား ရောဂါများကို ဖယ်ထုတ်ရာတွင် သွေးစစ်ခြင်းက ကူညီပေးသည်။
● ဗက်တီးရီးယား ပိုးစစ်ခြင်း: အစာအိမ် ပြဿနာများကို ဖြစ်ပေါ်စေသော Helicobacter pylori (H. pylori) ဗက်တီးရီးယား ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် ဝမ်းနမူနာ စစ်ဆေးခြင်း၊ အသက်ရှူထုတ်စက်ဖြင့် စစ်ဆေးခြင်း သို့မဟုတ် မှန်ပြောင်းကြည့်စဉ် အစာအိမ်မှ တစ်ရှူး နမူနာ ရယူ စစ်ဆေးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။
● အစာအိမ် မှန်ပြောင်းကြည့်ခြင်း (Endoscopy): ကင်မရာနှင့် အလင်းရောင် ပါဝင်သော မှန်ပြောင်းပြွန်ကို လည်ချောင်းမှတစ်ဆင့် ထည့်သွင်း၍ အစာပြွန်၊ အစာအိမ်နှင့် အူသိမ် အထက်ပိုင်းတို့ကို စစ်ဆေးသည့် နည်းလမ်း ဖြစ်သည်။ ဤနည်းလမ်းသည် ပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းခြင်း လက္ခဏာများကို ရှာဖွေရန် တစ်ရှူး နမူနာများကို ရယူနိုင်စေသည်။
အချို့ အခြေအနေများတွင် အစာအိမ်၏ အစာခြေ စနစ် လုပ်ဆောင်ချက်နှင့် စွန့်ထုတ်နိုင်စွမ်းကို စန်းစစ်ရန် ထပ်ဆောင်း စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်နိုင်သည်။
ကုသခြင်း
နေထိုင်မှု ပုံစံ ပြောင်းလဲသော်လည်း မသက်သာသော အစာမကြေ ရင်ပြည့်ရင်ကယ်ဖြစ်ခြင်းအတွက် ကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ကုသမှု စီမံချက်ကို ကြုံတွေ့ရသော လက္ခဏာများပေါ် မူတည်၍ ဆေးဝါးများနှင့် မူဘောင်ဆိုင်ရာ ကုထုံးများ ပေါင်းစပ်ကာ လူနာတစ်ဦးချင်းစီအတွက် သီးသန့် ရေးဆွဲပေးသည်။
ဆေးဝါးများ
လက္ခဏာများကို သက်သာစေရန် အောက်ပါ ဆေးဝါးများကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည် –
● ပျို့အန်ခြင်း သက်သာစေသော ဆေးဝါးများ (Antiemetics): အစာစားပြီးနောက် ပျို့အန်ချင်ပါက ပရောမက်သာဇင်း (promethazine)၊ ပရောကလိုပရာဇင်း (prochlorperazine) နှင့် မက်ကလိုဇင်း (meclizine) တို့ကဲ့သို့ ဆေးဝါးများ အသုံးပြုနိုင်သည်။
● လေဆာ မအီမသာဖြစ်ခြင်း သက်သာစေသော ဆေးဝါးများ: ဆိုင်မက်သီကုန်း (simethicone) ပါဝင်သော Mylanta သို့မဟုတ် Gas-X ကဲ့သို့ ဆေးဝါးများသည် အူအတွင်း လေပွခြင်းကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။
● အက်စစ်ဓာတ် လျှော့ချပေးသော ဆေးဝါးများ (H-2 receptor blockers): ဆိုင်မက်တီဒင်း (cimetidine)၊ ဖာမိုတီဒင်း (famotidine) နှင့် နိဇာတီဒင်း (nizatidine) တို့ ပါဝင်ပြီး ပိုမို ပြင်းထန်သော အမျိုးအစားများကို ဆရာဝန် ညွှန်ကြားချက်ဖြင့် ရရှိနိုင်သည်။
● အစာအိမ် အက်စစ်ဓာတ် ထုတ်လုပ်မှု ပိတ်ဆို့ဆေးများ (Proton Pump Inhibitors – PPIs): လန်ဆိုပရာဇော (lansoprazole)၊ အိုမီပရာဇော (omeprazole) နှင့် အက်စ်အိုမီပရာဇော (esomeprazole) တို့ ပါဝင်သည်။
● အစာအိမ် လှုပ်ရှားမှု မြှင့်တင်ပေးသော ဆေးဝါးများ (Prokinetics): အစာအိမ် မြန်မြန် ပွင့်စေပြီး အစာပြွန်နှင့် အစာအိမ်ကြားရှိ အဆို့ရှင်ကို တင်းကျပ်ပေးခြင်းဖြင့် အထက်ဗိုက် နာကျင်မှုကို သက်သာစေသည်။
● စိတ်ကျရောဂါ သက်သာစေသော ဆေးဝါး ပမာဏနည်းများ: အူလမ်းကြောင်း နာကျင်မှုကို ထိန်းချုပ်သည့် အာရုံကြော ဆဲလ်များ၏ လှုပ်ရှားမှုကို လျှော့ချပေးရန် တရိုက်ဆိုက်ကလစ် သို့မဟုတ် SSRIs ဆေးဝါး ပမာဏနည်းများ ညွှန်းဆိုနိုင်သည်။
● ပဋိဇီဝဆေးများ (Antibiotics): H. pylori ဗက်တီးရီးယား တွေ့ရှိပါက အက်စစ်ဓာတ် လျှော့ချပေးသော ဆေးများနှင့်အတူ ပဋိဇီဝဆေးများကို ပေါင်းစပ် ညွှန်းဆိုမည် ဖြစ်သည်။
ပြုမူနေထိုင်မှု ဆိုင်ရာ ကုထုံး (Behavior therapy)
ဆေးဝါးများဖြင့် မသက်သာပါက တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသူ သို့မဟုတ် စိတ်ကုထုံး ပညာရှင်နှင့် ပူးပေါင်း လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် သက်သာရာ ရရှိနိုင်သည်။ စိတ်လျော့သည့် နည်းလမ်းများနှင့် စိတ်ဖိစီးမှု လျှော့ချရေး နည်းဗျူဟာများကို သင်ယူ လေ့ကျင့်နိုင်ပါသည်။
