ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်း (Fecal incontinence သို့မဟုတ် bowel incontinence) ဆိုသည်မှာ ဝမ်းသွားခြင်းကို မထိန်းချုပ်နိုင်သည့် အခြေအနေဖြစ်သည်။ အိမ်သာသွားချိန် မဟုတ်သည့်တိုင်အောင် မထင်မှတ်ထားသော အချိန်များတွင် စအိုဝမှ ဝမ်းများ (မစင် သို့မဟုတ် အညစ်အကြေးများ) ယိုစိမ့်ထွက်ကျတတ်သည်။ ဤအခြေအနေသည် လေလည်ရုံမျှဖြင့်လည်း ဝမ်းများ ယိုစိမ့်နိုင်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဝမ်းသွားခြင်းကို လုံးဝမထိန်းချုပ်နိုင်သည်အထိ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
အသက်ကြီးလာခြင်း သို့မဟုတ် ကလေးမွေးဖွားခြင်းတို့ကြောင့် ကြွက်သား သို့မဟုတ် အာရုံကြော ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်းများနှင့် ဆက်စပ်နိုင်သည့်အတွက် ဤရောဂါသည် သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် အဖြစ်များသည်။ ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းသည် များသောအားဖြင့် ကြွက်သား သို့မဟုတ် အာရုံကြော ထိခိုက်ခြင်း၊ ဝမ်းချုပ်ခြင်းနှင့် ဝမ်းလျှောခြင်းတို့ကြောင့် အဓိက ဖြစ်ပွားရသည်။
ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်း အမျိုးအစား နှစ်မျိုးမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် –
- Urge incontinence – ဝမ်းသွားချင်စိတ် ပြင်းထန်မှုကို မထိန်းချုပ်နိုင်သည့် အခြေအနေကို ဆိုလိုသည်။
- Passive incontinence – မိမိတွင် ဝမ်းသွားရန် လိုအပ်နေသည်ကို ကိုယ်တိုင် သတိမထားမိသော အခြေအနေကို ဆိုလိုသည်။
ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းသည် များသောအားဖြင့် ပြင်းထန်သော ကျန်းမာရေးပြဿနာများကို မဖြစ်စေသော်လည်း နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝကိုမူ သိသာစွာ အနှောင့်အယှက်ပေးနိုင်သည်။ ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်း မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းအကြောင်းကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောဆိုရန် ခဲယဉ်းတတ်သည်။ သို့သော် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူနှင့် ဤအခြေအနေကို ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ရန် အကြံပြုလိုပါသည်။ ကုသမှုများက လူနေမှုဘဝ အရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်ပြီး ဝမ်းယိုစိမ့်မှုကိုလည်း လျှော့ချပေးနိုင်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းသည် ခေတ္တခဏသာဖြစ်သော ပြဿနာ သို့မဟုတ် မကြာခဏ ပြန်ဖြစ်တတ်သော ပြဿနာမျိုး ဖြစ်နိုင်သည်။ ရံဖန်ရံခါ ဝမ်းလျှောခြင်းကြောင့် ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းမျိုး ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း အချို့သူများတွင်မူ ဝမ်းမထိန်းနိုင်သည့် အခြေအနေမှာ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ အခြားသော အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် –
- ဝမ်းလျှောခြင်း၊ အရည်များသော ဝမ်းပျော့ပျော့သွားခြင်း။
- ဝမ်းချုပ်ခြင်း၊ ဝမ်းသွားရန် ခက်ခဲခြင်း။
- လေပွခြင်းနှင့် ဗိုက်ကယ်ခြင်း။
လူနာ သို့မဟုတ် ကလေးငယ်တွင် ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်း ဝေဒနာရှိနေပြီး စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မသက်မသာဖြစ်မှု ဖြစ်စေလောက်အောင် ပြင်းထန်ပါက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကူအညီရယူရန် အကြံပြုလိုသည်။ လူအများစုသည် ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းအကြောင်းကို ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူအား ဖွင့်ဟပြောဆိုရန် အလွန်ရှက်ရွံ့တတ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း စောစောစီးစီး စစ်ဆေးမှုခံယူလေလေ၊ ကုသမှုပေးနိုင်မည့် ရောဂါလက္ခဏာများကို စောစောသိရှိနိုင်လေလေ ဖြစ်သည်။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများ
ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းမှာ တစ်ခုထက်မက ရှိနိုင်ပါသည်။ ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော အကြောင်းရင်းအချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် –
- ဝမ်းလျှောခြင်း – ဝမ်းလျှောခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝမ်းပျော့များသည် ခဲနေသောဝမ်းများထက် စအိုအတွင်း ထိန်းထားရန် ပိုမိုခက်ခဲသောကြောင့် ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင် သို့မဟုတ် ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။
- ဝမ်းချုပ်ခြင်း – နာတာရှည် ဝမ်းချုပ်ခြင်း၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ခြောက်သွေ့မာကျောပြီး သွားရန် အလွန်ခက်ခဲသော ဝမ်းတုံးကြီးသည် စအိုအတွင်း ပိတ်ဆို့နေနိုင်ပါသည်။ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဝမ်းချုပ်ခြင်းသည် အာရုံကြောများကို ပျက်စီးစေနိုင်ပြီး ၎င်းမှတစ်ဆင့် ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။
- ကြွက်သားပျက်စီးခြင်း – ခက်ခဲသော သဘာဝအတိုင်း ကလေးမွေးဖွားစဉ်အတွင်း ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အဝတစ်ခု ဖြစ်လာစေရန် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူက မွေးဖွားကူညှပ် (forceps) ကို အသုံးပြုခြင်း သို့မဟုတ် လွှဲခြင်း (an episiotomy – မိန်းမကိုယ်ဝကို အနည်းငယ်ဖြတ်ခြင်း) ပြုလုပ်သောအခါ ကြွက်သားထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှု ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ စအို သို့မဟုတ် အူမကြီးအောက်ပိုင်း ခွဲစိတ်မှုများကြောင့်လည်း ကြွက်သား ထိခိုက်ပျက်စီးမှု ဖြစ်နိုင်သည်။ စအိုဝအဆုံးရှိ ကြွက်သားများ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသွားပါက ဝမ်းကို ထိန်းထားရန် ခက်ခဲသွားတတ်သည်။
- အာရုံကြောပျက်စီးခြင်း – စအိုနှင့် စအိုဝကြွက်သားများကို ထိန်းချုပ်ထားသော အာရုံကြောများ ပျက်စီးသွားပါက ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ထို့အပြင် “စအိုခံစားမှုဆိုင်ရာ” အာရုံကြောများ ချို့ယွင်းခြင်းကြောင့်လည်း ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဝမ်းချုပ်ခြင်း (မကြာခဏနှင့် ပြင်းထန်စွာ ညှစ်ရခြင်းကို ဖြစ်စေသောကြောင့်) ကြောင့်၎င်း၊ အချို့သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေများ၊ ခက်ခဲသော သဘာဝအတိုင်း မွေးဖွားခြင်း၊ စအိုခွဲစိတ်မှုများနှင့် အချို့သော ကျန်းမာရေးပြဿနာများ (ဥပမာ – ဆီးချိုရောဂါ၊ မာလ်တီပယ် စကလရိုးဆစ် ရောဂါ၊ လေဖြတ်ခြင်း သို့မဟုတ် အာရုံကြောမကြီး အကျိတ်ဖြစ်ခြင်း) ကြောင့်၎င်း အာရုံကြော ပျက်စီးမှု ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
- စအို၏ ဝမ်းသိုလှောင်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းခြင်း – ပုံမှန်အားဖြင့် စအိုသည် ဝမ်းအတွက် နေရာရစေရန် ကျယ်ပြန့်ပေးလေ့ရှိသည်။ ခွဲစိတ်မှု၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသမှု သို့မဟုတ် အူလမ်းကြောင်းရောင်ရမ်းသည့် ရောဂါများကြောင့် စအိုတွင် အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် တောင့်တင်းခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ပြီး လိုအပ်သလို မကျယ်ပြန့်နိုင်ပါက ပိုလျှံနေသော ဝမ်းများ ယိုစိမ့်ထွက်လာနိုင်သည်။ ခွဲစိတ်မှု၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုထုံး သို့မဟုတ် အူလမ်းကြောင်းရောင်ရမ်းသည့်ရောဂါတို့ကြောင့် စအိုသည် ကျဉ်းမြောင်းသွားပြီး အမာရွတ်များ ဖြစ်လာနိုင်သည်။
- ခွဲစိတ်မှု – လိပ်ခေါင်းရောဂါကဲ့သို့သော အခြေအနေများအတွက် ပြုလုပ်ရသည့် စအိုနှင့် အူမကြီးအောက်ပိုင်း ခွဲစိတ်မှုများသည် ကြွက်သားများနှင့် အာရုံကြောများကို ထိခိုက်စေနိုင်သောကြောင့် ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
- အခြားကျန်းမာရေးအခြေအနေများ –
- စအိုကျွံခြင်း (Rectal prolapse) – စအိုသည် စအိုဝထဲသို့ ကျဆင်းလာသော အခြေအနေဖြစ်သည့် စအိုကျွံခြင်း၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ စအိုကျွံခြင်းကြောင့် စအိုဝပိတ်ကြွက်သား (rectal sphincter) ဆွဲဆန့်ခံရခြင်းကြောင့် ၎င်းကို ထိန်းချုပ်ထားသော အာရုံကြောများ ပျက်စီးသွားရသည်။
- မိန်းမကိုယ်အတွင်း စအိုကျွံခြင်း (Rectocele) – အမျိုးသမီးများတွင် စအိုသည် မိန်းမကိုယ်ဘက်သို့ တိုးထွက်လာပါက ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
- လိပ်ခေါင်းရောဂါ – ရောင်ရမ်းနေသော သွေးပြန်ကြောများကြောင့် စအိုဝသည် လုံးဝပိတ်မသွားဘဲ ဟနေတတ်သည့်အတွက် စအိုဝမှ ဝမ်းများ ယိုစိမ့်ထွက်နိုင်ပါသည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ
ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ချေကို အောက်ပါအချက်များအပါအဝင် အကြောင်းရင်းများစွာက သက်ရောက်မှုရှိစေနိုင်သည် –
- အသက်အရွယ် – ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းသည် အသက် ခြောက်ဆယ့်ငါးနှစ်ထက်ကျော်လွန်သူများတွင် ပိုမိုအဖြစ်များသော်လည်း မည်သည့်အသက်အရွယ်တွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
- လိင်အမျိုးအစား – လတ်တလော လေ့လာမှုများအရ သွေးဆုံးခါနီး သို့မဟုတ် သွေးဆုံးပြီးနောက် ဟော်မုန်းအစားထိုး ကုသမှုခံယူနေသော အမျိုးသမီးများတွင် ဤရောဂါဖြစ်ပွားမှု အနည်းငယ် မြင့်တက်လာကြောင်း တွေ့ရှိရသောကြောင့် အမျိုးသမီးများသည် ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပွားရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ ကလေးမွေးဖွားခြင်းဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကြောင့်လည်း ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
- အာရုံကြောပျက်စီးခြင်း – နာတာရှည် ဆီးချိုရောဂါ၊ မာလ်တီပယ် စကလရိုးဆစ် ရောဂါ ရှိသူများ သို့မဟုတ် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်းနှင့် ခွဲစိတ်မှုပြီးနောက် ကျောရိုးအာရုံကြောမကြီး ထိခိုက်သွားသူများတွင် ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ အချို့သော ရောဂါဝေဒနာများသည် ဝမ်းသွားခြင်းကို ထိန်းညှိပေးသည့် အာရုံကြောများကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေနိုင်သည်။
- ကိုယ်ခန္ဓာ မသန်စွမ်းမှု – ပြင်းထန်သော ထိခိုက်ဒဏ်ရာကြောင့် စအိုအာရုံကြောများ ပျက်စီးသွားပါက ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ကိုယ်ခန္ဓာ မသန်စွမ်းဖြစ်နေခြင်းကြောင့် အိမ်သာသို့ အချိန်မီသွားရန် ခက်ခဲခြင်းလည်း ရှိနိုင်သည်။
- သူငယ်ပြန်ခြင်း (Dementia) – သူငယ်ပြန်ခြင်းရောဂါနှင့် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ နောက်ဆုံးအဆင့်များတွင် ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းကို မကြာခဏ တွေ့ရှိရတတ်သည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် လူနာအား ကိုယ်ခန္ဓာပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ရောဂါရာဇဝင်မေးမြန်းခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ပါမည်။ စအိုဝကို အမြင်အားဖြင့် စစ်ဆေးရန် မကြာခဏ ညွှန်ကြားလေ့ရှိသည်။ ထိုနေရာရှိ အာရုံကြော ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုကို ဆန်းစစ်ရန် ကိရိယာတစ်ခုကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဝမ်းမထိန်းနိုင်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို တိကျစွာ သိရှိနိုင်ရန် စစ်ဆေးမှု အမျိုးမျိုးကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည် –
- စအိုဝတွင်း လက်ချောင်းဖြင့် စစ်ဆေးခြင်း (Digital rectal examination) – ဤနည်းလမ်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ စအိုဝပိတ်ကြွက်သား (sphincter muscle) ၏ သန်မာမှုကို ဆန်းစစ်ရန်နှင့် စအိုဝတစ်ဝိုက်တွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော အခြေအနေများ ရှိမရှိ ရှာဖွေရန် ဖြစ်သည်။ စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်နေစဉ်အတွင်း လူနာအနေဖြင့် ဝမ်းညှစ်သကဲ့သို့ ညှစ်ပေးရန် ညွှန်ကြားပါမည်။ ဤစစ်ဆေးမှုအတွင်း စအိုကျွံခြင်း ရှိမရှိကိုလည်း ပူးတွဲစစ်ဆေးမည် ဖြစ်သည်။
- သံလိုက်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (MRI) – ကြွက်သားများ ပျက်စီးခြင်းမရှိဘဲ နဂိုအတိုင်း ရှိမရှိ ဆန်းစစ်ရန်အတွက် MRI သာမန်ဓာတ်မှန်သည် စအိုဝပိတ်ကြွက်သား၏ အသေးစိတ် ပုံရိပ်များကို ထုတ်ပေးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဝမ်းသွားစဉ်အတွင်း ပုံရိပ်များကို ရယူရန် ဝမ်းသွားခြင်းဆိုင်ရာ ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (defecography) ကိုလည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။
- စအိုနှင့် အူမကြီးအောက်ပိုင်း အာထရာဆောင်းရိုက်ခြင်း (Anorectal ultrasonography) – ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် ဤစစ်ဆေးမှုအားဖြင့် စအိုဝပိတ်ကြွက်သား၏ တည်ဆောက်ပုံကို စစ်ဆေးမည် ဖြစ်သည်။ စအိုနှင့် စအိုဝတို့ကို ဆန်းစစ်ရန်နှင့် အသေးစိတ် ပုံရိပ်များ ထုတ်ပေးရန် ကိရိယာကို ထည့်သွင်းပါမည်။
- စအိုဝ ဖိအားတိုင်းတာခြင်း (Anal manometry) – သေးသွယ်ပြီး ပျော့ပျောင်းသော ပြွန်ချောင်းကို အသုံးပြု၍ စအိုနှင့် စအိုဝအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းပါမည်။ ပြွန်ချောင်း၏ ထိပ်ဖျားတွင် လေမှုတ်သွင်းနိုင်သော သေးငယ်သည့် ပူဖောင်းလေး ပါရှိသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် စအိုဝပိတ်ကြွက်သား၏ တင်းအား အဆင့်ကို၎င်း၊ စအို၏ ခံစားသိရှိနိုင်စွမ်းနှင့် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းတို့ကို၎င်း ဆုံးဖြတ်ရန် အထောက်အကူပြုသည်။
- အူမကြီးမှန်ပြောင်းကြည့်ခြင်း (Colonoscopy) – ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းသည် ကင်မရာအသေးစားလေး တပ်ဆင်ထားသော ပျော့ပျောင်းသည့် ပြွန်ချောင်းကို စအိုအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းကာ အူမကြီးတစ်ခုလုံးကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်သည်။
- ပူဖောင်းထုတ်ခြင်း စစ်ဆေးမှု (Balloon expulsion test) – ရေဖြည့်ထားသော ပူဖောင်းအသေးစားလေးကို စအိုအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းပါမည်။ ထို့နောက် လူနာအား အိမ်သာသို့သွား၍ ထိုပူဖောင်းကို ညှစ်ထုတ်ရန် ညွှန်ကြားပါမည်။ ဝမ်းသွားခြင်းဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းချက် (defecation disorder) ရှိသော လူနာများသည် ပူဖောင်းထွက်ရန် တစ်မိနစ်မှ သုံးမိနစ်ထက် ပို၍ ကြာမြင့်တတ်သည်။
- ဝမ်းသွားစဉ် ရေဒီယိုဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Proctography) – လူနာသည် ဝမ်းသွားရန် အထူးပြုလုပ်ထားသော အိမ်သာကို အသုံးပြုရမည်ဖြစ်ပြီး ထိုသို့ ဝမ်းသွားနေစဉ်အတွင်း အိတ်စ်ရေး (x-ray) ဗီဒီယိုပုံရိပ်များကို ရယူမည် ဖြစ်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် စအို၏ ဝမ်းထိန်းထားနိုင်စွမ်းကို တိုင်းတာခြင်း ဖြစ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်၏ ဝမ်းစွန့်ထုတ်နိုင်စွမ်းကိုလည်း ဆန်းစစ်ပေးသည်။
- အာရုံကြောစစ်ဆေးခြင်း (Nerve test) – စအိုဝပိတ်ကြွက်သားများကို ထိန်းချုပ်ထားသော အာရုံကြောများ၏ တုံ့ပြန်မှုကို ဆန်းစစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှုများသည် ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည့် အာရုံကြော ပျက်စီးမှုများကို ခွဲခြားသိရှိနိုင်ခြေ ရှိသည်။
ကုသခြင်း
ခွဲစိတ်ကုသခြင်း
ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းကို ကုသရန်အတွက် ကလေးမွေးဖွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရသည့် စအိုကျွံခြင်း သို့မဟုတ် စအိုဝပိတ်ကြွက်သား ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်းကဲ့သို့သော အခြေခံအကြောင်းရင်း ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန် ခွဲစိတ်မှု လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ ရွေးချယ်စရာ နည်းလမ်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် –
- စအိုဝပိတ်ကြွက်သား ပြုပြင်ခွဲစိတ်ခြင်း (Sphincteroplasty) – ကလေးမွေးဖွားစဉ်အတွင်း အားနည်းသွားသော သို့မဟုတ် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသွားသော စအိုဝပိတ်ကြွက်သားကို ဤခွဲစိတ်မှုဖြင့် ပြုပြင်ပေးသည်။ ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် စအိုဝပိတ်ကြွက်သားသည် ပိုမိုတင်းကြပ်လာပြီး ကြွက်သားကို သန်မာစေမည်ဖြစ်သည်။ ကြွက်သား ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသောအခါ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် ထိုကြွက်သားတည်နေရာကို ရှာဖွေပြီး ပတ်ပတ်လည်ရှိ တစ်ရှူးများမှ အနားသတ်များကို လွတ်အောင် ဖြတ်တောက်မည် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ကြွက်သားများကို ပြန်လည်ဆက်ပေးကာ အနားသတ်များကို ထပ်လျက်ပုံစံဖြင့် ချုပ်ပေးသည်။ ဤခွဲစိတ်မှုသည် ဝမ်းပိုက်ပိတ်ခွဲစိတ်ခြင်း (colostomy) ကို ရှောင်လွှဲလိုသူများအတွက် အစားထိုးနည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။
- အူမကြီးဝမ်းဗိုက်ပေါက်ဖောက်ခြင်း (Colostomy) – ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွင် ဝမ်းဗိုက်ကို ခွဲစိတ်၍ ဝမ်းများကို အခြားလမ်းကြောင်းသို့ လွှဲပေးသည်။ ဝမ်းများကို ဝမ်းဗိုက်မှတစ်ဆင့် စုဆောင်းရန် အထူးပြုလုပ်ထားသော အိတ်တစ်ခုကို တပ်ဆင်ပေးသည်။ များသောအားဖြင့် အခြားသော ကုသမှုများ မအောင်မြင်သည့် အခါမျိုးတွင်မှသာ ဤခွဲစိတ်မှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည်။ ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို အူလမ်းကြောင်းလွှဲခြင်း (bowel diversion) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။
- စအိုဝပိတ်ကြွက်သား အထိန်းကိရိယာတပ်ဆင်ခြင်း (Sphincter cuff device) – စအိုဝပိတ်ကြွက်သားကို ဝန်းရံပေးထားသည့် လေဖြည့်သွင်းနိုင်သော အထိန်းကိရိယာ (cuff) ကို ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ထည့်သွင်းစိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဝမ်းသွားစဉ်အတွင်း ဤကိရိယာမှ လေကို လျှော့ချပေးပြီး ဝမ်းသွားပြီးနောက်တွင် လေကို ပြန်လည်ဖြည့်သွင်းပေးသည်။
- ခွဲစိတ်မှုဖြင့် ပြုပြင်ခြင်း – လိပ်ခေါင်းရောဂါ၊ မိန်းမကိုယ်အတွင်း စအိုကျွံခြင်း သို့မဟုတ် စအိုကျွံခြင်းတို့ကို ကုသရန် ခွဲစိတ်မှု ပြုလုပ်ခြင်းသည် ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းကို လျော့နည်းစေနိုင် သို့မဟုတ် ပျောက်ကွယ်သွားစေနိုင်သည်။
ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသခြင်း
ဆေးဝါးအမျိုးအစားသည် ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည့် အခြေခံအကြောင်းရင်းအပေါ်တွင် မူတည်ပါမည်။
- ဝမ်းပိတ်ဆေးများ – လိုပရာမိုက် (Loperamide) နှင့် အက်ထရိုပင်း (atropine) သို့မဟုတ် ဒိုင်ဖန်နောက်ဆီလိတ် (diphenoxylate) ပါဝင်သော ဆေးဝါးများ။
- ဝမ်းနှုတ်ဆေးများ – အကယ်၍ သင်၏ ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းသည် နာတာရှည် ဝမ်းချုပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါက မီသိုင်းဆဲလူးလို့စ် (methylcellulose) နှင့် ဖိုင်လီယမ် (psyllium) တို့ကို သုံးစွဲကြည့်ပါ။
အခြားသော ကုထုံးနည်းလမ်းများ
ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းသည် ကြွက်သား ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှိောက်မှုပေးသူသည် ကြွက်သားသန်မာမှု ပြန်လည်ရရှိစေရန် လေ့ကျင့်ခန်း အစီအစဉ်နှင့် အခြားကုသမှုများကို ညွှန်းဆိုနိုင်ပါသည်။ ဤကုသမှုများသည် စအိုဝပိတ်ကြွက်သား ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းနှင့် ဝမ်းသွားချင်စိတ်ကို သိရှိနိုင်စွမ်း နှစ်ခုစလုံးကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေနိုင်သည်။
- ကီဂဲလ် လေ့ကျင့်ခန်း (Kegel exercises) – တင်ပါးဆုံကွင်း ကြွက်သားများ၏ သန်မာမှုကို တိုးမြင့်စေသည်။ အမျိုးသမီးများတွင် ဤကြွက်သားများသည် သားအိမ်၊ အူမကြီးနှင့် ဆီးအိမ်တို့ကို ထောက်ပံ့ပေးထားသည်။ ကြွက်သားများကို ကျုံ့ထားပြီး သုံးစက္ကန့်ခန့် ထိန်းထားပါ၊ ထို့နောက် နောက်ထပ် သုံးစက္ကန့်ခန့် ပြန်လည်ဖြေလျှော့ပါ။ ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို ဆယ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်ပါ။ သင့်ကြွက်သားများ ပိုမိုသန်မာလာသည်နှင့်အမျှ ကြွက်သားကျုံ့ထားသည့် အချိန်ကို ပို၍ ကြာမြင့်စွာ ထိန်းထားပါ။ တစ်နေ့လျှင် ဆယ်ကြိမ်ကျုံ့ခြင်းကို သုံးသုတ်အထိ ရောက်အောင် လေ့ကျင့်ပေးပါ။ ဤကြွက်သားများ၏ သန်မာမှုကို တိုးမြင့်ပေးခြင်းသည် ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်းကို လျော့နည်းစေနိုင်သည်။
- ရေဒီယိုကြိမ်နှုန်းသုံး ကုထုံး (Radiofrequency therapy) – စအိုလမ်းကြောင်း နံရံကို ရေဒီယိုကြိမ်နှုန်း ပေးပို့ခြင်းဖြင့် ကြွက်သားများ တင်းအား ကောင်းမွန်လာစေရန် ကူညီပေးသည်။ နာကျင်မှုအနည်းဆုံးဖြစ်စေသော ဤရေဒီယိုကြိမ်နှုန်းကုထုံးကို များသောအားဖြင့် လူနာအား စိတ်ငြိမ်ဆေး ပေးထားစဉ်နှင့် ထုံဆေးအသုံးပြုထားစဉ်အတွင်း ဆောင်ရွက်လေ့ရှိသည်။ ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို Secca procedure ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။
- ဇီဝတုံ့ပြန်မှုကုထုံး (Biofeedback) – ကာယကုထုံးပညာရှင်များသည် စအိုကြွက်သားများကို သန်မာစေနိုင်သည့် ရိုးရှင်းသော လေ့ကျင့်ခန်းများကို သင်ကြားပေးသည်။ ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို စအိုဝ ဖိအားတိုင်းတာခြင်း သို့မဟုတ် စအိုတွင်းပူဖောင်းတို့နှင့် တွဲဖက်လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ဤလေ့ကျင့်ခန်းများသည် တင်ပါးဆုံကွင်း ကြွက်သားများကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေနိုင်ပြီး ဝမ်းသွားရန်အတွက် ကြွက်သားများကို ကျုံ့ပေးနိုင်ကာ ဝမ်းသွားခြင်းဆိုင်ရာ ခံစားမှုများကိုလည်း မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်။
- မိန်းမကိုယ်တွင်းထည့် ပူဖောင်းကိရိယာ (Vaginal balloon – Eclipse System) – မိန်းမကိုယ်အတွင်း ထည့်သွင်းရသော ပန့်ပုံစံ ကိရိယာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လေမှုတ်သွင်းထားသော ပူဖောင်းမှတစ်ဆင့် စအိုဝဧရိယာအပေါ် ပေးလိုက်သော ဖိအားသည် ဝမ်းမထိန်းနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပွားသည့် အကြိမ်ရေကို လျှော့ချပေးသည်။
- အူလမ်းကြောင်း လေ့ကျင့်ပေးခြင်း (Bowel training) – လူနာအနေဖြင့် နေ့စဉ် ပုံမှန်အချိန်တစ်ခုတွင် ဝမ်းသွားသည့် အလေ့အကျင့်ရှိစေရန် တိုက်တွန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ လူနာသည် ၎င်းတို့ မည်သည့်အချိန်တွင် အိမ်သာသွားရန် လိုအပ်သည်ကို သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် ပိုမိုထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း ရှိလာနိုင်သည်။
- အသားဖြည့်ပစ္စည်းများ (Bulking agents) – ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ စုပ်ယူခြင်းမရှိသော အသားဖြည့်ပစ္စည်းများကို ထိုးသွင်းခြင်းဖြင့် စအိုနံရံများကို ထူထဲလာစေနိုင်ပြီး ဝမ်းယိုစိမ့်နိုင်ချေကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။
- ဆက်ခရယ် အာရုံကြော လှုံ့ဆော်ကိရိယာ (Sacral Nerve Stimulator) – ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းသည် တင်ပါးဆုံကွင်း အာရုံကြောများကို လှုံ့ဆော်ပေးသည့် ကိရိယာအသေးစားလေးကို အသုံးပြုသည်။ အာရုံကြော ထိခိုက်မှုကြောင့် ဝမ်းမထိန်းနိုင်ဖြစ်နေသူများသည် ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းမှတစ်ဆင့် အကျိုးကျေးဇူး ရရှိနိုင်ပါသည်။
- ခြေကျင်းဝတ် အာရုံကြော လှုံ့ဆော်ခြင်း (Posterior tibial nerve stimulation) – ခြေကျင်းဝတ်ရှိ အနောက်ဘက် တိဘီရယ် အာရုံကြောကို လှုံ့ဆော်ပေးသော နာကျင်မှုအနည်းဆုံးဖြစ်စေသည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
