နှလုံးကြွက်သားရောဂါ

နှလုံးကြွက်သားရောဂါ အကြောင်း သိကောင်းစရာ

Cardiomyopathy (နှလုံးကြွက်သားရောဂါ) ဆိုသည်မှာ နှလုံး၏ ကြွက်သားများကို ထိခိုက်စေသည့် ဆေးပညာဆိုင်ရာ အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြား အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများသို့ သွေးကို ထိရောက်စွာ ညှစ်ထုတ်ပေးနိုင်သည့် စွမ်းရည်ကို လျော့ကျစေသည်။ ဤသည်မှာ နောက်ဆက်တွဲအနေဖြင့် နှလုံးပျက်စီးခြင်း (Heart failure) ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

Dilated cardiomyopathy (နှလုံးခန်း ကျယ်လာသော နှလုံးကြွက်သားရောဂါ)၊ Hypertrophic cardiomyopathy (နှလုံးကြွက်သား ထူလာသော နှလုံးကြွက်သားရောဂါ) နှင့် Restrictive cardiomyopathy (နှလုံးကြွက်သား တောင့်တင်းသော နှလုံးကြွက်သားရောဂါ) တို့သည် Cardiomyopathy ၏ အဓိက အမျိုးအစား ၃ မျိုး ဖြစ်ကြသည်။ Cardiomyopathy အမျိုးအစားနှင့် ယင်း၏ ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်၍ ကုသမှု ပုံစံနှင့် သင်တန်းကို ဆုံးဖြတ်မည်ဖြစ်ပြီး ဆေးဝါးများ၊ ခွဲစိတ်၍ တပ်ဆင်ရသော ကိရိယာများ၊ နှလုံး ခွဲစိတ်ကုသမှု သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် နှလုံး အစားထိုး ကုသခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ သင့်တော်သော ကုသမှုဖြင့် Cardiomyopathy ရောဂါ ပိုမိုဆိုးရွားလာမှုကို နှေးကွေးစေပြီး သင့်ဘဝ အရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်။

Cardiomyopathy သည် အသက်အရွယ်၊ လိင် သို့မဟုတ် လူမျိုး မရွေး မည်သူ့ကိုမဆို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ဤရောဂါ၏ မျိုးရိုးလိုက်သည့် အတွေ့ရအများဆုံး ပုံစံဖြစ်သော Hypertrophic cardiomyopathy သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် လူ ၅၀၀ လျှင် ၁ ဦးခန့် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ အခြား မျိုးရိုးလိုက် Cardiomyopathy အမျိုးအစားတစ်မျိုးမှာ လူ ၂,၀၀၀ မှ ၂,၅၀၀ လျှင် ၁ ဦးခန့် ဖြစ်ပွားသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

Cardiomyopathy စတင်ဖြစ်ပွားချိန်တွင် ရောဂါ ဖြစ်ပေါ်နေသည့် လက္ခဏာများ သို့မဟုတ် ပြသချက်များ မရှိနိုင်ပါ။ သို့သော် ရောဂါ ပိုမိုဆိုးရွားလာသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ပြသချက်များနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများ အပါအဝင် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည် –

• Dyspnea (အသက်ရှူရ ခက်ခဲခြင်း): လှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်စဉ် သို့မဟုတ် အနားယူနေချိန်၌ပင် အသက်ရှူရ ခက်ခဲခြင်း
• နှလုံးခုန် မြန်ခြင်း၊ တဒုန်းဒုန်း ခုန်ခြင်း သို့မဟုတ် တုန်လှုပ် စည်းချက်မမှန် ခုန်ခြင်း
• ရင်ဘတ်တွင် ဖိအားပေးထားသလို ခံစားရခြင်း သို့မဟုတ် မသက်မသာဖြစ်ခြင်း
• ခြေထောက်၊ ခြေကျင်းဝတ်နှင့် ခြေဖဝါးများ ရောင်ရမ်းခြင်း
• အရည်များ စုပုံလာခြင်းကြောင့် ဝမ်းဗိုက် ရေဖျင်းဆွဲ/ဖောင်းပွခြင်း
• မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း
• လဲလျောင်းနေစဉ် ချောင်းဆိုးခြင်း
• ပက်လက် အိပ်စက်ရန် ခက်ခဲခြင်း
• ခေါင်းမူးခြင်း၊ မူးဝေခြင်းနှင့် မေ့လဲခြင်း

ကုသမှု မခံယူပါက ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ပြသချက်များသည် ခါတိုင်းထက် ပိုမိုဆိုးရွားလာလေ့ရှိသည်။ ရောဂါအခြေအနေသည် လျှင်မြန်စွာ သို့မဟုတ် တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်းရှိမရှိ ဆိုသည်မှာ တစ်ဦးချင်းစီပေါ် မူတည်သည်။

အကယ်၍ သင့်တွင် Cardiomyopathy နှင့် ဆက်စပ်သော ပြသချက်များ သို့မဟုတ် ရောဂါလက္ခဏာများကို သတိပြုမိပါက ဆရာဝန်ထံမှ ဆေးဝါးကုသမှု ခံယူရန် အကြံပြုထားသည်။ အကယ်၍ သင့်တွင် ပြင်းထန်စွာ အသက်ရှူရ ခက်ခဲခြင်း၊ မေ့လဲခြင်း သို့မဟုတ် ရင်ဘတ် နာကျင်ခြင်းတို့ ခံစားရပါက အရေးပေါ် အကူအညီ သို့မဟုတ် သင့်ဒေသတွင်း အရေးပေါ် ဖုန်းနံပါတ်သို့ ချက်ချင်း ဆက်သွယ်ရန် အကြံပြုထားသည်။

Cardiomyopathy အမျိုးအစား အချို့သည် မျိုးရိုးလိုက်နိုင်ပြီး မိသားစုများအတွင်း အစဉ်အဆက် လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်သွားနိုင်သည်။ အကယ်၍ သင့်တွင် Cardiomyopathy ရှိကြောင်း ရောဂါအဖြေရှာတွေ့ပါက သင့်ဆရာဝန်သည် သင့်မိသားစုဝင်များကိုလည်း အဆိုပါ ရောဂါအခြေအနေ ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် ဆေးဝါး စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုနိုင်သည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

Cardiomyopathy ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းကို မကြာခဏ မသိရှိရပါ။ သို့သော် အခြားသူများတွင် ၎င်းသည် မျိုးရိုးလိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြား ရောဂါအခြေအနေတစ်ခု၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် နောက်ပိုင်းတွင်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း (acquired) လည်းဖြစ်နိုင်သည်။

ဘဝနောက်ပိုင်း ရရှိသော Cardiomyopathy သည် အောက်ပါတို့ကဲ့သို့သော သီးသန့် ဆေးပညာဆိုင်ရာ အခြေအနေများ သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားမှုများမှ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည် –

• နှလုံးအတိုက်အခိုက် ခံရခြင်း (Cardiac attack) နှင့် ဆက်စပ်သော နှလုံးတစ်ရှူး ထိခိုက်ပျက်စီးခြင်း
• နာတာရှည် သွေးတိုးရောဂါ သို့မဟုတ် နှလုံးခုန်နှုန်း မြန်ခြင်း
• နှလုံးအဆို့ရှင် ပြဿနာများ
• ကူးစက်ရောဂါများ (အထူးသဖြင့် နှလုံးရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်စေသောအရာများ)
• COVID-19 ကူးစက်ရောဂါ
• တွဲဆက်တစ်ရှူး ပုံမှန်မဟုတ်သည့် ရောဂါများ (Connective tissue disorders)
• ဆီးချိုရောဂါ၊ သိုင်းရွေ့ရောဂါ သို့မဟုတ် အဝလွန်ခြင်း ကဲ့သို့သော ဇီဝရုပ်ဖြစ်ပျက်မှုဆိုင်ရာ အခြေအနေများ
• အစားအသောက်ဆိုင်ရာ လိုအပ်သော ဗီတာမင် သို့မဟုတ် သတ္တုဓာတ်များ ချို့တဲ့ခြင်း (ဥပမာ – ဗီတာမင် B-1 ဟုခေါ်သော Thiamin)
• Hemochromatosis (နှလုံးကြွက်သားတွင် သံဓာတ် စုပုံသည့် ရောဂါ)
• Sarcoidosis (နှလုံးနှင့် အဆုတ် အပါအဝင် ခန္ဓာကိုယ်၏ မည်သည့် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတွင်မဆို ဖြစ်ပေါ်နိုင်သော ရောင်ရမ်းမှုဆိုင်ရာ ဆဲလ်အဖုငယ်များ သို့မဟုတ် Granulomas များကို ဖြစ်စေသည့်ရောဂါ)
• Amyloidosis (တစ်ရှူးများတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော ပရိုတင်းများ စုပုံသည့်ရောဂါ)
• ကင်ဆာရောဂါ ကုသရန် အသုံးပြုသည့် ဓာတ်ရောင်ခြည်ပေးခြင်းနှင့် အချို့သော ကင်ဆာဆေးများ (Chemotherapy)
• Anabolic steroids၊ Cocaine သို့မဟုတ် Amphetamines တို့ကို အသုံးပြုခြင်း
• နှစ်ပေါင်းများစွာ အရက် အလွန်အကျွံ သောက်သုံးခြင်း
• ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ

Cardiomyopathy ၏ အခြားသော ပုံစံများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –

• Dilated cardiomyopathy: ဤ Cardiomyopathy အမျိုးအစားတွင် နှလုံး၏ အဓိက သွေးညှစ်ခန်းဖြစ်သော ဘယ်ဘက် နှလုံးအောက်ခန်း (Left ventricle) သည် ကျယ်လာပြီး နှလုံးပြင်ပသို့ သွေးကို ထိရောက်စွာ မညှစ်ထုတ်နိုင်တော့ပါ။ ဤအမျိုးအစားသည် အသက်အရွယ်မရွေး ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း အမျိုးသားများတွင် ပိုမို အတွေ့ရများပြီး အသက်လတ်ပိုင်း အမျိုးသားများ၌ အများဆုံး ထိခိုက်လေ့ရှိသည်။ နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါ (Coronary artery disease) နှင့် နှလုံးအတိုက်အခိုက် ခံရခြင်းတို့သည် Cardiomyopathy ၏ အဓိက အကြောင်းအရင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် မျိုးရိုးဗီဇ ပြောင်းလဲမှုများသည်လည်း ဖြစ်ပွားစေသည့် အချက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။
• Hypertrophic cardiomyopathy: Hypertrophic cardiomyopathy သည် နှလုံးကြွက်သား ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ထူလာခြင်းဖြင့် သွင်ပြင်လက္ခဏာ ဆောင်ပြီး နှလုံးကို ပုံမှန် လုပ်ဆောင်ရန် ပိုမို ခက်ခဲစေနိုင်သည်။ ဤအခြေအနေသည် အဓိကအားဖြင့် နှလုံး၏ အဓိက သွေးညှစ်ခန်းဖြစ်သော ဘယ်ဘက် နှလုံးအောက်ခန်း၏ ကြွက်သားကို ထိခိုက်စေသည်။ Hypertrophic cardiomyopathy သည် မည်သည့် အသက်အရွယ်မဆို ဖြစ်ပေါ်နိုင်သော်လည်း ကလေးဘဝတွင် ဖြစ်ပေါ်ပါက ပိုမို ဆိုးရွားတတ်သည်။ ဤ Cardiomyopathy အမျိုးအစား ဖြစ်ပွားသူ အများစုတွင် မိသားစု ရောဂါရာဇဝင် ရှိကြသည်။ Hypertrophic cardiomyopathy သည် အချို့သော မျိုးရိုးဗီဇ မူမမှန်မှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
• Restrictive cardiomyopathy: ဤအမျိုးအစားတွင် နှလုံးကြွက်သားသည် တောင့်တင်းလာပြီး ကွေးညွတ်ဆန့်ထုတ်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းသွားသဖြင့် နှလုံးခုန်ခြင်း နှစ်ခုကြားတွင် ကျယ်လာနိုင်ခြင်းနှင့် သွေးဖြည့်သွင်းနိုင်ခြင်း မရှိတော့ပေ။ အတွေ့ရ အနည်းဆုံးဖြစ်သော ဤ Cardiomyopathy ပုံစံကို မည်သည့် အသက်အရွယ်မဆို ခံစားရနိုင်သော်လည်း သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် ပိုမို ထိခိုက်လေ့ရှိသည်။ Idiopathic (ရှင်းလင်းသော အကြောင်းအရင်း မရှိဘဲ ဖြစ်ပွားခြင်း) နှင့် Amyloidosis ကဲ့သို့သော နှလုံးကို ထိခိုက်စေသည့် ရောဂါ နှစ်ခုစလုံးသည် Restrictive cardiomyopathy ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
• Arrhythmogenic right ventricular dysplasia: ဖြစ်ခဲသော ဤ Cardiomyopathy ပုံစံတွင် ညာဘက် နှလုံးအောက်ခန်း (Right ventricle) ရှိ ကြွက်သားကို အမာရွတ် တစ်ရှူးများဖြင့် အစားထိုးဝင်ရောက်ကာ နှလုံးစည်းချက်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇ ပြောင်းလဲမှုများသည် မကြာခဏ ဖြစ်ပွားစေသော အကြောင်းအရင်း ဖြစ်သည်။
• Unclassified cardiomyopathy: ဤအမျိုးအစားတွင် အခြားသော Cardiomyopathy ပုံစံများစွာ ပါဝင်သည်။

ဖြစ်နိင်ချေရှိသော အကြောင်းအရင်းများ

အောက်ပါတို့အပါအဝင် အချက်အလက်များစွာသည် သင့်တွင် Cardiomyopathy ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည် –

• နာတာရှည် သွေးတိုးရောဂါ
• နာတာရှည် အရက် အလွန်အကျွံ သောက်သုံးခြင်း
• ကိုယ်အလေးချိန် ပိုများခြင်းကြောင့် နှလုံးကို ပိုမို အလုပ်လုပ်စေခြင်း
• မိသားစုအတွင်း Cardiomyopathy၊ နှလုံးရောဂါနှင့် ရုတ်တရက် နှလုံးရပ်၍ သေဆုံးခြင်း ရာဇဝင် ရှိခြင်း
• ယခင်က နှလုံးအတိုက်အခိုက် ခံရဖူးခြင်း၊ နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါ ရှိခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးတွင် ကူးစက်ရောဂါ ရှိခြင်း ကဲ့သို့သော နှလုံးနှင့် ဆက်စပ်သည့် အခြေအနေများ (Ischemic cardiomyopathy)
• အချို့သော ကင်ဆာဆေးများ (Chemotherapy) နှင့် ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကင်ဆာ ရောဂါ ကုသမှု ခံယူခြင်း
• Cocaine၊ Amphetamines နှင့် Anabolic steroids ကဲ့သို့သော တရားမဝင် မူးယစ်ဆေးဝါးများကို အသုံးပြုခြင်း

အောက်ပါတို့အပါအဝင် ရောဂါများစွာသည် Cardiomyopathy ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြှင့်တင်ပေးသည် –

• ဆီးချိုရောဂါ
• သိုင်းရွေ့ရောဂါ
• တွဲဆက်တစ်ရှူး ပုံမှန်မဟုတ်သည့် ရောဂါများ (Connective tissue disorders)
• Amyloidosis
• Sarcoidosis
• Hemochromatosis (ခန္ဓာကိုယ်တွင် သံဓာတ် ပိုလျှံစွာ သိုလှောင်သည့် အခြေအနေ)