ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
ရင်သားနာကျင်ခြင်း (Mastalgia) သည် အမြဲတမ်း သို့မဟုတ် ရံဖန်ရံခါ ခံစားရသော မအီမသာ ဖြစ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေကို အသက် ၃၀ မှ ၅၀ ကြား အမျိုးသမီးများ တွင် အဖြစ် များ သော် လည်း အမျိုးသားများနှင့် လိင်ပြောင်းလဲထားသူ များတွင် လည်း ဖြစ်ပွားနိုင် ကြောင်း သိထားရန် လိုအပ်ပါသည်။ ရင်သားနာကျင်ခြင်း၏ လက္ခဏာများတွင် ရင်သားထိလျှင် နာခြင်း၊ တလှပ်လှပ်တုန်၍ နာခြင်း၊ စူးရှစွာ ထိုး၍နာခြင်း သို့မဟုတ် ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်းနှင့် ရင်သားတစ် ရှူး များ တင်းကြပ်နေသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
ရင်သားနာကျင်ခြင်းကို အမျိုးအစား နှစ်မျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်။
- ၁။ ရာသီစက်ဝန်းနှင့် ဆက်စပ်သော နာကျင်ခြင်း (Cyclic breast pain): ၎င်းသည် လစဉ် ရာသီစက်ဝန်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ရင်သားတစ်ဖက် သို့မဟုတ် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ဖြစ်နိုင်ပြီး သဘာဝဟော်မုန်း အပြောင်းအလဲ များကြောင့် ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ရာသီလာပြီးနောက် အလိုအလျောက် ပျောက်ကွယ်သွားသော်လည်း နောက်လ ရာသီစက်ဝန်းတွင် ပြန်လည် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။
- ၂။ ရာသီစက်ဝန်းနှင့် မဆက်စပ်သော နာကျင်ခြင်း (Noncyclic breast pain): ၎င်းသည် အသက် ၄၀ မှ ၅၀ ကြား အမျိုးသမီးများတွင် ပိုမိုအဖြစ်များပြီး လစဉ်ရာသီစက်ဝန်းနှင့် သက်ဆိုင်ခြင်း မရှိပါ။
ရင်သားနာကျင်မှု ပြင်းထန်နှုန်းမှာ အနည်းငယ်မှ ပြင်းထန်သည့်အထိ ကွဲပြားနိုင်ပြီး ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ပေါ်ပေါက်နိုင်သည် – အချို့မှာ ရာသီမလာမီ ၂ ရက်၊ ၃ ရက်အလိုတွင် ရင်သားနှစ်ဖက်စလုံး၌ အသင့်အတင့် နာကျင်တတ်သည်။ အချို့မှာမူ ရာသီမလာမီ တစ်ပတ်ခန့်မှ စတင်ကာ ရာသီစက်ဝန်း တစ်လျှောက်လုံး နာကျင်မှု ခံစားရနိုင်သည်။ အချို့ကိစ္စများတွင် ရာသီစက်ဝန်းနှင့် မသက်ဆိုင်ဘဲ တစ်လလုံး နာကျင်နေတတ်သည်။
လိင်ပြောင်းထားသော အမျိုးသားများ (Transgender men) တွင် ရင်သားဖယ်ရှားပြီးနောက် ကျန်ရှိနေသော တစ်ရှူးအနည်းငယ်ကြောင့် နာကျင်နိုင်ပြီး၊ လိင်ပြောင်းထားသော အမျိုးသမီးများ (Transsexual women) တွင် ဟော်မုန်းကုထုံးကြောင့် နာကျင်နိုင်ပါသည်။ အမျိုးသားများတွင် ရင်သားနာကျင်ရသည့် အဓိက အကြောင်းရင်းမှာ အမျိုးသားဟော်မုန်းနှင့် အမျိုးသမီးဟော်မုန်း မမျှတမှုကြောင့် ဖြစ်သော ရင်သားဂလင်းကြီးထွားခြင်း (Gynecomastia) ကြောင့် ဖြစ်လေ့ရှိသည်။
ရင်သားနာကျင်ခြင်းသည် များသောအားဖြင့် ကင်ဆာမဟုတ်သော အခြေအနေများနှင့်သာ သက်ဆိုင်ပြီး ရင်သားကင်ဆာနှင့် ဆက်စပ်မှုမှာ အလွန်ရှားပါးပါသည်။ သို့သော်လည်း အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ရင်သားနာကျင်ခြင်းကို အလေးအနက်ထား ကုသရန် လိုအပ်သည်။ အကယ်၍ နာကျင်မှုသည် ရာသီစက်ဝန်း နှစ်ကြိမ်ထက်ပို၍ ကြာမြင့်နေခြင်း၊ သွေးဆုံးပြီးနောက်တွင်လည်း ဆက်လက်နာကျင်နေခြင်း သို့မဟုတ် ဟော်မုန်းအပြောင်းအလဲနှင့် မသက်ဆိုင်ဟု ထင်မြင်ရခြင်းတို့ ဖြစ်ပါက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှု ခံယူရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
လက္ခဏာများသည် အမျိုးအစားအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားနိုင်သည်။
ရာသီစက်ဝန်းနှင့် ဆက်စပ်သော နာကျင်ခြင်း (Cyclic breast pain):
- ရင်သားထိလျှင် နာခြင်း။
- ရောင်ရမ်းခြင်း။
- လေးလံခြင်း။
- ကိုက်ခဲခြင်း။
ရာသီစက်ဝန်းနှင့် မဆက်စပ်သော နာကျင်ခြင်း (Noncyclic breast pain):
- ရင်သား၏ သတ်မှတ်ထားသော နေရာတစ်ခုတည်းတွင်သာ နာကျင်ခြင်း။
- စူးရှပြီး ပြင်းထန်သော နာကျင်မှုမျိုး ဖြစ်ခြင်း။
- ထိုနေရာတွင် ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ထိုး၍နာခြင်း။
ရင်သားပြင်ပမှ ဖြစ်သော နာကျင်ခြင်း (Extramammary breast pain):
ရင်သားတွင် နာကျင်သည်ဟု ခံစားရသော်လည်း အမှန်တကယ် အကြောင်းရင်းမှာ ရင်သားပြင်ပ (ဥပမာ – ရင်ဘတ်ကြွက်သားနာခြင်း၊ နံရိုးရောင်ခြင်း သို့မဟုတ် အရိုးအဆစ်ရောင်ခြင်း) တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။
အောက်ပါအခြေအနေများရှိပါက ဆရာဝန်နှင့် ပြသပါ –
- နာကျင်မှုသည် နေ့စဉ်ဖြစ်နေပြီး နှစ်ပတ်ထက် ပိုကြာခြင်း။
- ရင်သား၏ သတ်မှတ်ထားသော နေရာတစ်ခုတည်းတွင် စုပြုံနာကျင်ခြင်း။
- နာကျင်မှုသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်း။
- နေ့စဉ် လူမှုဘဝလုပ်ငန်းဆောင်တာများကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခြင်း။
- နာကျင်လွန်းသဖြင့် အိပ်ရာမှ နိုးလာခြင်း။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
ရာသီစက်ဝန်းနှင့် ဆက်စပ်သော နာကျင်ခြင်းမှာ များသောအားဖြင့် ဟော်မုန်း အပြောင်းအလဲ ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရာသီစက်ဝန်းနှင့် မဆက်စပ်သော နာကျင်ခြင်းမှာမူ သန္ဓေတားဆေးများ၊ ရင်သားရေအိတ်များ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း၊ ပိုးဝင်ခြင်း၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ရာကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ ကဖိန်းဓာတ် သောက်သုံးခြင်း၊ စိတ်ဖိစီးမှုနှင့် မိခင်နို့တိုက်ကျွေးခြင်းတို့ကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးဖြစ်နိုင်ခြေ အချက်အလက်များ (Risk factors)
- ရင်သားအရွယ်အစား: ရင်သားအလွန်ကြီးမားသူများတွင် လည်ပင်း၊ ပုခုံးနှင့် ကျောကုန်းနာကျင်မှုများ ပူးတွဲပါလာတတ်သည်။
- ရင်သားခွဲစိတ်မှု: ခွဲစိတ်ဒဏ်ရာ ကျက်သွားသော်လည်း အမာရွတ်ကြောင့် နာကျင်မှု ဆက်ရှိနေနိုင်ပါသည်။
- အဆီအက်ဆစ် (Fatty acids) မမျှတခြင်း: ၎င်းသည် ရင်သားတစ်ရှူးများ၏ ဟော်မုန်းအပေါ် တုံ့ပြန်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။
- ဆေးဝါးများ: အချို့သော မျိုးအောင်ဆေးများ၊ သန္ဓေတားဆေးများ၊ သွေးဆုံးပြီးနောက် သောက်ရသော ဟော်မုန်းဆေးများ၊ စိတ်ကျရောဂါကုဆေးအချို့၊ သွေးတိုးကျဆေးများနှင့် ပိုးသတ်ဆေးအချို့ကြောင့် ရင်သားနာကျင်တတ်သည်။
- ကဖိန်းဓာတ် အလွန်အကျွံ သောက်သုံးခြင်း: ကဖိန်းဓာတ် လျှော့ချခြင်းသည် ရင်သားနာကျင်မှုကို သက်သာစေသည်ဟု အချို့လူနာများက ဆိုကြသည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
ရင်သားနာကျင်ခြင်းကို ရောဂါရှာဖွေရန် အောက်ပါစစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်
- ရင်သားကို စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်း (Breast examination): ဆရာဝန်သည် ရင်သားတွင် အပြောင်းအလဲများ ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးခြင်းနှင့် လည်ပင်းအောက်ပိုင်းနှင့် ဂျိုင်းအောက်ရှိ ပြန်ရည်ကျိတ် (Lymph nodes) များကို စစ်ဆေးပါလိမ့်မည်။ ထို့အပြင် နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သော အခြားအကြောင်းရင်းများကို ဖယ်ထုတ်နိုင်ရန် လူနာ၏ နှလုံးနှင့် အဆုတ်တို့ကို နားထောင်ခြင်း၊ ရင်ဘတ်နှင့် ဝမ်းဗိုက်ပိုင်းကို အသေးစိတ် စစ်ဆေးခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ပါမည်။ အကယ်၍ ရာဇဝင်မေးမြန်းခြင်းနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာစစ်ဆေးမှုများတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော တွေ့ရှိချက်မရှိပါက နောက်ထပ်စစ်ဆေးမှုများ လိုအပ်မည်မဟုတ်ပါ။
- ရင်သားဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Mammogram): ၎င်းသည် ရင်သားကို ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှု နည်းပါးသော X-ray ရိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ရင်သားတွင် အလုံးအကျိတ်တွေ့ခြင်း၊ နာကျင်ကိုက်ခဲခြင်း၊ နို့သီးခေါင်းမှ အရည်ထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် အရေပြားပြောင်းလဲခြင်းကဲ့သို့သော လက္ခဏာအသစ်များရှိပါက ပုံမှန်မဟုတ်သော အခြေအနေများကို ရှာဖွေရန် အသုံးပြုသည်။ အထူးသဖြင့် စမ်းသပ်စစ်ဆေးစဉ်က တွေ့ရှိခဲ့သော သံသယဖြစ်ဖွယ်နေရာ သို့မဟုတ် နာကျင်နေသော နေရာကို အသေးစိတ် ဆန်းစစ်ရန် ဤဓာတ်မှန်ကို ရိုက်ကူးလေ့ရှိသည်။
- အာထရာဆောင်းရိုက်ခြင်း (Ultrasound): ရင်သားဓာတ်မှန်တွင် ပုံမှန်ဖြစ်နေသော်လည်း နာကျင်နေသော နေရာကို ဆက်လက်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်သည့်အခါတွင် ဤနည်းလမ်းကို သုံးသည်။ ၎င်းသည် ရင်သားရှိ အလုံးအကျိတ်နှင့် ရေအိတ် (Cysts) များကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် အသုံးများသော နည်းလမ်းဖြစ်ပြီး အသံလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ ပုံရိပ်ဖော်ခြင်း ဖြစ်သည်။
- ရင်သားမှ အသားစယူ စစ်ဆေးခြင်း (Breast biopsy): ရောဂါဖြစ်နေသော နေရာမှ တစ်ရှူးနမူနာ အနည်းငယ်ကို ရယူကာ ဓာတ်ခွဲခန်းသို့ ပို့ဆောင်စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးမှုများတွင် သံသယဖြစ်ဖွယ် အလုံးအကျိတ် သို့မဟုတ် ထူထဲနေသော နေရာများကို တွေ့ရှိပါက တိကျသော ရောဂါအမည်ကို သိရှိနိုင်ရန် ဤစစ်ဆေးမှုကို ပြုလုပ်ရသည်။
ကုသခြင်း
ရင်သားနာကျင်ခြင်းသည် များသောအားဖြင့် ကုသမှုမခံယူဘဲ သူ့အလိုလို ပြန်လည်သက်သာသွားတတ်သည်။ သို့သော် လိုအပ်ပါက သင့်ဆရာဝန်က အောက်ပါနည်းလမ်းများကို အကြံပြုနိုင်သည် –
- နာကျင်မှုကို ပိုဆိုးစေသော အကြောင်းရင်းများကို ဖယ်ရှားခြင်း: ဥပမာ – ရင်သားကို ပိုမိုထောက်ကူပေးနိုင်သော အတွင်းခံ (Bra) အမျိုးအစားကို ပြောင်းလဲဝတ်ဆင်ခြင်းကဲ့သို့ ရိုးရှင်းသော နည်းလမ်းမျိုးဖြစ်သည်။
- လိမ်းဆေးများ အသုံးပြုခြင်း: နာကျင်မှု ပြင်းထန်ပါက အရေပြားပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်လိမ်းရသော အကိုက်အခဲပျောက် လိမ်းဆေး (NSAID cream) များကို ဆရာဝန်က ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။
- သန္ဓေတားဆေးများကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း: သင်သည် သန္ဓေတားဆေး သောက်နေသူဖြစ်ပါက နာကျင်မှု သက်သာစေရန် ဆေးမသောက်ရသော ရက်သတ္တပတ်ကို ကျော်လိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် သန္ဓေတားနည်းလမ်း ပြောင်းလဲခြင်းတို့ကို ဆရာဝန်က အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ မည်သည့်အပြောင်းအလဲမဆို မပြုလုပ်မီ ဆရာဝန်နှင့် အရင်တိုင်ပင်ပါ။
- သွေးဆုံးကိုင် ဟော်မုန်းကုထုံးကို လျှော့ချခြင်း: အကယ်၍ သင်သည် သွေးဆုံးကိုင်မှုအတွက် ဟော်မုန်းကုထုံး ခံယူနေပါက ဆေးပမာဏကို လျှော့ချခြင်း သို့မဟုတ် ဆေးရပ်လိုက်ခြင်းက ရင်သားနာကျင်မှုကို သက်သာစေနိုင်ပါသည်။
- ဆရာဝန်ညွှန်ကြားသည့် ဆေးဝါးများ သောက်သုံးခြင်း: အချို့ကိစ္စများတွင် Danazol ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများကို ညွှန်ကြားနိုင်သော်လည်း ၎င်းတွင် နှလုံး၊ အသည်း ပြဿနာများ၊ ကိုယ်အလေးချိန်တက်ခြင်းနှင့် အသံပြောင်းလဲခြင်းကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ရှိနိုင်ပါသည်။ နောက်ထပ် ရွေးချယ်စရာတစ်ခုမှာ Tamoxifen ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို သေချာစွာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် လိုအပ်သည်။
