ကလေးပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါ

ရောဂါရှာဖွေခြင်း

အသက် ၆ နှစ်အောက် ကလေးများတွင် ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါကို ရှာဖွေအတည်ပြုရန် ခက်ခဲနိုင်ပါသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့၏ ရောဂါလက္ခဏာများသည် အခြားသော ဖျားနာမှုများနှင့် ဆင်တူနေတတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အချို့ကလေးများတွင် လက္ခဏာများ ခဏခဏ မပြတတ်ခြင်းကြောင့် အခြားအသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေများနှင့် မှားယွင်းတတ်သဖြင့် ပိုမိုရှုပ်ထွေးစေပါသည်။ ထို့အပြင် ကလေးငယ်များသည် ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါ ရှာဖွေရာတွင် အသုံးများသော အဆုတ်အလုပ်လုပ်ပုံ စစ်ဆေးမှု (Pulmonary function tests) များကို မပြုလုပ်နိုင်ကြပါ။ ထိုသို့သောအခြေအနေမျိုးတွင် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်သူများသည် ဘက်စုံချဉ်းကပ်မှုအပေါ် အခြေခံ၍ ဆုံးဖြတ်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့သည် ကလေး၏ ရောဂါလက္ခဏာများ၊ ဖြစ်ပွားသည့် အကြိမ်အရေအတွက်နှင့် အချိန်၊ ကလေး၏ ဆေးရာဇဝင်နှင့် မိသားစုအတွင်း ပန်းနာရင်ကျပ်၊ ဓာတ်မတည့်ခြင်း သို့မဟုတ် အဆုတ်ရောဂါ ရှိ၊ မရှိတို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားကြပါသည်။ မိဘများ သို့မဟုတ် ပြုစုစောင့်ရှောက်သူများအနေဖြင့် ကလေး၏ လက္ခဏာများကို အသေးစိတ် ဖော်ပြပေးရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ အခြားဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အခြေအနေများကို ဖယ်ထုတ်ရန်နှင့် ရောဂါလက္ခဏာဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကို သိရှိနိုင်ရန် ထပ်ဆောင်းစစ်ဆေးမှုများ လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ အချို့သောအခြေအနေများတွင် ကလေးအား ကလေးအဆုတ်အထူးကု သို့မဟုတ် ဓာတ်မတည့်မှုဆိုင်ရာ အထူးကုဆရာဝန်ထံ လွှဲပြောင်းပေးနိုင်ပါသည်။

နှာစေးခြင်း (Rhinitis)၊ ထိပ်ကပ်နာ (Sinusitis)၊ အစာအိမ်အက်ဆစ် ဆန်တက်ခြင်း (GERD)၊ လေပြွန်ပြဿနာများ၊ ပုံမှန်မဟုတ်သော အသက်ရှူခြင်းနှင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ကူးစက်ရောဂါများဖြစ်သည့် Bronchiolitis နှင့် RSV ဗိုင်းရပ်စ်တို့သည် ကလေးများတွင် ပန်းနာရင်ကျပ်လက္ခဏာများနှင့် ဆင်တူနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကလေးငယ်များတွင် ပန်းနာရင်ကျပ်ဟုတ်မဟုတ် တိကျစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ရန် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်သူများနှင့် အထူးကုဆရာဝန်များအကြား သေချာစွာ စစ်ဆေးအကဲဖြတ်ပြီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်ပါသည်။

ရောဂါရှာဖွေရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေရန် အောက်ပါစစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်-

• အဆုတ်အလုပ်လုပ်ပုံ စစ်ဆေးခြင်း (Spirometry): ဤစစ်ဆေးမှုသည် ကလေးရော လူကြီးပါ ပြုလုပ်နိုင်ပြီး ကလေးတစ်ဦး လေကို မည်မျှအထိ ရှူထုတ်နိုင်သလဲနှင့် မည်မျှမြန်မြန် ရှူထုတ်နိုင်သလဲဆိုသည်ကို တိုင်းတာခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အနားယူနေချိန်၊ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပြီးချိန်နှင့် ပန်းနာရင်ကျပ်ဆေး အသုံးပြုပြီးချိန်များတွင် စစ်ဆေးနိုင်ပါသည်။ Bronchoprovocation ဟုခေါ်သော အခြားစစ်ဆေးမှုတစ်ခုမှာ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အေးသောလေနှင့် ထိတွေ့ခြင်းကဲ့သို့သော လှုံ့ဆော်မှုများအပေါ် အဆုတ်က မည်သို့တုံ့ပြန်သလဲဆိုသည်ကို စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်သည်။
• ရှူထုတ်လိုက်သောလေတွင် ပါဝင်သည့် Nitric Oxide ကို စစ်ဆေးခြင်း: အဆုတ်အလုပ်လုပ်ပုံ စစ်ဆေးပြီးနောက် ရောဂါအဖြေ တိကျမှုမရှိသေးပါက ဤစစ်ဆေးမှုကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ ၎င်းသည် ကလေး၏ ပန်းနာရင်ကျပ်ကို ထိန်းချုပ်ရန် စတီးရွိုက် (Steroid) ဆေးဝါးများ အသုံးပြုခြင်းက အကျိုးရှိမရှိ ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အထောက်အကူပြုပါသည်။
• ဓာတ်မတည့်မှု စစ်ဆေးခြင်း (Allergy testing): ဓာတ်မတည့်ခြင်းကြောင့် ရင်ကျပ်သည်ဟု သံသယရှိပါက ဓာတ်မတည့်မှု စစ်ဆေးရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ အရေပြားကို ဓာတ်မတည့်စေသော အရာများနှင့် တို့ထိစစ်ဆေးခြင်း (Skin testing) သည် အသုံးများသော နည်းလမ်းဖြစ်ပါသည်။
• ရင်ဘတ်ဓာတ်မှန် (Chest X-ray): ပန်းနာရင်ကျပ်မဟုတ်ဘဲ အခြားရောဂါများ ရှိ၊ မရှိ ဖယ်ထုတ်နိုင်ရန် ရင်ဘတ်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်းကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။

ကုသမှု

ကလေးများတွင် ပန်းနာရင်ကျပ် ကုသမှု၏ အဓိကရည်မှန်းချက်မှာ ရောဂါလက္ခဏာများကို ထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်နှင့် ရောဂါကြောင့်ဖြစ်သော ပြဿနာများကို အနည်းဆုံးဖြစ်အောင် လျှော့ချရန် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် လက္ခဏာများ ကင်းဝေးခြင်း၊ ရင်ကျပ်ဝေဒနာ အလွန်နည်းပါးခြင်း သို့မဟုတ် လုံးဝမရှိခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုနှင့် လေ့ကျင့်ခန်းများကို အကန့်အသတ်မရှိ ပြုလုပ်နိုင်ခြင်း၊ အရေးပေါ်ရင်ကျပ်ပျောက်ဆေး (Inhalers) များအပေါ် မှီခိုမှုနည်းခြင်းနှင့် ဆေးဝါးများ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး အနည်းဆုံးဖြစ်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။ ကုသမှုအစီအစဉ်သည် ကလေး၏အသက်၊ ရောဂါလက္ခဏာများ၊ ရောဂါကို လှုံ့ဆော်သောအချက်များနှင့် ကုသမှုအပေါ် တုံ့ပြန်မှုတို့အပေါ် မူတည်ပါသည်။

အသက် ၃ နှစ်အောက် ကလေးငယ်များတွင် လက္ခဏာအနည်းငယ်သာရှိပါက ဆရာဝန်များသည် အခြေအနေကို စောင့်ကြည့်ရုံသာ ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်၊ အကြောင်းမှာ ပန်းနာရင်ကျပ်ဆေးများ၏ ကလေးငယ်များအပေါ် ရေရှည်သက်ရောက်မှုကို အပြည့်အဝ မသိရှိရသေးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ကလေးငယ်တွင် တရွှီရွှီမြည်၍ ရင်ကျပ်ခြင်း ခဏခဏဖြစ်လျှင် သို့မဟုတ် ပြင်းထန်လျှင်မူ ဆေးဝါးများဖြင့် စမ်းသပ်ကုသနိုင်ပါသည်။ ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါရှိသော ကလေးငယ်များအတွက် အသင့်တော်ဆုံး ကုသမှုနည်းလမ်းများကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် တစ်ဦးချင်းစီအလိုက် သီးသန့်ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုနှင့် အနီးကပ်စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုတို့သည် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။

အရေးပေါ်ရင်ကျပ်ပျောက်ဆေးများ (Quick-relief medicines)

ဤဆေးများကို Rescue medicines ဟုလည်း ခေါ်ဆိုပြီး ရောင်ရမ်းနေသော လေပြွန်များကို လျင်မြန်စွာ ပွင့်သွားစေပါသည်။ ၎င်းတို့ကို ရင်ကျပ်ဝေဒနာ ခံစားနေရချိန်တွင် လက္ခဏာများ ချက်ချင်းသက်သာစေရန် သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်းမလုပ်မီ ကြိုတင်ကာကွယ်ရန်အတွက် အသုံးပြုပါသည်။

ရရှိနိုင်သော အမြန်သက်သာစေသည့် အရေးပေါ်ရင်ကျပ်ပျောက်ဆေး အမျိုးအစားများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-

• Short-acting beta agonists: ၎င်းတို့သည် ရှူဆေးပုံစံဖြင့် လာသော လေပြွန်ချဲ့ဆေးများ ဖြစ်ပြီး ရင်ကျပ်ဝေဒနာကို မိနစ်ပိုင်းအတွင်း သက်သာစေကာ နာရီပေါင်းများစွာ ခံပါသည်။ (ဥပမာ- Albuterol နှင့် Levalbuterol)
• Corticosteroids (သောက်ဆေး သို့မဟုတ် အကြောသွင်းဆေး): ပြင်းထန်သော ရင်ကျပ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည့် လေပြွန်ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချပေးပါသည်။ (ဥပမာ- Prednisone နှင့် Methylprednisolone) ၎င်းတို့ကို ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင်သာ ရေတိုအသုံးပြုလေ့ရှိပါသည်။

ရေရှည်ထိန်းချုပ်ဆေးများ (Long-term control medicine)

ဤဆေးများကို လေပြွန်ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချရန်နှင့် ရင်ကျပ်ခြင်းမဖြစ်အောင် ကြိုတင်ကာကွယ်ရန် နေ့စဉ်ပုံမှန် အသုံးပြုရပါသည်။ အသုံးပြုနိုင်သော ရေရှည်ထိန်းချုပ်ဆေး အမျိုးအစားများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် –

• ရှူဆေးစတီးရွိုက်များ (Inhaled corticosteroids): (ဥပမာ- Fluticasone, Budesonide စသည်) ၎င်းတို့သည် အပြည့်အဝ အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိရန် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ် ကြာတတ်ပါသည်။ ရေရှည်အသုံးပြုပါက ကလေး၏ ကြီးထွားနှုန်းအပေါ် အနည်းငယ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သော်လည်း ရရှိမည့် ကောင်းကျိုးက ပိုများပါသည်။
• Leukotriene modifiers: ၂၄ နာရီအထိ ရောဂါလက္ခဏာများကို ကာကွယ်ပေးသော သောက်ဆေးများ ဖြစ်ပါသည်။ (ဥပမာ- Montelukast)
• ရှူဆေးနှစ်မျိုးစပ်ဆေးများ (Combination inhalers): စတီးရွိုက်နှင့် အာနိသင်ကြာရှည်သော လေပြွန်ချဲ့ဆေး (LABA) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာများတွင် Fluticasone နှင့် Salmeterol၊ Budesonide နှင့် Formoterol၊ Fluticasone နှင့် Vilanterol၊ နှင့် Mometasone နှင့် Formoterol တို့ ပါဝင်ပါသည်။ အချို့သော အခြေအနေများတွင် LABA ဆေးဝါးများသည် ပြင်းထန်သော ပန်းနာရင်ကျပ် ဝေဒနာများနှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိနေတတ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် အခြားသော ဆေးဝါးများဖြင့် ပန်းနာရင်ကျပ် လက္ခဏာများကို လုံလောက်စွာ မထိန်းချုပ်နိုင်သည့် အခါမျိုးတွင်သာ ဤနှစ်မျိုးစပ် ရှူဆေးများကို အသုံးပြုရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။
• Theophylline: လေပြွန်ကြွက်သားများကို လျှော့ချပေးပြီး အသက်ရှူရလွယ်ကူစေသော နေ့စဉ်သောက်ဆေး ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ရှူဆေးစတီးရွိုက်များ (Inhaled steroids) နှင့် တွဲဖက်၍ အသုံးပြုလေ့ရှိပါသည်။ ဤဆေးသောက်ပါက ပုံမှန် သွေးစစ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။
• Immunomodulatory agents: Mepolizumab၊ Dupilumab နှင့် Benralizumab ဆေးဝါးများသည် ပြင်းထန်သော Eosinophilic Asthma ခံစားနေရသည့် အသက် ၁၂ နှစ်နှင့်အထက် ကလေးများအတွက် သင့်လျော်နိုင်ပါသည်။ Omalizumab ဆေးဝါးကိုမူ အလယ်အလတ်မှ ပြင်းထန်သော အဆင့်ရှိသည့် ဓာတ်မတည့်မှုကြောင့်ဖြစ်သော ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါရှိသည့် အသက် ၆ နှစ်နှင့်အထက် ကလေးများအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားနိုင်ပါသည်။

ဓာတ်မတည့်မှုကြောင့်ဖြစ်သော ပန်းနာရင်ကျပ်အတွက် ကုသမှု

ဓာတ်မတည့်ခြင်းကြောင့် ရင်ကျပ်ခြင်းဖြစ်ပါက အောက်ပါကုသမှုများကို ထပ်ဆောင်းပြုလုပ်နိုင်သည်-

• Omalizumab: ပြင်းထန်သော ပန်းနာရင်ကျပ်နှင့် ဓာတ်မတည့်မှုရှိသူများအတွက် ဓာတ်မတည့်ပစ္စည်းများအပေါ် ကိုယ်ခံအားစနစ်၏ တုံ့ပြန်မှုကို လျှော့ချပေးသည့် ထိုးဆေး ဖြစ်သည်။ ၂ ပတ်မှ ၄ ပတ်တစ်ကြိမ် ပုံမှန်ထိုးရန် လိုအပ်ပါသည်။
• ဓာတ်မတည့်မှု ပျောက်ဆေးများ: ၎င်းတို့တွင် သောက်ဆေးနှင့် နှာခေါင်းဖျန်းဆေးပုံစံ အင်တီဟစ္စတမင်း (Antihistamines) များ၊ နှာပိတ်ပျောက်ဆေးများ၊ စတီးရွိုက်နှာခေါင်းဖျန်းဆေးများအပြင် ခရိုမိုလင် (Cromolyn) နှင့် အိုင်ပရာထရိုပီယမ် (Ipratropium) နှာခေါင်းဖျန်းဆေးများလည်း ပါဝင်ပါသည်။ ဤဆေးဝါးများသည် ဓာတ်မတည့်မှု လက္ခဏာများကို သက်သာစေပြီး ဓာတ်မတည့်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် အထောက်အကူပြုပါသည်။
• ဓာတ်မတည့်မှု ခုခံအားကုသမှု (Allergy shots): ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို ဓာတ်မတည့်ပစ္စည်းများနှင့် တဖြည်းဖြည်းချင်း ယဉ်ပါးသွားစေရန် ပုံမှန်ထိုးဆေးပေးသည့် နည်းလမ်း ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် ထိုးဆေးများကို ရက်သတ္တပတ်တစ်ကြိမ်နှုန်းဖြင့် လပေါင်းများစွာ ပေးလေ့ရှိပြီး၊ ထို့နောက်တွင်မူ ၃ နှစ်မှ ၅ နှစ်အထိ ကာလတစ်ခုအထိ တစ်လတစ်ကြိမ်နှုန်းဖြင့် ဆက်လက်ထိုးနှံရပါသည်။

Doctors who treat this condition