နာတာရှည် ခေါင်းကိုက်ခြင်း

နာတာရှည် ခေါင်းကိုက်ခြင်း အကြောင်း သိကောင်းစရာ

လူအများစုသည် တစ်ခါတစ်ရံ ခေါင်းကိုက်ခြင်းကို ခံစားရလေ့ရှိကြသည်။ သို့သော် ခေါင်းကိုက်သည့်ရက်များက မကိုက်သည့်ရက်များထက် ပိုမိုများပြားနေပါက သင်သည် နေ့စဉ် နာတာရှည် ခေါင်းကိုက်ခြင်းကို ခံစားနေရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

နေ့စဉ် နာတာရှည် ခေါင်းကိုက်ခြင်းသည် ခေါင်းကိုက်ရောဂါ အမျိုးအစားတစ်ခုတည်းကို ဆိုလိုခြင်းမဟုတ်ဘဲ သီးခြားဖြစ်ပေါ်သော ခေါင်းကိုက်မှု အမျိုးအစားများစွာ ပါဝင်နေသည်။ “နာတာရှည်” ဆိုသည်မှာ ခေါင်းကိုက်သည့် အကြိမ်အရေအတွက်နှင့် ကြာချိန်တို့ကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်။

နေ့စဉ် နာတာရှည် ခေါင်းကိုက်ခြင်းသည် ဆက်တိုက်ဆိုသလို မပြောင်းမလဲ ဖြစ်ပေါ်နေတတ်သောကြောင့် လူကို အလွန်အမင်း မောပန်းနွမ်းနယ်စေပြီး အလုပ်အကိုင်နှင့် လူမှုဘဝကို ထိခိုက်စေသည့် ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ အမျိုးအစားများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။

အစောပိုင်းအဆင့်တွင် ထိရောက်စွာ ရောဂါရှာဖွေကုသခြင်းနှင့် ရေရှည် ပုံမှန် ထိန်းသိမ်းပြုစုခြင်းတို့ ပြုလုပ်ပါက ခေါင်းကိုက်သည့် အကြိမ်အရေအတွက်ကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

နေ့စဉ် နာတာရှည် ခေါင်းကိုက်ခြင်းဆိုသည်မှာ တစ်လလျှင် အနည်းဆုံး ၁၅ ရက်နှင့်အထက်ဖြစ်ပေါ်ပြီး ၃ လထက်ပို၍ ကြာမြင့်သော အခြေအနေကို ခေါ်ဆိုသည်။ စစ်မှန်သော နေ့စဉ် နာတာရှည် ခေါင်းကိုက်ခြင်းတွင် အခြားအကြောင်းအရင်းများကြောင့် ဖြစ်သည့် နောက်ဆက်တွဲရောဂါများ (Secondary etiology) မရှိပါ။

နေ့စဉ် နာတာရှည် ခေါင်းကိုက်ခြင်းတွင် ခေတ္တခဏဖြစ်ခြင်းနှင့် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဖြစ်ခြင်းဟူ၍ ကြာချိန်အလိုက် ခွဲခြားနိုင်သည်။ ကြာချိန်ရှည်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်းသည် တစ်ကြိမ်လျှင် ၄ နာရီထက်ပို၍ ကြာမြင့်တတ်သည်။

၎င်းတို့တွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –

• ရုတ်တရက် စတင်ဖြစ်ပွားသော နာတာရှည် ခေါင်းကိုက်ခြင်း (New daily persistent headache)
• ခေါင်းတစ်ခြမ်းတည်း ဆက်တိုက်ကိုက်ခြင်း (Hemicrania continua)
• နာတာရှည် မိုက်ဂရိန်း ခေါင်းကိုက်ခြင်း (Chronic migraine)
• နာတာရှည် စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်း (Chronic tension-type headache)

နာတာရှည် ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ခြင်း (Chronic migraine)

ယခင်က ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက် မိုက်ဂရိန်း ရောဂါရာဇဝင် ရှိဖူးသူများတွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ဤခေါင်းကိုက်ခြင်းသည် အများအားဖြင့် –

• ဦးခေါင်း၏ တစ်ဖက်တည်း သို့မဟုတ် နှစ်ဖက်စလုံးကို ထိခိုက်စေသည်။
• အသင့်အတင့်မှ ပြင်းထန်သော နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေသည်။
• တုတ်တုတ်နှင့် ခုတ်နေသကဲ့သို့ (ဆတ်ဆတ်တုန်သည့်) ခံစားချက်ကို ဖြစ်စေသည်။

ထို့အပြင် အောက်ပါ လက္ခဏာများထဲမှ တစ်ခုခုပါ တွဲဖက်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

• အလင်း သို့မဟုတ် အသံကို မခံနိုင်ခြင်း
• ပျို့အန်ခြင်း သို့မဟုတ် အန်ခြင်း

နာတာရှည် စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်း (Chronic tension-type headache)

ဤခေါင်းကိုက်အမျိုးအစားသည် –

• နာကျင်မှု ပေါ့ပါးရာမှ အသင့်အတင့်အထိ ရှိသည်။
• ဦးခေါင်း၏ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ဖြစ်ပွားသည်။
• တုတ်တုတ်နှင့် ခုတ်သကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ခေါင်းကို တင်းကျပ်စွာ စည်းနှောင်ထားသကဲ့သို့ သို့မဟုတ် ဖိအားပေးထားသကဲ့သို့ ခံစားရသည်။

ရုတ်တရက် စတင်ဖြစ်ပွားသော နာတာရှည် ခေါင်းကိုက်ခြင်း (New daily persistent headache)

ဤခေါင်းကိုက်ခြင်းများသည် ယခင်က ခေါင်းကိုက်လေ့မရှိသူများတွင် ရုတ်တရက် ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်။ ပထမဆုံး ခေါင်းစကိုက်ပြီး ၃ ရက်အတွင်း ပုံမှန်ဆက်တိုက် ကိုက်လာတတ်သည်။ ၎င်းတို့သည် –

• နာကျင်မှု ပေါ့ပါးရာမှ အသင့်အတင့်အထိ ရှိသည်။
• ဦးခေါင်း၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို မကြာခဏ ထိခိုက်စေသည်။
• တုတ်တုတ်နှင့် ခုတ်သကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ စည်းနှောင်ထားသကဲ့သို့ ဖိအားပေးသည့် နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေသည်။
• နာတာရှည် မိုက်ဂရိန်း သို့မဟုတ် စိတ်စီးဂရိုဏ်း ခေါင်းကိုက်ခြင်း၏ လက္ခဏာများကိုလည်း ပြသနိုင်သည်။

ခေါင်းတစ်ခြမ်းတည်း ဆက်တိုက်ကိုက်ခြင်း (Hemicrania continua)

ဤခေါင်းကိုက်အမျိုးအစားသည် –

• ဦးခေါင်း၏ တစ်ဖက်တည်းကိုသာ ထိခိုက်စေသည်။
• အကိုက်အခဲပျောက်ဆေး Indomethacin နှင့် ပြသပါက သက်သာပျောက်ကင်းသည်။
• နာကျင်မှုမရှိသော သက်သာသည့် အချိန်မရှိဘဲ ဆက်တိုက် မပြတ်ဖြစ်ပေါ်သည်။
• အသင့်အတင့် နာကျင်မှုမှတစ်ဆင့် တစ်ခါတစ်ရံ စူးရှပြင်းထန်သော နာကျင်မှုများအဖြစ် ရုတ်တရက် ထိုးကိုက်တတ်သည်။
• ပြင်းထန်သော အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသွားပါက မိုက်ဂရိန်းနှင့် ဆင်တူသော လက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သည်။

Hemicrania continua ခေါင်းကိုက်ခြင်းသည် အောက်ပါလက္ခဏာများထဲမှ အနည်းဆုံး တစ်ခုနှင့်လည်း တွဲဖက်ဖြစ်ပေါ်တတ်သည် –

• သူငယ်အိမ် (Eye pupil) ကျုံ့သွားခြင်း
• မျက်ခွံတွဲကျခြင်း
• နှာရည်ယိုခြင်း
• နှာပိတ်ခြင်း
• ဂနာမငြိမ်ဖြစ်ခြင်း
• ထိခိုက်ထားသော ဘက်မှ မျက်လုံးတွင် မျက်ရည်ယိုခြင်း သို့မဟုတ် နီရဲလာခြင်း

တစ်ခါတစ်ရံ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်းများသည် အတွေ့ရများပြီး ဆေးဝါးကုသမှု မလို အလိုလို သက်သာသွားလေ့ရှိသည်။ သို့သော် အောက်ပါအချက်များ ဖြစ်ပေါ်ပါက ဆရာဝန်နှင့် ပြသတိုင်ပင်သင့်သည် –

• သင့်ခေါင်းကိုက်သည့် ပုံစံပြောင်းလဲသွားခြင်း သို့မဟုတ် လက္ခဏာများ ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်း
• ခေါင်းကိုက်မှုကြောင့် မည်သည့်အလုပ်မျှ မလုပ်နိုင်လောက်အောင် ထိခိုက်လာခြင်း
• တစ်ပတ်လျှင် အနည်းဆုံး ၂ ကြိမ် သို့မဟုတ် ထိုထက်ပို၍ ခေါင်းကိုက်ခြင်း
• ခေါင်းကိုက်သည့်အတွက် ပုံမှန် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေး သောက်နေရခြင်း
• ခေါင်းကိုက်သက်သာစေရန် ညွှန်းထားသည့် ပမာဏထက် ပိုမို၍ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုသော အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို သောက်သုံးနေရခြင်း

ချက်ချင်း ဆေးဝါးကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်သည့် အရေးပေါ် လက္ခဏာများ –

• ဖျားခြင်း၊ ဇက်ခိုင်ခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ တက်ခြင်း၊ အမြင်နှစ်ထပ်ဖြစ်ခြင်း၊ အားနည်းခြင်း၊ ထုံကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် စကားပြောရခက်ခဲခြင်းတို့နှင့်အတူ တွဲဖက်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း
• ရုတ်တရက် ပြင်းထန်စွာ ခေါင်းကိုက်လာခြင်း
• အနားယူခြင်း သို့မဟုတ် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ သောက်သော်လည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်း
• ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိပြီးနောက်မှ ခေါင်းကိုက်လာခြင်း

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

စစ်မှန်သော (Primary) နေ့စဉ် နာတာရှည် ခေါင်းကိုက်ခြင်းများတွင် တိကျသော မူလအကြောင်းအရင်းကို မသိရသေးပေ။ အခြားရောဂါများကြောင့် ဖြစ်သော (Nonprimary) နေ့စဉ် နာတာရှည် ခေါင်းကိုက်ခြင်းများသည် အကြောင်းအရာမျိုးစုံကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပြီး အချို့မှာ ရောဂါဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းကို တိကျစွာ မသိရသေးပါ။ ၎င်းတို့တွင် –

• ထိခိုက်ဒဏ်ရာကြောင့် ဦးနှောက် ပျက်စီးခြင်း
• ဦးနှောက်အတွင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ သွေးကြောများ ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် သွေးတိုး/သွေးခဲခြင်းကဲ့သို့သော သွေးကြောဆိုင်ရာ ပြဿနာများ (ဥပမာ – လေဖြတ်ခြင်း)
• ဦးနှောက်တွင်း ဖိအား (Intracranial pressure) ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ အလွန်မြင့်တက်ခြင်း သို့မဟုတ် နည်းပါးသွားခြင်း
• ဦးနှောက်မြှေးရောင်ခြင်း (Meningitis) ကဲ့သို့သော ကူးစက်ရောဂါများ
• ဦးနှောက်အကျိတ် (Brain tumor)

ဆေးဝါးလွန်ကဲစွာ သုံးစွဲခြင်းကြောင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်း (Medication overuse headache) – ခေါင်းကိုက်ရောဂါအခံ ရှိသူများ (အထူးသဖြင့် စိတ်စီးဂရိုဏ်း သို့မဟုတ် မိုက်ဂရိန်း ခေါင်းကိုက်တတ်သူများ) သည် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို အလွန်အမင်း သောက်သုံးမိပါက ဤခေါင်းကိုက်အမျိုးအစား ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုသော ဆေးဝါးများအပါအဝင် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို တစ်ပတ်လျှင် ၂ ရက်ထက်ပို၍ (သို့မဟုတ် တစ်လလျှင် ၉ ရက်ထက်ပို၍) သောက်သုံးပါက ဆေးအရှိန်ကုန်သွားချိန်တွင် ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်း (Rebound headaches) ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိသည်။

ဖြစ်နိင်ချေရှိသော အကြောင်းအရင်းများ

အောက်ပါအချက်များသည် ခေါင်းကိုက်ခြင်း မကြာခဏ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေနိုင်သည် –

• လိင် – အမျိုးသမီးဖြစ်ခြင်း
• ဝလွန်ခြင်း (Obesity)
• ကဖိန်းဓာတ် (Caffeine) လွန်ကဲစွာ သုံးစွဲခြင်း
• ခေါင်းကိုက်ဆေးများ သို့မဟုတ် အခြား အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ လွန်ကဲစွာ သောက်သုံးခြင်း
• စိုးရိမ်ပူပန်စိတ် လွန်ကဲခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း (Anxiety or Depression)
• အိပ်စက်မှု ပြဿနာများ ရှိခြင်း
• အိပ်နေစဉ် ဟောက်ခြင်း (Snoring)
• အခြား နာတာရှည် နာကျင်မှု ရောဂါဝေဒနာများ ရှိနေခြင်း