ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
မေ့မြောခြင်း (Coma) ဆိုသည်မှာ ဦးခေါင်းထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း၊ လေဖြတ်ခြင်း၊ ဦးနှောက်အကျိတ်ဖြစ်ခြင်း၊ ဆေးဝါး သို့မဟုတ် အရက်ဆိပ်သင့်ခြင်း အပါအဝင် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ရေရှည် သတိလစ်မေ့မြောနေသည့် အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဆီးချိုရောဂါ သို့မဟုတ် ကူးစက်ရောဂါများကဲ့သို့ အခံရောဂါများကြောင့်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
ယင်းသည် အသက်နှင့် ဦးနှောက်လုပ်ဆောင်ချက်များကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အချိန်မီ အရေးပေါ်ကုသမှု လိုအပ်သော ဆေးဝါးဆိုင်ရာ အရေးပေါ်အခြေအနေ ဖြစ်သည်။ ဆရာဝန်များသည် မေ့မြောရသည့် အကြောင်းအရင်းကို ဖော်ထုတ်ပြီး သင့်လျော်သော ကုသမှုကို စတင်နိုင်ရန် သွေးစစ်ဆေးမှုများနှင့် ဦးနှောက်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်းများကို ပုံမှန်အားဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။
မေ့မြောခြင်းအများစုသည် သီတင်းပတ်အနည်းငယ်ထက် ပိုမကြာတတ်ပါ။ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဆက်လက်သတိလစ်နေသူများသည် စက်ရုပ်ဆန်ဆန် အသက်ရှင်နေသည့် အခြေအနေ (persistent vegetative state) သို့မဟုတ် ဦးနှောက်သေဆုံးသည့် အခြေအနေသို့ ကူးပြောင်းသွားနိုင်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
မေ့မြောခြင်း၏ အတွေ့ရများသော ရောဂါလက္ခဏာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
- မျက်စိမှိတ်ထားခြင်း။
- ခြေလက်လှုပ်ရှားမှုများသည် တုံ့ပြန်မှုဆိုင်ရာ ပုံမှန်လှုပ်ရှားမှုများ (reflex movements) မျှသာရှိခြင်း။
- တုံ့ပြန်မှုဆိုင်ရာ ပုံမှန်လှုပ်ရှားမှုများမှအပ နာကျင်စေသော လှုံ့ဆော်မှုများကို တုံ့ပြန်မှု မရှိခြင်း။
- အလင်းရောင်ပြလျှင် သူငယ်အိမ် မကျုံ့ခြင်းကဲ့သို့ ဦးနှောက်ပင်စည်၏ တုံ့ပြန်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များ လျော့နည်းသွားခြင်း။
- အသက်ရှူနှုန်း မမှန်ခြင်း။
မေ့မြောခြင်းသည် ဆေးဝါးဆိုင်ရာ အရေးပေါ်အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မေ့မြောနေသူအတွက် ချက်ချင်း ဆေးဝါးကုသမှု ခံယူပါ။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများ
မေ့မြောခြင်းသည် အကြောင်းအရင်း အမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ အချို့သော သာဓကများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
- လေဖြတ်ခြင်း – သွေးကြောပိတ်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးကြောပေါက်ခြင်းတို့သည် ဦးနှောက်သို့ သွေးစီးဆင်းမှု လျော့နည်းသွားခြင်း သို့မဟုတ် ပြတ်တောက်သွားခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည့် လေဖြတ်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
- ဦးနှောက် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခြင်း – ဤသည်မှာ အကြမ်းဖက်မှုများ သို့မဟုတ် ယာဉ်မတော်တဆမှုများကြောင့် မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။
- တက်ခြင်း – ဆက်တိုက် တက်နေခြင်းကြောင့် မေ့မြောခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
- အောက်ဆီဂျင် မလုံလောက်ခြင်း – ရေနစ်ရာမှ ကယ်ဆယ်ခံရသူများ သို့မဟုတ် နှလုံးလုံးဝရပ်သွားသူများသည် ဦးနှောက်သို့ အောက်ဆီဂျင် လုံလောက်စွာ မရရှိသည့်အတွက် နိုးထလာခြင်း မရှိဘဲ ဖြစ်နိုင်သည်။
- ဆီးချိုရောဂါ – သွေးတွင်းသကြားဓာတ် အလွန်အမင်း မြင့်တက်ခြင်း သို့မဟုတ် ကျဆင်းခြင်းတို့ကြောင့် မေ့မြောခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
- ကူးစက်ရောဂါများ – ဦးနှောက်ရောင်ရောဂါ (encephalitis) နှင့် ဦးနှောက်မြှေးရောင်ရောဂါ (meningitis) အပါအဝင် ကူးစက်ရောဂါများကြောင့် ဦးနှောက်၊ ဇက်ကြောရိုးဆစ် ခါးဆစ်အရိုးတွင်းရှိ အာရုံကြောမကြီး (spinal cord) သို့မဟုတ် ဦးနှောက်တစ်ဝိုက်ရှိ တစ်ရှူးများ ရောင်ရမ်းလာနိုင်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သည့် ကူးစက်ရောဂါများသည် မေ့မြောခြင်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်ပျက်စီးခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
- အကျိတ်များ – ဦးနှောက် သို့မဟုတ် ဦးနှောက်ပင်စည်ရှိ အကျိတ်များကြောင့် မေ့မြောခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
- အဆိပ်အတောက်များ – ခဲ သို့မဟုတ် ကာဘွန်မိုနောက်ဆိုက် ကဲ့သို့သော အဆိပ်အတောက်များနှင့် ထိတွေ့မိခြင်းကြောင့် မေ့မြောခြင်းနှင့် ဦးနှောက်ပျက်စီးခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
- အရက်နှင့် မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲခြင်း – မူးယစ်ဆေးဝါး သို့မဟုတ် အရက် ပမာဏအလွန်အကျွံ သုံးစွဲခြင်းကြောင့် မေ့မြောခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
မေ့မြောနေသော လူနာများသည် ပြောဆိုဆက်သွယ်နိုင်ခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဆရာဝန်များသည် ခန္ဓာကိုယ်ဆိုင်ရာ လက္ခဏာများနှင့် မိသားစု၊ မိတ်ဆွေများထံမှ အချက်အလက်များအပေါ် အားကိုးအားထားပြုရသည်။ မေ့မြောသူနှင့် ပတ်သက်သည့် အောက်ပါ အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို မျှဝေရန် ပြင်ဆင်ထားပါ။
- သတိမလစ်မီ သိသာထင်ရှားသော ရောဂါလက္ခဏာများ။
- မေ့မြောခြင်းမတိုင်မီ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ခေါင်းကိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် အန်ခြင်းကဲ့သို့သော ဖြစ်စဉ်များ။
- ထိုသူ သတိလစ်သွားသည့်ပုံစံ (ဥပမာ – ရုတ်တရက် ဖြစ်ပွားခဲ့သလား သို့မဟုတ် တဖြည်းဖြည်းချင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သလားဆိုသည့် အချက်အလက်များ)။
- ထိုသူ ယခင်က ခံစားခဲ့ရဖူးနိုင်သည့် ရောဂါအခြေအနေများ အပါအဝင် ဆေးမှတ်တမ်း။ ၎င်းတွင် လူနာ၏ လေဖြတ်ဖူးသည့် သို့မဟုတ် လေဖြတ်လိုလိုဖြစ်ဖူးသည့် (ministroke) သမိုင်းကြောင်းလည်း ပါဝင်သည်။
- တရားမဝင် မူးယစ်ဆေးဝါးများ သုံးစွဲမှု၊ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ သုံးစွဲသော ဆေးဝါးများ၊ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်ပါ ဆေးဝါးများနှင့် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သော ဆေးဝါးများ အပါအဝင် ထိုသူ၏ ဆေးဝါးသုံးစွဲမှုများ။
- ထိုသူ၏ အပြုအမူ သို့မဟုတ် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ နောက်ဆုံး ပြောင်းလဲမှုများ။
ခန္ဓာကိုယ် စစ်ဆေးခြင်း
- ထိုသူ၏ တုံ့ပြန်မှုများ၊ လှုပ်ရှားမှုများ၊ နာကျင်စေသော လှုံ့ဆော်မှုများအပေါ် တုံ့ပြန်မှုနှင့် သူငယ်အိမ် အရွယ်အစားတို့ကို စစ်ဆေးခြင်း။
- မေ့မြောရသည့် အခံအကြောင်းအရင်းကို ဖော်ထုတ်ရန် ကူညီပေးနိုင်သည့် အသက်ရှူနှုန်း မူဘောင်များကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်း။
- စကားပြောရာတွင် အသံကျယ်ကျယ် ပြုလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် မေးရိုးထောင့် သို့မဟုတ် လက်သည်းခြေသည်း အောက်ခြေကို ဖိပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ရင်း အသံထွက်ခြင်း၊ လှုပ်ရှားခြင်း သို့မဟုတ် မျက်စိဖွင့်ခြင်း၊ မှိတ်ခြင်းကဲ့သို့သော နိုးထမှု အရိပ်အယောင်များကို စောင့်ကြည့်ခြင်း။
- ဦးနှောက် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသည့်နေရာနှင့် မေ့မြောရသည့် အကြောင်းအရင်းကို ဖော်ထုတ်ရန် တုံ့ပြန်မှုဆိုင်ရာ မျက်လုံးလှုပ်ရှားမှုများကို အကဲဖြတ်ခြင်း။
- ထိခိုက်ဒဏ်ရာကြောင့် ညိုမဲစွဲခြင်း ရှိမရှိ အေရပြားကို စစ်ဆေးခြင်း။
- မေ့မြောသူ၏ နားပေါက်များအတွင်းသို့ ရေနွေး သို့မဟုတ် ရေအေး ဖျန်းပေးပြီး ၎င်းတို့ မျက်လုံး၏ တုံ့ပြန်မှုကို လေ့လာခြင်း။
ဓာတ်ခွဲခန်း စစ်ဆေးမှုများ
ပုံမှန်အားဖြင့် အောက်ပါတို့ကို စစ်ဆေးရန် သွေးနမူနာများ ရယူလေ့ရှိသည်။
- သွေးဆဲလ် စုစုပေါင်း ရေတွက်ခြင်း (Complete blood count)။
- သွေးတွင်း သကြားဓာတ်နှင့် ဓာတ်ဆားဓာတ် (Electrolytes)။
- အသည်း၊ ကျောက်ကပ်နှင့် သိုင်းရွိုက် လုပ်ဆောင်ချက်များ။
- မူးယစ်ဆေးဝါး သို့မဟုတ် အရက် ပမာဏအလွန်အကျွံ သုံးစွဲထားခြင်း။
- ကာဘွန်မိုနောက်ဆိုက် အဆိပ်သင့်ခြင်း။
အာရုံကြောစနစ် ကူးစက်ရောဂါများ၏ လက္ခဏာများကို စစ်ဆေးရန် ခါးဆစ်အရိုးတွင်းမှ သွေးရည်ကြည် ထုတ်ယူစစ်ဆေးခြင်း (lumbar puncture သို့မဟုတ် spinal tap) ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ ခါးဆစ်အရိုးတွင်းမှ သွေးရည်ကြည် ထုတ်ယူစစ်ဆေးခြင်းတွင် စစ်ဆေးရန်အတွက် သွေးရည်ကြည် ပမာဏအနည်းငယ်ကို ထုတ်ယူရန် ဆရာဝန်က ခါးဆစ်အရိုးမြောင်းအတွင်းသို့ အပ်တစ်ချောင်း ထည့်သွင်းခြင်း ပါဝင်သည်။
ဦးနှောက် ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများ
ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများသည် ဦးနှောက် ပျက်စီးသည့်နေရာများကို ဖော်ထုတ်ရာတွင် အသုံးဝင်သည်။
- ကွန်ပျူတာ ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (CT Scan) – ဤစစ်ဆေးမှုကို မေ့မြောရသည့် အကြောင်းအရင်းကို ဖော်ထုတ်ရန်နှင့် ရောဂါအမည်တပ်ရန် မကြာခဏ အသုံးပြုသည်။ ၎င်းသည် X-ray ဓာတ်မှန်များကို အစဉ်လိုက် ရိုက်ကူးခြင်းဖြင့် ဦးနှောက်၏ အသေးစိတ် ပုံရိပ်ကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ဦးနှောက်အတွင်း သွေးယိုစိမ့်ခြင်း၊ အကျိတ်များ၊ လေဖြတ်ခြင်းနှင့် အခြားရောဂါများကို CT scan ဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။
- သံလိုက်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (MRI) – ဤစစ်ဆေးမှုသည် အားပြင်းသော ရေဒီယိုလှိုင်းများနှင့် သံလိုက်စက်ကွင်းကို အသုံးပြု၍ ဦးနှောက်၏ ဆန်းပြားသော ပုံရိပ်ကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ဦးနှောက်အတွင်း သွေးယိုစိမ့်ခြင်း၊ သွေးကြောပိတ်၍ လေဖြတ်ခြင်းကြောင့် ပျက်စီးသွားသော ဦးနှောက်တစ်ရှူးများနှင့် အခြားရောဂါများကို MRI scan ဖြင့် စစ်ဆေးတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဦးနှောက်ပင်စည် အပါအဝင် ဦးနှောက်၏ အနက်ရှိုင်းဆုံး အစိတ်အပိုင်းများကို MRI scan ဖြင့် စစ်ဆေးနိုင်သည်။
- ဦးနှောက်လျှပ်စစ်လှိုင်း တိုင်းတာခြင်း (EEG သို့မဟုတ် electroencephalogram) – ဤစစ်ဆေးမှုသည် တက်ခြင်းကြောင့် မေ့မြောခြင်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိမရှိကို အတည်ပြုပေးနိုင်သည်။ ဦးရေပြားတွင် တပ်ဆင်ထားသော သတ္တုပြားငယ်များဖြစ်သည့် အီလက်ထရုတ် (electrodes) များကို ဦးနှောက်အတွင်းရှိ လျှပ်စစ်လုပ်ဆောင်ချက်များကို အကဲဖြတ်ရန် အသုံးပြုသည်။ အီလက်ထရုတ်များသည် သေးငယ်သော လျှပ်စစ်စီးကြောင်းကို ဖြတ်သန်းစေခြင်းဖြင့် ဦးနှောက်မှ လျှပ်စစ်လှိုင်းများကို မှတ်တမ်းတင်ပေးသည်။
ကုသခြင်း
မေ့မြောခြင်းသည် ချက်ချင်း ကုသမှု လိုအပ်သော ဆေးဝါးဆိုင်ရာ အရေးပေါ် အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆရာဝန်များသည် မေ့မြောသူ၏ လေပြွန်လမ်းကြောင်း စစ်ဆေးခြင်း၊ အသက်ရှူခြင်းကို ကူညီပေးခြင်းနှင့် သွေးလှည့်ပတ်မှုကို ထိန်းသိမ်းခြင်းတို့ကို ဦးစားပေး ဆောင်ရွက်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အသက်ရှူအထောက်အကူပြု ကိရိယာများ တပ်ဆင်ခြင်း၊ သွေးကြောသွင်း ဆေးဝါးများ ပေးသွင်းခြင်းနှင့် အခြား အထောက်အကူပြု နည်းလမ်းများကို ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။
ကုသမှုသည် မေ့မြောရသည့် အခံအကြောင်းအရင်းပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားသည်။ ဦးနှောက်ရောင်ရမ်းမှုကို သက်သာစေရန် ခွဲစိတ်ကုသမှုများ သို့မဟုတ် ဆေးဝါးများ လိုအပ်နိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ် လွန်စွာကျဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်အတွင်း ကူးစက်ရောဂါများ ဖြစ်ပွားသည့် အခြေအနေများတွင် စစ်ဆေးမှုရလဒ်များ မထွက်မီပင် အရေးပေါ် ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့များက ဂလူးကို့စ် (glucose) သို့မဟုတ် ပဋိဇီဝဆေးများကို သွေးကြောမှတစ်ဆင့် ထည့်သွင်းပေးနိုင်သည်။
မူးယစ်ဆေးဝါး ပမာဏအလွန်အကျွံ သုံးစွဲခြင်းကြောင့် မေ့မြောခြင်းဖြစ်ပါက ၎င်း၏ဆိုးကျိုးများကို တုံ့ပြန်ခြေဖျက်ပေးသည့် ဆေးဝါးများကို ပုံမှန်အားဖြင့် ထည့်သွင်းပေးသည်။ တက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါက အတက်သက်သာဆေးများဖြင့် ထိန်းချုပ်ပေးနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ဆီးချိုရောဂါ သို့မဟုတ် အသည်းရောဂါကဲ့သို့ အခံရောဂါများကို ဆေးဝါးများ သို့မဟုတ် ကုသမှုနည်းလမ်းများဖြင့် ဆက်လက် ကုသပေးနိုင်သည်။
အချို့သော ဖြစ်စဉ်များတွင် မေ့မြောရသည့် အကြောင်းအရင်းကို လုံးဝ ပြန်လည်ကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်နိုင်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို မူလအတိုင်း ပြန်လည်ရရှိစေသည်။ သို့သော် ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခြင်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖြည်းဖြည်းချင်းသာ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ဦးနှောက် ပြင်းထန်းစွာ ပျက်စီးသွားသူများသည် ရာသက်ပန် မသန်စွမ်းမှုများ ဖြစ်သွားနိုင်သည် သို့မဟုတ် အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်လက် သတိလစ်နေနိုင်သည်။
