ဦးနှောက်တစ်ရှူးများ ခါးဆစ်ရိုးမကြီး ကျွံဝင်သည့် ရောဂါ

ဦးနှောက်တစ်ရှူးများ ခါးဆစ်ရိုးမကြီး အတွင်းသို့ ကျွံဝင်သည့် ရောဂါ အကြောင်း သိကောင်းစရာ

Chiari malformation ဆိုသည်မှာ ဦးနှောက်တစ်ရှူးများသည် ခါးဆစ်ရိုးမကြီး (Spinal canal) အတွင်းသို့ နေရာလွဲမှားကျွံဝင်သည့် ဆေးပညာဆိုင်ရာ အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဦးခေါင်းခွံ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသည် ပုံသဏ္ဌာန်မမှန်ခြင်း သို့မဟုတ် အရွယ်အစား သေးငယ်နေခြင်းတို့ကြောင့် ဦးနှောက်ပေါ်သို့ ဖိအားသက်ရောက်ကာ ဦးနှောက်အား အောက်ဘက်ရှိ ခါးဆစ်ရိုးမကြီးအတွင်းသို့ တွန်းထုတ်လိုက်သောအခါ ဤရောဂါဖြစ်ပွားသည်။

Chiari malformation ကို ရှားပါးရောဂါအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော်လည်း အဆင့်မြင့် ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများ (Diagnostic imaging tests) ကို ပိုမိုအသုံးပြုလာနိုင်ခြင်းကြောင့် ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိမှု အကြိမ်ရေ ပိုမိုများပြားလာသည်။ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူများသည် နေရာလွဲမှားသွားသော ဦးနှောက်တစ်ရှူး၏ တည်ဆောက်ပုံ အခင်းအကျင်းနှင့် ဦးနှောက် သို့မဟုတ် ကျောရိုးမဆစ်တွင် ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ပုံမမှန်မှုများ ရှိမရှိအပေါ် မူတည်၍ Chiari malformation ကို အမျိုးအစား ၃ မျိုး ခွဲခြားထားသည်။

Chiari malformation အမျိုးအစား ၁ (Type 1) သည် အများအားဖြင့် ဦးခေါင်းခွံနှင့် ဦးနှောက်၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုအဆင့်များအတွင်း စတင်ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ သို့သော် ယင်း၏ လက္ခဏာများသည် ကလေးဘဝနှောင်းပိုင်း သို့မဟုတ် အရွယ်ရောက်ပြီးချိန်အထိ ထင်ရှားစွာ ပေါ်ထွက်လာခြင်း မရှိနိုင်ပေ။ အခြားတစ်ဖက်တွင် Chiari malformation အမျိုးအစား ၂ နှင့် ၃ (Type 2 and 3) တို့သည် မွေးရာပါ အခြေအနေများဖြစ်ပြီး မွေးစကတည်းက ပါရှိကာ အဓိကအားဖြင့် ကလေးလူနာများတွင် ထိခိုက်မှုဖြစ်စေသည်။

Chiari malformation ကုသပုံသည် ယင်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်၊ ပြင်းထန်မှုအဆင့်နှင့် အတူတွဲဖက်ပါလာသော လက္ခဏာများအပေါ် မူတည်သည်။ ကုသမှုဆိုင်ရာ ရွေးချယ်စရာများတွင် ပုံမှန်စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်း၊ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားသော ဆေးဝါးများ အသုံးပြုခြင်းနှင့် ခွဲစိတ်ကုသခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ အချို့သော အခြေအနေများတွင် ဆေးဝါးဆိုင်ရာ ပါဝင်စွက်ဖက်မှုများ (Medical intervention) ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်မည်မဟုတ်ပါ။

ရောဂါလက္ခဏာများ

Chiari malformation ရှိသူ အများအပြားသည် ရောဂါလက္ခဏာ မပြဘဲ ရှိနေနိုင်ပြီး မည်သည့်ကုသမှုကိုမျှ လိုအပ်မည်မဟုတ်ပေ။ များသောအားဖြင့် ဤအခြေအနေကို သီးခြားမသက်ဆိုင်သော ကျန်းမာရေးပြဿနာများအတွက် ပြုလုပ်သည့် ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးမှုများအတွင်း မမျှော်လင့်ဘဲ စမ်းသပ်တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း Chiari malformation ၏ အမျိုးအစားနှင့် ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်၍ ဝေဒနာရှင်များတွင် ပြဿနာများနှင့် လက္ခဏာအမျိုးမျိုး ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။

အောက်ပါတို့မှာ ပိုမိုတွေ့ရှိရလေ့ရှိသော Chiari malformation အမျိုးအစားများ ဖြစ်ကြသည် –

• အမျိုးအစား ၁ (Type 1)
• အမျိုးအစား ၂ (Type 2)

ဤအမျိုးအစားများ၏ ရောဂါလက္ခဏာများသည် ပိုမိုရှားပါးသော ကလေးငယ်များတွင် ဖြစ်ပွားသည့် အမျိုးအစား ၃ (Type 3) ထက် ပြင်းထန်မှု နည်းပါးသော်လည်း ဝေဒနာရှင်၏ ဘဝနေထိုင်မှုကို ကြီးမားစွာ ပြောင်းလဲသွားစေနိုင်ပါသည်။

Chiari malformation အမျိုးအစား ၁ (Type 1)

Chiari malformation အမျိုးအစား ၁ ၏ ရောဂါလက္ခဏာများသည် အများအားဖြင့် ကလေးဘဝနှောင်းပိုင်း သို့မဟုတ် လူငယ်ပိုင်းအရွယ်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လေ့ရှိသည်။ ခေါင်းကိုက်ခြင်းသည် ဤအခြေအနေနှင့် ဆက်စပ်နေသော အတွေ့ရအများဆုံးနှင့် အပြင်းထန်ဆုံး လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ဤခေါင်းကိုက်ခြင်းများသည် ညှစ်ခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း သို့မဟုတ် နှာချေခြင်းကဲ့သို့သော ရုတ်တရက် အားစိုက်ထုတ်မှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ခေါင်းကိုက်ခြင်းအပြင် Chiari malformation အမျိုးအစား ၁ ရှိသူများသည် အောက်ပါတို့အား ကြုံတွေ့ရနိုင်သည် –

• ခေါင်းမူးခြင်း
• လည်ပင်း နာကျင်ခြင်း
• ဟန်ချက်ထိန်းရ ခက်ခဲခြင်း (လမ်းလျှောက်ရာတွင် မခိုင်ခံ့ခြင်း)
• လက်၏ လှုပ်ရှားမှုကို ပေါင်းစပ်ထိန်းချုပ်စွမ်းအား နည်းပါးခြင်းကဲ့သို့သော သေးငယ်သည့် ကြွက်သားလှုပ်ရှားမှု စွမ်းရည်များ အားနည်းခြင်း (Weak fine motor skills)
• လက်များနှင့် ခြေထောက်များ ထုံကျင်ခြင်း၊ စူးခနဲဖြစ်ခြင်း
• အသံဩခြင်းကဲ့သို့ စကားပြောဆိုရာတွင် ပြဿနာများရှိလာခြင်း
• အော့အန်ချင်ခြင်း၊ သီးခြင်းနှင့် အန်ခြင်းတို့ အစဉ်လိုက် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော အစာမျိုရခက်ခဲသည့် ပြဿနာများ

အတွေ့ရနည်းပါးသော်လည်း Chiari malformation ရှိသူအချို့တွင် အောက်ပါတို့ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်-

• ကျောရိုးမဆစ် ထိခိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ကျောရိုးစောင်းခြင်း (Scoliosis)
• အိပ်ပျော်နေစဉ် အသက်ရှူခဏရပ်သွားသည့် အလယ်ဗဟိုအိပ်စက်မှု အသက်ရှူရပ်ခြင်း (Central sleep apnea) ကဲ့သို့သော အသက်ရှူမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများ
• နားထဲတွင် အသံမြည်ခြင်း သို့မဟုတ် တဝီဝီမြည်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် နားမြည်သည့်ရောဂါ (Tinnitus)
• အားနည်းခြင်း
• နှလုံးခုန်နှုန်း နှေးကွေးခြင်း

Chiari malformation အမျိုးအစား ၂ (Type 2)

Chiari malformation အမျိုးအစား ၁ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အမျိုးအစား ၂ တွင် ခါးဆစ်ရိုးမကြီးအတွင်းသို့ ပိုမိုများပြားသော ဦးနှောက်တစ်ရှူးများ ကျွံဝင်သွားသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများတွင် Chiari malformation အမျိုးအစား ၂ နှင့် မကြာခဏဆိုသလို အမြဲလိုလို အတူတကွ တွဲဖက်ဖြစ်ပွားတတ်သည့် ခါးဆစ်ရိုးကွဲရောဂါ အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သော Myelomeningocele နှင့် ဆက်စပ်နေသော လက္ခဏာများ ပါဝင်နိုင်သည်။ Myelomeningocele ရောဂါတွင် မွေးဖွားခြင်းမပြုမီ ခါးဆစ်ရိုးမကြီးနှင့် ကျောရိုးဆစ်များသည် စနစ်တကျ ပိတ်ဆို့ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

သတိပြုရန် သတိပေးလက္ခဏာများနှင့် ရောဂါလက္ခဏာအချို့မှာ –

• မျက်လုံးများ အောက်ဘက်သို့ မြန်ဆန်စွာ လှုပ်ရှားခြင်း
• လက်မောင်း အားနည်းခြင်း
• အသက်ရှူမှု ပုံစံများ ပြောင်းလဲခြင်း
• အန်ချင်သလိုဖြစ်ခြင်းကဲ့သို့ အစာမျိုရခက်ခဲသည့် ပြဿနာများ

Chiari malformation အမျိုးအစား ၂ ကို အများအားဖြင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်အတွင်း အာထရာဆောင်း (Ultrasound) ရိုက်ကူးခြင်းဖြင့် စမ်းသပ်တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။ ၎င်းသည် မွေးဖွားခြင်းမပြုမီ စစ်ဆေးခြင်းဆိုင်ရာ စမ်းသပ်တွေ့ရှိချက်များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက အမျိုးအစား ၂ ၏ ရောဂါအမည်ကို မွေးဖွားပြီး မကြာမီ သို့မဟုတ် မွေးကင်းစကလေးဘဝ ကာလအတွင်းတွင်လည်း သတ်မှတ်နိုင်သည်။

Chiari malformation အမျိုးအစား ၃ (Type 3)

Chiari malformation အမျိုးအစား ၃ သည် အပြင်းထန်ဆုံး အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ဦးနှောက်ပင်စည် (Brainstem) သို့မဟုတ် ဦးနှောက်ငယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု (Cerebellum – ဦးနှောက်၏ အနောက်အောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်) သည် ဦးခေါင်းခွံ၏ အနောက်ဘက်ရှိ ချို့ယွင်းချက်ဖြစ်နေသော အပေါက်မှတစ်ဆင့် ပြင်ပသို့ ပြူးထွက်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအမျိုးအစားကို အများအားဖြင့် မွေးဖွားချိန်တွင် သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန် အာထရာဆောင်း စစ်ဆေးမှုမှတစ်ဆင့် စမ်းသပ်တွေ့ရှိရသည်။

ဤ Chiari malformation အမျိုးအစား၏ သေဆုံးမှုနှုန်းမှာ ပိုမိုမြင့်မားပြီး အာရုံကြောဆိုင်ရာ ပြဿနာများကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

သင် သို့မဟုတ် သင့်ကလေးတွင် Chiari malformation ကို ညွှန်ပြနေသည့် ရောဂါလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်နေပါက ဆန်းစစ်ကုသမှု ခံယူနိုင်ရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။

Chiari malformation ၏ ရောဂါလက္ခဏာ အများအပြားသည် အခြားသော ရောဂါများနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေနိုင်သောကြောင့် သေချာစေ့စပ်သည့် ဆေးဝါးဆိုင်ရာ စစ်ဆေးဆန်းစစ်မှု ပြုလုပ်ရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

Chiari malformation အမျိုးအစား ၁ တွင် ဦးနှောက်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု (ဦးနှောက်ငယ် / Cerebellum) တည်ရှိသော ဦးခေါင်းခွံအပိုင်းသည် သေးငယ်လွန်းခြင်း သို့မဟုတ် ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်ခြင်းတို့ကြောင့် ဦးနှောက်ပေါ်တွင် ဖိအားများခြင်းနှင့် ကျပ်ညပ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤအခြေအနေတွင် Tonsils ဟုခေါ်သော ဦးနှောက်ငယ်၏ အောက်ဘက်အကျဆုံး အစိတ်အပိုင်းသည် နေရာလွဲမှားသွားပြီး အထက်ဘက် ခါးဆစ်ရိုးမကြီးအတွင်းသို့ ထိုးထွက်သွားသည်။

Myelomeningocele ဟုခေါ်သော ခါးဆစ်ရိုးကွဲရောဂါ အမျိုးအစားတစ်ခုသည် Chiari malformation အမျိုးအစား ၂ ဖြစ်ပွားမှုများနှင့် အမြဲလိုလို ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။

Chiari malformation တွင် ဦးနှောက်ငယ်သည် အထက်ဘက် ခါးဆစ်ရိုးမကြီးအတွင်းသို့ အတင်းတွန်းထုတ်ခံရသောအခါ ဦးနှောက်နှင့် ကျောရိုးမဆစ်တို့အတွက် ကာကွယ်ပေးသည့် အဆီးအတားအဖြစ် လုပ်ဆောင်ပေးသော ဦးနှောက်နှင့် ကျောရိုးမဆစ် အရည် (Cerebrospinal fluid) ၏ ပုံမှန်စီးဆင်းမှုကို ဟန့်တားနိုင်သည်။ ဤသို့ အရည်စီးဆင်းမှု ပိတ်ဆို့သွားခြင်းကြောင့် ဦးနှောက် သို့မဟုတ် ကျောရိုးမဆစ်အတွင်း အရည်များ စုပုံလာနိုင်သကဲ့သို့ ဦးနှောက်မှ ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများသို့ အချက်ပြဆက်သွယ်မှုများ ကူးပြောင်းခြင်းကိုလည်း အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ထို့အပြင် နေရာလွဲမှားသွားသော ဦးနှောက်ငယ်မှ ကျောရိုးမဆစ် သို့မဟုတ် အောက်ဘက် ဦးနှောက်ပင်စည်ပေါ်သို့ သက်ရောက်သည့် ဖိအားများသည် အာရုံကြောဆိုင်ရာ လက္ခဏာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ဤလက္ခဏာများသည် အရေးပါသော အာရုံကြော တည်ဆောက်ပုံများ၏ ပုံမှန်လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဖိနှိပ်ခြင်းနှင့် အနှောင့်အယှက်ပေးခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်သည်။

ဖြစ်နိင်ချေရှိသော အကြောင်းအရင်းများ

အချို့သော မိသားစုများတွင် Chiari malformation ဖြစ်ပွားရန် မျိုးရိုးလိုက်နိုင်သည့် အလားအလာရှိကြောင်း သက်သေအထောက်အထားများ ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ပါဝင်ပတ်သက်မှုကို စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများမှာ စတင်ခါစ အဆင့်တွင်သာ ရှိသေးသည်။