ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
သာမန် အအေးမိရောဂါသည် အဓိကအားဖြင့် နှာခေါင်းနှင့် လည်ချောင်းကို ထိခိုက်စေပြီး ပြင်းထန်းသော ရောဂါတစ်ခုအဖြစ် ယေဘုယျအားဖြင့် မသတ်မှတ်သော်လည်း တော်တော်လေး မသက်မသာ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဤအခြေအနေသည် အဓိကအားဖြင့် ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံရခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသည်။
သာမန် အအေးမိရောဂါများသည် အထူးသဖြင့် နေအိမ်များ၊ ရုံးများနှင့် စာသင်ခန်းများကဲ့သို့ နီးကပ်စွာ နေထိုင်ရသော နေရာများတွင် လျင်မြန်စွာ ကူးစက်ပြန့်ပွားနိုင်သည်။ ၎င်းတို့သည် သိရှိထားသော ဗိုင်းရပ်စ်မျိုးစိတ် ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်အပါအဝင် များပြားလှစွာသော ဗိုင်းရပ်စ် အမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားသည်။
လူကြီးများအနေဖြင့် တစ်နှစ်လျှင် နှစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် သုံးကြိမ်မျှ အအေးမိခြင်းကို ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ကလေးသူငယ်များ၊ အထူးသဖြင့် မွေးကင်းစကလေးများနှင့် ကလေးငယ်များသည် ပိုမိုမကြာခဏ အအေးမိလွယ်သည့် အလားအလာရှိသည်။
လူအများစုအတွက် သာမန် အအေးမိရောဂါသည် ရောဂါလက္ခဏာများ မသက်သာမီ ၇ ရက်မှ ၁၀ ရက်ခန့်အထိ ပုံမှန်အားဖြင့် ကြာမြင့်တတ်သည်။ သို့သော် ဆေးလိပ်သောက်သူများသည် ရောဂါလက္ခဏာများ ပိုမိုစွဲမြဲစွာ ခံစားရနိုင်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် သာမန် အအေးမိရောဂါများသည် ဆေးဝါးကုသမှု ခံယူရန် မလိုအပ်ဘဲ အလိုလို ပျောက်ကင်းလေ့ရှိသည်။ သို့သော် သင့်ရောဂါလက္ခဏာများ ပိုမိုဆိုးရွားလာပါက သို့မဟုတ် အချိန်ကြာသည်အထိ သက်သာလာခြင်း မရှိပါက ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် အကြံပြုလိုပါသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
သာမန် အအေးမိရောဂါ လက္ခဏာများသည် ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံရပြီး ၁ ရက်မှ ၃ ရက်အကြာတွင် ပေါ်ပေါက်လာလေ့ရှိသည်။ လက္ခဏာများသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မတူညီနိုင်ဘဲ အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။
- ချောင်းဆိုးခြင်း
- နှာချေခြင်း
- နှာပိတ်ခြင်း
- နှာစေးခြင်း
- အဖျားငွေ့ငွေ့ ရှိခြင်း
- ခေါင်းကိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ် ကိုက်ခဲခြင်း
- လည်ချောင်း ယားယံခြင်း သို့မဟုတ် နာကျင်ခြင်း
- နေမကောင်း သလို ခံစားရခြင်း
နှာရည်သည် စတင်ဖြစ်ပွားချိန်တွင် ကြည်လင်နေနိုင်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ပစ်ခဲလာကာ အဝါရောင် သို့မဟုတ် အစိမ်းရောင်သို့ ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။ ဤသို့ ပြောင်းလဲခြင်းသည် ပုံမှန်ဖြစ်စဉ် ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ဗက်တီးရီးယား ကူးစက်ခံရခြင်းကို ညွှန်ပြနေခြင်း မဟုတ်ပါ။
လူကြီးများ – သာမန် အအေးမိရောဂါ အများစုသည် ဆေးဝါးကုသမှု ခံယူရန် မလိုအပ်ပါ။ သို့သော် အောက်ပါ အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်ပါက ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။
- သက်သာလာခြင်း မရှိသည့် သို့မဟုတ် ပိုမိုဆိုးရွားလာသည့် လက္ခဏာများ။
- ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ နှာခေါင်းဘေး အခေါင်းပွရောင်ခြင်း (sinus) ကြောင့် နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် လည်ချောင်းနာခြင်းများ ပြင်းထန်းစွာ ခံစားရခြင်း။
- ၃ ရက်ထက်ပို၍ အဖျားတက်ခြင်း။
- အဖျားကျသွားပြီးမှ ပြန်လည် အဖျားတက်လာခြင်း။
- အသက်ရှူလျှင် အသံမြည်ခြင်း (Wheezing)။
- အသက်ရှူ ခက်ခဲခြင်း။
ကလေးများ – သာမန် အအေးမိသော ကလေးအများစုသည် ဆေးဝါးကုသမှု ခံယူရန် မလိုအပ်ပါ။ သင့်ကလေးတွင် အောက်ပါ လက္ခဏာများ ခံစားရပါက ချက်ချင်း ဆေးစစ်ဆေးမှု ခံယူပါ။
- အသက်ရှူ ခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူလျှင် အသံမြည်ခြင်း။
- သက်တမ်း ၁၂ ပတ်အထိ မွေးကင်းစ ကလေးငယ်များတွင် အဖျားရှိခြင်း။
- မည်သည့် အသက်အရွယ်မဆို အဖျား ပိုမိုမြင့်တက်လာခြင်း သို့မဟုတ် ၎င်းထက်ပို၍ အဖျားဆက်နေခြင်း။
- ချောင်းဆိုးခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် လည်ချောင်းနာခြင်း အပါအဝင် ပြင်းထန်းသော လက္ခဏာများ။
- နားကိုက်ခြင်း။
- ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ဂျီကျခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်ငိုက်နေခြင်း။
- အစားအသောက် ပျက်ခြင်း။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများ
သာမန် အအေးမိရောဂါသည် ဗိုင်းရပ်စ် အမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး ရိုင်နိုဗိုင်းရပ်စ် (rhinoviruses) များသည် အဓိက ဖြစ်ပွားစေသော ဗိုင်းရပ်စ်များ ဖြစ်ကြသည်။
အအေးမိ ဗိုင်းရပ်စ်သည် ပါးစပ်၊ မျက်စိ သို့မဟုတ် နှာခေါင်းတို့မှတစ်ဆင့် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သည်။ ဗိုင်းရပ်စ်သည် အောက်ပါ နည်းလမ်းများမှတစ်ဆင့် ပြန့်ပွားနိုင်သည်။
- နေမကောင်းဖြစ်သူက စကားပြောသည့်အခါ၊ နှာချေသည့်အခါ သို့မဟုတ် ချောင်းဆိုးသည့်အခါ လေထုအတွင်းသို့ လွှင့်ပျံ့သွားသော အစိုဓာတ်စက်များ။
- နေမကောင်းဖြစ်သူနှင့် ခန္ဓာကိုယ်ချင်း တိုက်ရိုက် ထိတွေ့မှု ပြုလုပ်ခြင်း။
- ပန်းကန်ခွက်ယောက်များ၊ တဘက်များ၊ ကစားစရာများနှင့် ဖုန်းများကဲ့သို့သော အတူတကွ သုံးစွဲသည့် ပစ္စည်းများမှတစ်ဆင့် ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ပြန့်ပွားခြင်း။
- ဗိုင်းရပ်စ်နှင့် ထိတွေ့မိပြီးနောက် မိမိ၏ ပါးစပ်၊ နှာခေါင်း သို့မဟုတ် မျက်စိတို့ကို ကိုင်တွယ်မိခြင်း။
ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ
အောက်ပါ အချက်များသည် အအေးမိရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို ပိုမို မြင့်တက်စေနိုင်သည်။
- အသက်အရွယ် – အခြားသူများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မွေးကင်းစကလေးများနှင့် ကလေးငယ်များသည် အထူးသဖြင့် ကလေးထိန်းကျောင်းများတွင် အချိန်ကုန်လွန်ပါက အအေးမိရောဂါ ပိုမို ကူးစက်လွယ်သည်။
- ခုခံအား ကျဆင်းခြင်း – သင့်တွင် ခုခံအားစနစ် အားနည်းနေပါက သို့မဟုတ် နာတာရှည်ရောဂါ ခံစားနေရပါက ရောဂါကူးစက်နိုင်ခြေ ပိုမို မြင့်တက်လာသည်။
- ရောဂါပိုးနှင့် ထိတွေ့မှု – လေယာဉ်ပေါ်တွင် သို့မဟုတ် ကျောင်းတွင်ကဲ့သို့ လူစုလူဝေး နီးကပ်စွာ နေထိုင်ရသော နေရာများတွင် ရှိနေပါက အအေးမိနိုင်ခြေ ပိုမို မြင့်တက်လာသည်။
- ရာသီဥတု – ဆောင်းဦးနှင့် ဆောင်းရာသီတို့တွင် လူကြီးများနှင့် ကလေးများ၌ အအေးမိခြင်း ပိုမို အဖြစ်များသည်။
- ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း – ဆေးလိပ်သောက်သူများ သို့မဟုတ် တစ်ဆင့်ခံ ဆေးလိပ်ငွေ့ ရှူရှိုက်ရသူများသည် အအေးမိရောဂါ ပိုမို ဖြစ်ပွားလွယ်သည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
ပုံမှန်အားဖြင့် သာမန် အအေးမိရောဂါသည် ဆေးဝါးကုသမှု ခံယူရန် မလိုအပ်ပါ။ သို့သော် သင့်ရောဂါလက္ခဏာများ ပိုမိုဆိုးရွားလာပါက သို့မဟုတ် မသက်သာဘဲ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေပါက ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် အကြံပြုလိုပါသည်။
အဖြစ်များသော ဖြစ်စဉ်အများစုတွင် သာမန် အအေးမိရောဂါများကို ရောဂါလက္ခဏာများပေါ် မူတည်၍ ရောဂါအမည်တပ်နိုင်သည်။ အခြားဖြစ်နိုင်ချေရှိသော ကူးစက်ရောဂါများကို စိစစ်ဖယ်ရှားရန် ဆရာဝန်က လည်ချောင်း သို့မဟုတ် နှာခေါင်းတို့မှ တို့ဖတ်ယူ၍ စစ်ဆေးနိုင်သည်။ အချို့သော အခြေအနေများတွင် အဆုတ်ရောဂါများကို စိစစ်ဖယ်ရှားရန် ရင်ဘတ် ဓာတ်မှန်ရိုက်ကူးခိုင်းနိုင်သည်။
ကုသခြင်း
သာမန် အအေးမိရောဂါကို ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်သည့် ဆေးဝါးမရှိသေးပါ။ ဆေးဝါးကုသမှု မခံယူဘဲ သာမန် အအေးမိရောဂါ အများစုသည် ၇ ရက်မှ ၁၀ ရက်အတွင်း အလိုလို ပျောက်ကင်းသွားလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ချောင်းဆိုးခြင်းသည် နောက်ထပ် ရက်အနည်းငယ်အထိ ဆက်လက် ကျန်ရှိနေနိုင်သည်။
သင့်ခန္ဓာကိုယ် ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစဉ်အတွင်း မိမိကိုယ်ကို ဂရုစိုက်ပြုစုခြင်းသည် အကောင်းဆုံး ဆောင်ရွက်မှု ဖြစ်သည်။ ဂရုစိုက်ပြုစုနည်း အကြံပြုချက်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။
- ဆားရည်ဖြင့် နှာခေါင်း ဆေးကြောပေးပါ။
- အနားယူပါ။
- အရည်များများ သောက်သုံးပါ။
- လေထုကို အစိုဓာတ် ထိန်းပေးပါ။
အအေးမိ ဗိုင်းရပ်စ်များကို ပဋိဇီဝဆေးများဖြင့် ကုသ၍ မရပါ။ ၎င်းတို့ကို ဗက်တီးရီးယား ကူးစက်ရောဂါများကို ကုသရန်အတွက်သာ အသုံးပြုသည်။
အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ
ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သော အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများသည် အဖျားတက်ခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် လည်ချောင်းနာခြင်းတို့၏ မသက်မသာဖြစ်မှုများကို သက်သာစေနိုင်သည်။
လူကြီးများ – ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ အကိုက်အခဲပျောက်ဆေး သုံးစွဲလိုသော လူကြီးများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။
- အိုင်ဘူပရိုဖင် (Ibuprofen)
- အစီတာမီနိုဖင် / ပယ်ရာစီတမော (Acetaminophen)
ကလေးများ – ကလေးများ၏ အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများနှင့် ပတ်သက်၍ အောက်ပါ အကြံပြုချက်များ သက်ရောက်သည်။
- ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သော ကလေးသုံး အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို သုံးစွဲပါ။ ၎င်းတို့တွင် အိုင်ဘူပရိုဖင် သို့မဟုတ် ကလေးသုံး အစီတာမီနိုဖင် တို့ ပါဝင်သည်။
- သင့်လျော်သော ဆေးပမာဏကို မသေချာပါက သင့်ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်သူထံ ဖုန်းဆက်မေးမြန်းပါ။
- သင့်ကလေးသည် အသက် ၃ လထက် ငယ်ပါက ဆရာဝန်နှင့် မပြသမီအထိ အစီတာမီနိုဖင် ပေးခြင်းကို ခေတ္တဆိုင်းငံ့ထားပါ။
- ကလေးများ သို့မဟုတ် လူငယ်များကို အက်စပရင် (Aspirin) ဆေး လုံးဝ မတိုက်ပါနှင့်။ ရေကျောက် သို့မဟုတ် တုပ်ကွေးဖြစ်နေသော ကလေးများနှင့် လူငယ်များတွင် အက်စပရင် သုံးစွဲခြင်းသည် ရှားပါးပြီး အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သော ရိုင်းစ်ရောဂါစု (Reye’s syndrome) နှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိနေသည်။
- ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို လျှော့ချရန် ဤဆေးဝါးများကို အတိုတောင်းဆုံး အချိန်ကာလအထိသာ သောက်သုံးပြီး ဆေးဘူးအညွှန်းများကို လိုက်နာပါ။
- မကြာခဏ အန်နေသော ကလေးများ သို့မဟုတ် အသက် ၆ လထက် ငယ်သော ကလေးများကို အိုင်ဘူပရိုဖင် မပေးရပါ။
နှာပိတ်သက်သာစေသော နှာခေါင်းဖြန်းဆေးများ
လူကြီးများ – နှာပိတ်သက်သာစေသော ဖြန်းဆေးများ သို့မဟုတ် ခပ်ဆေးများကို လူကြီးများအနေဖြင့် အများဆုံး ၅ ရက်အထိ သုံးစွဲနိုင်သည်။ ဤဆေးများသည် နှာပိတ်ခြင်းကို သက်သာစေသည်။ အချိန်ကြာမြင့်စွာ သုံးစွဲပါက လက္ခဏာများ ပြန်လည် ပေါ်ပေါက်လာစေနိုင်သည်။
ကလေးများ – အသက် ၆ နှစ်အောက် ကလေးများကို နှာပိတ်သက်သာစေသော ဖြန်းဆေးများနှင့် ခပ်ဆေးများ မသုံးစွဲသင့်ပါ။ အသက် ၆ နှစ်ထက်ကြီးသော ကလေးများကို နှာခေါင်း နှာပိတ်သက်သာဆေးများ မပေးမီ သင့်ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပါ။
ချောင်းဆိုးပျောက်ဆေးရည်များ
ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သော ချောင်းဆိုးနှင့် အအေးမိဆေးများသည် အခံရောဂါကို မဟုတ်ဘဲ ချောင်းဆိုးခြင်းနှင့် အအေးမိခြင်း လက္ခဏာများကိုသာ ကုသပေးသည်။ သုတေသနပြုချက်များအရ ဤဆေးဝါးများသည် အအေးမိခြင်းကို ကုသရာတွင် သုတေသနများ၌ အသုံးပြုလေ့ရှိသော အာနိသင်မဲ့ဆေး (placebo) ထက် ပိုမို ထိရောက်မှု မရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
လူကြီးများ – ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သော ချောင်းဆိုးနှင့် အအေးမိဆေးများအတွက် ဤအကြံပြုချက်များကို သုံးစွဲပါ။
- နှာပိတ်သက်သာဆေး၊ အာရုံကြောဓာတ်မတည့်မှုသက်သာဆေး (antihistamine) သို့မဟုတ် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေး ကဲ့သို့သော တူညီသည့် သက်ရောက်မှုရှိ ပါဝင်ပစ္စည်းတစ်ခုကို မျှဝေပါဝင်နေသည့် ဆေးနှစ်မျိုးကို ပူးတွဲသောက်သုံးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ။ ပါဝင်ပစ္စည်း တစ်ခုတည်းကို ပမာဏအလွန်အကျွံ သုံးစွဲမိခြင်းကြောင့် မရည်ရွယ်ဘဲ ဆေးပမာဏ လွန်ကဲသွားခြင်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
- ဆေးဘူးအညွှန်း ပါ အချက်အလက်များကို ဖတ်ရှုပြီး လိုက်နာပါ။
ကလေးများ – ကလေးများကို ပုံမှန်အားဖြင့် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သော ချောင်းဆိုးနှင့် အအေးမိဆေးများ မပေးသင့်ပါ။ ဤဆေးဝါးများတွင် အသက် ၂ နှစ်အောက် ကလေးများ၌ ဆေးပမာဏ လွန်ကဲခြင်း အပါအဝင် အသက်အန္တရာယ် ရှိနိုင်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ရှိသည်။ သင့်ကလေးအား ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သော မည်သည့် ချောင်းဆိုး သို့မဟုတ် အအေးမိဆေးကိုမဆို မပေးမီ ကလေးအထူးကု ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပါ။
