ဦးနှောက်လှုပ်ခါဒဏ်ရာ

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှု (Concussion) သည် ဦးခေါင်းကို တိုက်မိခြင်း၊ ပြင်းထန်းစွာ လှုပ်ခါခံရခြင်း သို့မဟုတ် ထိခိုက်ရိုက်ခတ်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီး ပုံမှန် ဦးနှောက်လုပ်ဆောင်ချက်များကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသည့် ဦးနှောက်ထိခိုက်ဒဏ်ရာ အမျိုးအစားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ အာရုံစူးစိုက်ရခက်ခဲခြင်း၊ မှတ်ဉာဏ်၊ ဟန်ချက်ထိန်းနိုင်မှုနှင့် ခန္ဓာကိုယ်လှုပ်ရှားမှု ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းနိုင်မှု ပြဿနာများသည် အဖြစ်များသော အကျိုးဆက်များ ဖြစ်ကြသည်။

ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှုတွင် အာရုံကြောများနှင့် သွေးကြောများ ဆန့်ထွက်ခြင်းနှင့် ပွန်းပဲ့ဒဏ်ရာရခြင်းတို့ ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းသည် ဦးနှောက်အတွင်း ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေကာ ပုံမှန် ဦးနှောက်လှုပ်ရှားမှုကို ယာယီ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသည်။ အချို့သော ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှုများသည် ခေတ္တခဏ သတိလစ်သွားခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် အသက်အန္တရာယ်ရှိသည်ဟု မယူဆပါ။ ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှု တစ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားရုံဖြင့် ပုံမှန်အားဖြင့် ဦးနှောက်ကို ရာသက်ပန် ပျက်စီးသွားစေခြင်း မရှိသည်ကို သတိပြုရန် အရေးကြီးသည်။ မိမိဘဝတစ်လျှောက်တွင် ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှု အကြိမ်ကြိမ် ခံစားရပါက ဦးနှောက်၏ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံတွင် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။

လဲကျခြင်းသည် ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှု ဖြစ်ပွားရသည့် အဓိက အကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်။ ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှုများသည် ဦးခေါင်းကို ထိခိုက်ရိုက်ခတ်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဦးခေါင်းနှင့် အထက်ပိုင်းခန္ဓာကိုယ်ကို ပြင်းထန်းစွာ လှုပ်ခါခံရခြင်းတို့မှ မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် ဘောလုံး သို့မဟုတ် ဆော့ကာ ကဲ့သို့သော အထိအတွေ့များသည့် အားကစားနည်းများသည်လည်း ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှုကို မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများသည် ပြင်းထန်းမှုအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားနိုင်ပြီး ရက်ပေါင်း၊ သတ္တပတ်ပေါင်း သို့မဟုတ် လပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ကြာမြင့်နိုင်သည်။ လူအများစုသည် ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ပုံမှန်အားဖြင့် လုံးဝ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာကြသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှု (Concussion) ၏ ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ပြသချက်များသည် အများအားဖြင့် ဦးခေါင်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာရပြီး မကြာမီအချိန်အတွင်း သိသာထင်ရှားလာတတ်သည်။ အချို့သော ဖြစ်စဉ်များတွင် လက္ခဏာအချို့ ပေါ်ထွက်လာရန် အချိန်အနည်းငယ် ကြာမြင့်နိုင်သည်။ လက္ခဏာများသည် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရပြီး နောက်ပိုင်းရက်များတွင် ပိုမိုပြောင်းလဲလာနိုင်ပြီး အခြားလက္ခဏာများသည် ဦးနှောက်ကို ဖိအားပေး အလုပ်လုပ်ခိုင်းသည့်အခါမှ ပေါ်ထွက်လာနိုင်သည်။

ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ဦးနှောက်ဒဏ်ရာ၏ အဖြစ်များသည့် လက္ခဏာများတွင် ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းခြင်း (မေ့လျော့ခြင်း) နှင့် ဇဝေဇဝါဖြစ်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ဤလက္ခဏာများသည် ရက်ပေါင်း၊ သတ္တပတ်ပေါင်း သို့မဟုတ် လပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ဆက်လက်ရှိနေနိုင်သည်။

ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှု၏ အဖြစ်များသော လက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည် –

• ခေါင်းကိုက်ခြင်း
• ပျို့အန်ခြင်း
• နားထဲ၌ အသံမြည်ခြင်း
• ဇဝေဇဝါဖြစ်ခြင်း
• ဟန်ချက်ထိန်းနိုင်မှု၊ မူးဝေခြင်းနှင့် ခေါင်းမိုးတိုခြင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများ
• မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း
• အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်း
• ဝမ်းနည်းဖွယ် ဖြစ်စဉ်နှင့်ပတ်သက်၍ မှတ်ဉာဏ် မေ့လျော့ခြင်း
• “ပုံမှန်မဟုတ်သလို ခံစားရခြင်း” သို့မဟုတ် “မြူဆိုင်းနေသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း”

ချက်ချင်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည် သို့မဟုတ် ရက်အနည်းငယ်အကြာမှ ပေါ်ထွက်လာနိုင်သည့် လက္ခဏာများမှာ –

• စိတ္တိုလွယ်ခြင်း၊ ဂနာမငြိမ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း
• အာရုံစူးစိုက်ရန် ခက်ခဲခြင်း
• မှတ်ဉာဏ် ပြဿနာများ
• အလင်းနှင့် အသံတို့ကို မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်ခြင်း
• ပုံမှန်ထက် သိသာစွာ ပိုမိုအိပ်စက်ခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မပျော်ခြင်းကဲ့သို့သော အိပ်စက်မှု ပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်းများ
• စိတ်ဓာတ်ရေးရာ ညှိယူမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများ၊ ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း
• အရသာနှင့် အနံ့ အာရုံခံစားမှုဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းချက်များ

အချို့သော လက္ခဏာများနှင့် ပြသချက်များကို အခြားသူများက သတိပြုမိနိုင်သည်၊ ဥပမာ –

• ခေတ္တခဏ သတိလစ်သွားခြင်း
• မေးခွန်းတစ်ခုတည်းကို ထပ်ခါတလဲလဲ မေးခြင်းကဲ့သို့သော မေ့လျော့ခြင်း
• စကားပြောဆိုမှုများအပေါ် တုံ့ပြန်မှု နှောင့်နှေးခြင်း
• မိန်းမောတွေဝေနေသည့် ပုံစံဖြစ်ခြင်း
• စကားပြောရာတွင် လျှာလိပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဗလုံးဗထွေးဖြစ်ခြင်း

ကလေးငယ်များတွင် ဖြစ်ပေါ်သည့် ရောဂါလက္ခဏာများ

ဦးခေါင်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာများသည် မွေးကင်းစကလေးများနှင့် လမ်းလျှောက်စ ကလေးငယ်များတွင် အဖြစ်များသော ဖြစ်စဉ်များ ဖြစ်သည်။ ဤကလေးငယ်များတွင် မသက်မသာဖြစ်မှုကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုနိုင်စွမ်း အကန့်အသတ်ရှိသောကြောင့် ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှုကို ရောဂါအမည်တပ် စိစစ်ရန် ခက်ခဲနိုင်သည်။ ကလေးငယ်များတွင် တွေ့ရသည့် ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှု လက္ခဏာများ၌ အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည် –

• ဦးခေါင်းအနောက်ဘက်တွင် အဖုအပိန့်များ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း
• အန်ခြင်း
• တက်ခြင်း
• စိတ္တိုလွယ်ခြင်းနှင့် ဂျီကျခြင်း
• ပုံမှန်ထက် ပိုမို ဂျီကျခြင်း၊ ချော့မော့သည့်အခါတွင်ပင် ငိုယိုခြင်း မရပ်ခြင်း
• မိန်းမောတွေဝေနေသည့် ပုံစံဖြစ်ခြင်း
• ပုံမှန်မဟုတ်သော အချိန်များတွင် အိပ်ငိုက်ခြင်းကဲ့သို့သော အိပ်စက်မှု ပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်း
• အားအင်ကုန်ခမ်းခြင်းနှင့် လွယ်ကူစွာ မောပန်းခြင်း
• လမ်းလျှောက်ရာတွင် မခိုင်ခံ့ခြင်းနှင့် ဟန်ချက်ပျက်ခြင်း
• စားသောက်မှု အလေ့အထ ပြောင်းလဲခြင်း
• အနှစ်သက်ဆုံး ကစားစရာများကို စိတ်မဝင်စားတော့ခြင်း

ယေဘုယျအားဖြင့် ဦးခေါင်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိထားသူတစ်ဦးသည် လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်သည်ဖြစ်စေ၊ မဖြစ်ပေါ်သည်ဖြစ်စေ ၁ ရက်မှ ၂ ရက်အတွင်း ဆရာဝန်နှင့် ပြသသင့်သည်။ ဦးခေါင်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိပြီးနောက် အထက်ပါ လက္ခဏာများနှင့် ပြသချက်တစ်ခုခု ဖြစ်ပေါ်ပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်သူနှင့် ချက်ချင်း တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။

ဦးခေါင်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာနှင့်အတူ အောက်ပါ လက္ခဏာများနှင့် ပြသချက်များ ယှဉ်တွဲပါလာပါက အရေးပေါ် ဆေးဝါးကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်သည် –

• ပြင်းထန်းသော ခေါင်းကိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပိုမိုဆိုးရွားလာသော ခေါင်းကိုက်ခြင်း
• မကြာခဏ အန်ခြင်း သို့မဟုတ် ပျို့အန်ခြင်း
• စက္ကန့် ၃၀ ထက်ပို၍ သတိလစ်သွားခြင်း
• ခန္ဓာကိုယ် တုန်လှုပ်တက်ခြင်းနှင့် အကြောဆွဲတက်ခြင်း
• လူပုဂ္ဂိုလ်များ သို့မဟုတ် နေရာများကို မှတ်မိရန် ခက်ခဲခြင်းကဲ့သို့သော ဇဝေဇဝါဖြစ်မှု ပိုမိုတိုးပွားလာခြင်း
• ပြင်းထန်းစွာ မူးဝေခြင်း၊ ဟန်ချက်ပျက်ခြင်း သို့မဟုတ် လမ်းလျှောက်ရန် ခက်ခဲခြင်း
• အားနည်းခြင်း
• နှာခေါင်း သို့မဟုတ် နားမှ ကြည်လင်၍ ရေကဲ့သို့သော အရည်များ ထွက်ခြင်း
• နားမှ သွေးပါသော အရည်များ ထွက်ခြင်း
• မပျောက်ကင်းနိုင်သော နားထဲ၌ အသံမြည်ခြင်း
• သူငယ်အိမ် ပုံမှန်ထက် ကြီးနေခြင်း သို့မဟုတ် အရွယ်အစား မညီမညာဖြစ်ခြင်းကဲ့သို့သော အမြင်အာရုံ သို့မဟုတ် မျက်စိ ပြဿနာများ
• စကားပြောရာတွင် လျှာလိပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဗလုံးဗထွေးဖြစ်ခြင်း
• တစ်နာရီထက်ပို၍ ဖြူဖျော့နေခြင်း
• ပုံမှန်မဟုတ်သော၊ ဆန်းကြယ်သော သို့မဟုတ် စိတ္တိုလွယ်သော အပြုအမူများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း
• အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပိုမိုပြင်းထန်းလာသော လက္ခဏာများ
• ကလေးငယ်များတွင် (အထူးသဖြင့် အသက် ၁၂ လအောက် မွေးကင်းစကလေးများ၌) နဖူးမှလွဲ၍ အခြားနေရာများတွင် ဦးခေါင်း အဖုအပိန့် အကြီးစားများ သို့မဟုတ် ညိုမည်းစွဲခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း
• စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက် သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ် လှုပ်ရှားမှု ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းနိုင်စွမ်း သိသာစွာ ချို့ယွင်းလာခြင်း
• လွန်ကဲစွာ အိပ်ငိုက်ခြင်း၊ နှိုးရခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် မေ့လဲသွားခြင်း

ကလေးတစ်ဦးတွင် ကြီးမားသော ဦးခေါင်းထိခိုက်ဒဏ်ရာ၏ သိသာထင်ရှားသော ပြသချက်များ မရှိဘဲ၊ အသိသတိရှိနေမည်၊ ပုံမှန် လှုပ်ရှားနိုင်မည်၊ တုံ့ပြန်မှု ရှိနေမည်ဆိုပါက ဒဏ်ရာသည် အသေးစားမျှသာ ဖြစ်နိုင်ပြီး ထပ်မံ စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် မလိုအပ်ပါ။ သို့သော်လည်း လက္ခဏာများ နောက်ပိုင်းမှ ပေါ်ထွက်လာနိုင်သည်ဟု စိုးရိမ်ရပါက ချက်ချင်း ဆေးဝါးကုသမှု ခံယူရန် အကြံပြုပါသည်။

အားကစားသမားများ

ကလေးများ၊ လူငယ်များနှင့် လူကြီးများ အပါအဝင် အားကစား လှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်သူများသည် လက္ခဏာများနှင့် ပြသချက်များ ရှိသည်ဖြစ်စေ၊ မရှိသည်ဖြစ်စေ ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှု ဖြစ်ပွားသည့်နေ့၌ပင် အားကစား လှုပ်ရှားမှုများကို ပြန်လည်မစတင်ရန် ပြင်းထန်းစွာ အကြံပြုထားသည်။

ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှု ဖြစ်ပွားသည်ဟု သံသယရှိရသော အားကစားသမားများသည် နောက်ထပ် ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှု ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည့် လှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သင့်သည်။ ကလေးများနှင့် လူငယ်များကို ကလေးသူငယ်ဆိုင်ရာ ဦးနှောက်တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှုကို စစ်ဆေးကုသရာတွင် ကျွမ်းကျင်သော ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပညာရှင်နှင့် စစ်ဆေးမှု ခံယူစေရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။

လက်တွေ့ အာရုံကြောဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုကို ပြီးမြောက်အောင် ပြုလုပ်ပြီးနောက် ကျောင်းသား အားကစားသမားတစ်ဦး၏ ကျောင်းနှင့် အားကစားသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်နိုင်သည့် စွမ်းဆောင်ရည်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် အာရုံကြောနှင့် စိတ်ပညာဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုမျိုးစုံ (Neuropsychological tests) ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများ

ဦးနှောက် တစ်ရှူးသည် ပျော့ပျောင်းပြီး ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ် ရှိသည်။ ဦးနှောက်နှင့် ကျောရိုးဆဆီ (Cerebrospinal fluid) သည် ၎င်းကို ဝန်းရံထားပြီး မာကျောကာ အကာအကွယ်ပေးသည့် ပြင်ပခွံဖြစ်သော ဦးခေါင်းခွံနှင့် ၎င်းကြားတွင် အထိခိုက်မခံစေရန် ကာကွယ်ပေးသည့် ခေါင်းအုံးသကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ပေးသည်။

ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှု (Concussion) သည် ဦးနှောက်သည် ဦးခေါင်းခွံအတွင်း၌ ခုန်ပေါက်ခြင်း သို့မဟုတ် လိမ်သွားခြင်း၊ သို့မဟုတ် ရုတ်တရက် ရှေ့တိုးနောက်ငင် လှုပ်ရှားမှုကို ခံစားရပြီး ဦးခေါင်းခွံ၏ အတွင်းပိုင်းနှင့် ဝင်တိုက်မိသည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ဦးနှောက်၏ ဤလှုပ်ရှားမှုသည် ဦးနှောက်ဆဲလ်များကို ဆန့်ထွက်စေပြီး ပျက်စီးစေကာ ဦးနှောက်အတွင်း ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

ဤထိခိုက်ဒဏ်ရာများသည် ဦးနှောက်၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ခေတ္တခဏ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေပြီး ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှု၏ လက္ခဏာများနှင့် ပြသချက်များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤဒဏ်ရာသည် ဦးနှောက်အတွင်းပိုင်း သို့မဟုတ် ၎င်း၏ ပတ်လည်တွင် သွေးယိုစိမ့်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်ပြီး အိပ်ငိုက်ခြင်းနှင့် ဇဝေဇဝါဖြစ်ခြင်းစသည့် လက္ခဏာများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤလက္ခဏာများသည် ချက်ချင်း ပေါ်ထွက်လာနိုင်သည် သို့မဟုတ် နောက်ပိုင်းတွင်မှ ပေါ်လာနိုင်သည်။

အများစုတွင် ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှုများသည် ကားမတော်တဆမှုများ၊ လဲကျခြင်းများနှင့် အားကစားဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်များကြောင့် မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ ကလေးငယ်များတွင် ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှု အများစုသည် ကစားကွင်းတွင် ကစားနေစဉ်၊ စက်ဘီးစီးနေစဉ်၊ သို့မဟုတ် ဘောလုံး၊ ဘတ်စကက်ဘော၊ ရေခဲပြင် ဟော်ကီ၊ နပန်း သို့မဟုတ် ဆော့ကာ ကဲ့သို့သော အားကစားများတွင် ပါဝင်လုပ်ဆောင်နေစဉ်တို့၌ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ

အသက်အရွယ် အုပ်စုအားလုံးတွင် ဆန်းသစ်စ လူပျိုဖိုပျို ကလေးသူငယ်များ (Adolescents) သည် ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှု (Concussion) ဖြစ်ပွားရန် အလားအလာ အများဆုံး ဖြစ်ကြသည်။ သုတေသီများက ဤသို့ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားရခြင်းမှာ ၎င်းတို့ ဦးနှောက်၏ ဖွံ့ဖြိုးဆဲ ကာလဖြစ်ခြင်းကြောင့်ဟု ယူဆကြသည်။ ဤအဆင့်တွင် ဦးနှောက်သည် အာရုံကြော ဆက်ကြောင်းများကို အတက်ကြွဆုံး တည်ဆောက်နေသည့် အပြင်၊ ၎င်းတို့သည် လူငယ်များနှင့် လူကြီးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက လည်ပင်းကြွက်သားများ ပိုမို အားနည်းလေ့ ရှိကြသည်။

လူတစ်ဦးအား ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှု ပိုမို ဖြစ်လွယ်စေသည့် အခြားသော အကြောင်းရင်းများနှင့် လှုပ်ရှားမှုများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –

• မော်တော်ယာဉ် သို့မဟုတ် ယာဉ်မတော်တဆမှုများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်း
• လဲကျခြင်း (အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်များနှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင်)
• သင့်တော်သော ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး ပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် ကြီးကြပ်မှု မရှိဘဲ စွန့်စားမှုများသော အားကစားများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်း
• ဘောလုံး၊ ဟော်ကီ၊ ဆော့ကာ၊ ရက်ဂ်ဘီ၊ လက်ဝှေ့ သို့မဟုတ် အခြား အထိအတွေ့များသည့် စွန့်စားမှုများသော အားကစားများကို ကစားခြင်း
• တိုက်ပွဲဝင် စစ်သည်တစ်ဦးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း
• ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက် နှိပ်စက်မှုကို ခံစားရခြင်း
• ယခင်က ဦးနှောက် တုန်လှုပ်ထိခိုက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ဖူးသည့် ရာဇဝင် ရှိခြင်း