ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် (Overview)
အစာရေမျိုပြွန်ကင်ဆာသည် လည်ချောင်းမှ အစာအိမ်သို့ အစာများကို ပို့ဆောင်ပေးသည့် ရှည်လျားသော ကြွက်သားပိုက် (အစာရေမျိုပြွန်) အတွင်း၌ ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ ဤကင်ဆာသည် အစာရေမျိုပြွန်၏ အတွင်းဘက် နံရံဆဲလ်များတွင် စတင်ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။သည် လည်ချောင်းမှ အစာအိမ်သို့ အစာများကို ပို့ဆောင်ပေးသည့် ရှည်လျားသော ကြွက်သားပိုက် (အစာရေမျိုပြွန်) အတွင်း၌ ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ ဤကင်ဆာသည် အစာရေမျိုပြွန်၏ အတွင်းဘက် နံရံဆဲလ်များတွင် စတင်ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ ဤရောဂါသည် အစာရေမျိုပြွန်၏ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး အမျိုးသမီးများထက် အမျိုးသားများတွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။
အစာရေမျိုပြွန်ကင်ဆာသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း ကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးရမှုတွင် ဆဋ္ဌမမြောက် အကြောင်းရင်းအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။ ကမ္ဘာ့အချို့နေရာများတွင် ဤကင်ဆာသည် ဆေးလိပ်နှင့် အရက်အသုံးပြုခြင်း၊ အချို့သော စားသောက်မှုအလေ့အထများနှင့် အဝလွန်ခြင်းတို့နှင့် ဆက်စပ်နေနိုင်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ (Symptoms)
- အစာမျိုရခက်ခြင်း (Dysphagia)။
- ရည်ရွယ်ချက်မရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန် လျော့ကျခြင်း။
- ရင်ဘတ်တွင် နာကျင်ခြင်း၊ ဖိမိသလိုခံစားရခြင်း သို့မဟုတ် ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်း။
- ရင်ပူခြင်း။
- ချောင်းဆိုးခြင်း သို့မဟုတ် အသံဝင်ခြင်း။
- အစာရေမျိုပြွန်ကင်ဆာ စတင်ဖြစ်ပွားစ အဆင့်တွင် လက္ခဏာတစ်စုံတစ်ရာ ပြသခြင်း မရှိနိုင်ပါ။
အကယ်၍ နာတာရှည် အစာခြေရည်ပြန်တက်သည့် ရောဂါရှိသူတွင် ကင်ဆာမဖြစ်မီ အကြိုအဆင့် (Barrett’s esophagus) ရှိနေသည်ကို တွေ့ရှိပါက အစာရေမျိုပြွန်ကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသောကြောင့် ကင်ဆာစစ်ဆေးမှုများ ပုံမှန်ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုလိုပါသည်။
ဖြစ်ပွားရသည့်အကြောင်းရင်းများ (Causes)
အစာရေမျိုပြွန်ကင်ဆာ ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းကို တိကျစွာ မသိရသေးပါ။ သို့သော် အစာရေမျိုပြွန်အတွင်းရှိ ဆဲလ်များ၏ DNA မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဆဲလ်များ အထိန်းအကွပ်မဲ့စွာ ပွားလာပြီး အကျိတ်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအကျိတ်သည် ပုံမှန်ဆဲလ်များကို ဖျက်ဆီးပြီး ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများသို့ ပျံ့နှံ့သွားနိုင်သည် (Metastasize)။
အစာရေမျိုပြွန်ကင်ဆာ အမျိုးအစားများ (Types of esophageal cancer)
- Adenocarcinoma: အကျိအချွဲထုတ်ပေးသော ဂလင်းဆဲလ်များတွင် စတင်ဖြစ်ပွားပြီး အစာရေမျိုပြွန်၏ အောက်ပိုင်းတွင် အဖြစ်များလေ့ရှိသည်။
- Squamous cell carcinoma: အစာရေမျိုပြွန်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ပါးလွှာပြီး ပြားသော ဆဲလ်များတွင် ဖြစ်ပွားခြင်းဖြစ်သည်။ အစာရေမျိုပြွန်၏ အပေါ်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းတွင် အဖြစ်များတတ်သည်။
- အခြားအမျိုးအစားများ: Small cell carcinoma, sarcoma, lymphoma, melanoma နှင့် choriocarcinoma တို့သည် အဖြစ်နည်းသော အမျိုးအစားများ ဖြစ်ကြသည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေပိုများစေသည့် အချက်များ (Risk factors)
အစာရေမျိုပြွန်ကို ရေရှည်နာကျင်ထိခိုက်စေသည့် အချက်များက ဆဲလ်များကို မျိုးဗီဇပြောင်းလဲစေပြီး ကင်ဆာဖြစ်စေနိုင်သည်။ ယင်းအချက်များမှာ –
- အစာခြေရည် ပြန်တက်သည့်ရောဂါ (GERD) ရှိခြင်း။
- Barrett’s esophagus (ကင်ဆာအကြိုအဆင့်) ရှိခြင်း။
- သည်းခြေရည် ပြန်တက်ခြင်း။
- Achalasia (အစာရေမျိုပြွန် ကြွက်သားဆိုင်ရာ ပြဿနာ) ရှိခြင်း။
- ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းနှင့် အရက်သောက်ခြင်း။
- အဝလွန်ခြင်း။
- ပူလွန်းသော အရည်များကို ပုံမှန်သောက်သုံးသည့် အလေ့အထရှိခြင်း။
- သစ်သီးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက် စားသုံးမှု မလုံလောက်ခြင်း။
- ရင်ဘတ် သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အပေါ်ပိုင်းကို ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသမှုခံယူဖူးခြင်း။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)
- ဘေရီယမ်အရည်သောက်၍ ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Barium swallow study): လူနာသည် ဘေရီယမ် (Barium) ပါဝင်သော အရည်ကို သောက်ရန်လိုအပ်ပြီးနောက် ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ အစာရေမျိုပြွန်အတွင်းနံရံကို ဖုံးအုပ်သွားသော ဘေရီယမ်အရည်သည် တစ်ရှူးများ၏ ပြောင်းလဲမှုကို ထင်ရှားစေပြီး ဓာတ်မှန်ပေါ်တွင် ပေါ်လွင်စေသည်။
- အစာရေမျိုပြွန် မှန်ပြောင်းကြည့်ခြင်း (Esophagoscopy): ထိပ်တွင် ကင်မရာပါရှိသော ပျော့ပြောင်းသည့် ပြွန်ချောင်းကို ပါးစပ်မှတစ်ဆင့် အစာရေမျိုပြွန်အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းကာ ပုံမှန်မဟုတ်သော ထိခိုက်မှုများကို စစ်ဆေးခြင်းဖြစ်သည်။
- အသားစယူခြင်း (Biopsy): မှန်ပြောင်းကြည့်နေစဉ်အတွင်း ဆရာဝန်သည် အသားစနမူနာကို ရယူမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအသားစကို ကင်ဆာရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် ဓာတ်ခွဲခန်းသို့ ပို့ဆောင်မည်ဖြစ်သည်။
ကင်ဆာအဆင့်ကို သတ်မှတ်ခြင်း
ရောဂါရှိကြောင်း သိရှိပြီးနောက် ကင်ဆာပျံ့နှံ့မှု ရှိမရှိ သိနိုင်ရန် အောက်ပါစစ်ဆေးမှုများကို ထပ်မံပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။
- လေပြွန်မှန်ပြောင်းကြည့်ခြင်း (Bronchoscopy)
- မှန်ပြောင်းသုံး အာထရာဆောင်းရိုက်ခြင်း (Endoscopic ultrasound – EUS)
- စီတီစကင် (Computerized tomography – CT)
- PET scan (Positron emission tomography)
ဤစစ်ဆေးမှုများမှရရှိသော အချက်အလက်များသည် ကင်ဆာအဆင့်ကို သတ်မှတ်ရာတွင် အထောက်အကူပြုသည်။ ကင်ဆာအဆင့်ကို ရောမဂဏန်း (၀ မှ IV) အထိ သတ်မှတ်သည်။ အနိမ့်ဆုံးအဆင့် (၀) သည် ကင်ဆာမှာ အစာရေမျိုပြွန်၏ အပေါ်ယံလွှာတွင်သာ ရှိသေးကြောင်း ပြသပြီး၊ အဆင့် IV သည် ကင်ဆာမှာ အဆင့်မြင့်လာပြီး ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများသို့ ပျံ့နှံ့နေပြီဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ကင်ဆာအဆင့်ပေါ်မူတည်၍ လူနာနှင့်ကိုက်ညီသော ကုသမှုကို ရွေးချယ်မည်ဖြစ်သည်။
ကုသမှု (Treatment)
ကုသမှုနည်းလမ်းသည် ကင်ဆာဆဲလ်အမျိုးအစား၊ ရောဂါပြင်းထန်မှုနှင့် လူနာ၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေပေါ်တွင် မူတည်သည်။
ခွဲစိတ်ကုသခြင်း (Surgery)
- အလွန်သေးငယ်သော အကျိတ်များကို ဖယ်ရှားခြင်း: ကင်ဆာသည် အလွန်သေးငယ်ပြီး အစာရေမျိုပြွန် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင်သာ ရှိနေပါက ကင်ဆာကျိတ်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တစ်ရှူးအချို့ကို မှန်ပြောင်းသုံး၍ ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားနိုင်သည်။
- အစာရေမျိုပြွန် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖယ်ရှားခြင်း (Esophagectomy): ကင်ဆာရှိသော အစာရေမျိုပြွန် အစိတ်အပိုင်း၊ အစာအိမ်၏ အပေါ်ပိုင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ပြန်ရည်ကျိတ်များကို ဖယ်ရှားခြင်းဖြစ်သည်။ ကျန်ရှိသော အစာရေမျိုပြွန်ကို အစာအိမ်နှင့် ပြန်လည်ဆက်ပေးမည်ဖြစ်သည်။
- Esophago-gastrectomy: အစာရေမျိုပြွန်၊ ပတ်ဝန်းကျင်ပြန်ရည်ကျိတ်များနှင့် အစာအိမ်၏ အစိတ်အပိုင်းအတော်များများကို ဖယ်ရှားခြင်းဖြစ်သည်။ လိုအပ်ပါက အူမကြီးအစိတ်အပိုင်းကို အသုံးပြု၍ ပြန်လည်ဆက်သွယ်ပေးနိုင်သည်။
ခွဲစိတ်မှုတွင် ပိုးဝင်ခြင်း၊ သွေးထွက်ခြင်းနှင့် အင်္ဂါနှစ်ခုပြန်ဆက်သည့်နေရာမှ ယိုစိမ့်ခြင်းကဲ့သို့သော နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ ရှိနိုင်ပါသည်။ ခွဲစိတ်မှုကို ဗိုက်ဖွင့်၍သော်လည်းကောင်း၊ ဒဏ်ရာအနည်းငယ်သာရှိသော မှန်ပြောင်းသုံးခွဲစိတ်မှု (Laparoscopic surgery) ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။
နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ကုသခြင်း
- အစာရေမျိုပြွန် ပိတ်ဆို့မှုကို ကုသခြင်း: အစာရေမျိုပြွန် ကျဉ်းသွားပါက လမ်းကြောင်းပွင့်နေစေရန် Stent ခေါ် သတ္တုပြွန်ငယ်ကို မှန်ပြောင်းသုံး၍ ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ ခွဲစိတ်ခြင်း၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်ပေးခြင်း၊ လေဆာဖြင့်ကုသခြင်းတို့လည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။
- အာဟာရပိုက် ထည့်ခြင်း: အစာမျိုရခက်သူများ သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်မှုခံယူထားသူများအတွက် အစာအိမ် သို့မဟုတ် အူသိမ်အတွင်းသို့ တိုက်ရိုက်အာဟာရပေးနိုင်ရန် ပိုက်ထည့်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
အခြားကုထုံးများ
- ဆေးသွင်းကုသခြင်း (Chemotherapy): ခွဲစိတ်မှုမပြုမီ သို့မဟုတ် ပြုလုပ်ပြီးနောက်တွင် ဓာတုဆေးဝါးများဖြင့် ကင်ဆာဆဲလ်များကို သတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကင်ဆာပျံ့နှံ့နေချိန်တွင် ရောဂါလက္ခဏာ သက်သာစေရန်လည်း အသုံးပြုသည်။
- ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသခြင်း (Radiation therapy): စွမ်းအင်မြင့် လှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ ကုသခြင်းဖြစ်သည်။ ဆေးသွင်းကုသခြင်းနှင့် တွဲဖက်၍ ခွဲစိတ်မှုမတိုင်မီ ပေးလေ့ရှိသည်။
- ဦးတည်ကုထုံး (Targeted drug therapy): ကင်ဆာဆဲလ်များ၏ အားနည်းချက်ကို ဦးတည်တိုက်ခိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဆင့်မြင့်ကင်ဆာများတွင် ဆေးသွင်းကုသခြင်းနှင့် တွဲဖက်အသုံးပြုသည်။
- ကိုယ်ခံအားမြှင့်ကုထုံး (Immunotherapy): ကိုယ်ခံအားစနစ်က ကင်ဆာဆဲလ်များကို ခွဲခြားသိမြင်ပြီး တိုက်ထုတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးသော ဆေးဝါးများဖြစ်သည်။ ကင်ဆာပြန်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပျံ့နှံ့နေခြင်းများတွင် အသုံးပြုသည်။
