သန်းတွယ်ခြင်း (သို့မဟုတ်) သန်းကိုက်ခြင်း

အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ

ခန္ဓာကိုယ်တွင် တွယ်ကပ်တတ်သော သန်း (Body lice) များသည် အဝတ်အထည်နှင့် အိပ်ရာခင်းများတွင် ခိုအောင်းပေါက်ဖွားကြပြီး လူ၏အရေပြားထံသို့ လာရောက်ကာ သွေးစုပ်ယူလေ့ရှိသည့် ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော အင်းဆက်အကောင်ငယ်လေးများ ဖြစ်ကြပါသည်။

၎င်းတို့ကို အဝတ်အထည်၏ ချုပ်ရိုးများနှင့် အရေပြား တိုက်ရိုက်ထိတွေ့သည့် နေရာများဖြစ်သော လည်ပင်း၊ ပုခုံး၊ ချိုင်း၊ ခါးနှင့် ပေါင်ခြံတစ်ဝိုက်တို့တွင် အများဆုံး တွေ့ရတတ်ပါသည်။ ဤကပ်ပါးကောင်များသည် လူဦးရေထူထပ်ပြီး သန့်ရှင်းမှုအားနည်းသော နေရာများဖြစ်သည့် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ ဂေဟာများနှင့် ဒုက္ခသည်စခန်းများတွင် အဖြစ်များလေ့ရှိပါသည်။ ခန္ဓာကိုယ်တွင် တွယ်ကပ်သော သန်းများသည် အဝတ်အထည်ချင်း ထိတွေ့ရာမှတစ်ဆင့် လွယ်ကူစွာ ကူးစက်နိုင်ပြီး ရောဂါများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဖြစ်ပွားခြင်းနှင့် အခြားကူးစက်ရောဂါ အမျိုးမျိုး ပြန့်ပွားခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

လူသားများတွင် ဦးခေါင်းသန်း (Head lice)၊ ခန္ဓာကိုယ်သန်း (Body lice) နှင့် ဆီးခုံသန်း (Pubic lice) ဟူ၍ သန်း အမျိုးအစား သုံးမျိုး တွယ်ကပ်နိုင်ပါသည်။ သွေးစုပ်ယူမှုကို အဓိကထားသော ဤကပ်ပါးကောင်များသည် လူ့ခန္ဓာကိုယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး ခြေထောက် ခြောက်ချောင်း၊ ကြီးမားသော ဝမ်းဗိုက်၊ အိမ်ရှင် (Host) ၏ ကိုယ်ပေါ်တွင် မြဲမြံစွာ တွယ်ကပ်နိုင်ရန် သန်မာသော ခြေသည်းများနှင့် သွေးစုပ်ယူရာတွင် အရေပြားကို ဖောက်ထွင်းနိုင်ရန် ချွန်ထက်သော သွားများ ပါရှိကြပါသည်။ အဆိုပါ အင်းဆက်များသည် ပျံသန်းခြင်း သို့မဟုတ် ခုန်ခြင်းများ မပြုလုပ်နိုင်ဘဲ တွားသွားခြင်းဖြင့်သာ ရွေ့လျားကြပါသည်။ ၎င်းတို့ ရှိနေခြင်းသည် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် လူအချင်းချင်း နီးကပ်စွာ ထိတွေ့မှုများပြီး သန့်ရှင်းမှု အားနည်းသော ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် ပိုမို အန္တရာယ်ရှိပါသည်။

ခန္ဓာကိုယ်သန်း၏ ကြီးထွားမှု အဆင့် သုံးဆင့် ရှိပါသည်။

• သန်းဥ (Nit) – ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး အဝါနုရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင် ရှိပါသည်။ သန်းဥများကို အဝတ်အထည်များ၏ ချုပ်ရိုးများတွင် အများဆုံး တွေ့ရတတ်ပါသည်။ အရေပြားပေါ်တွင် ရှာဖွေရန် ခက်ခဲသော်လည်း ၎င်းတို့သည် တစ်ပတ်မှ နှစ်ပတ်အတွင်း အကောင် ပေါက်နိုင်ပါသည်။
• သန်းပေါက်စ (Nymph) – သန်းဥမှ ပေါက်ဖွားလာသော အကောင်ငယ်လေးများ ဖြစ်ပြီး အရွယ်ရောက်ပြီး သန်းထက် သေးငယ်ပါသည်။ ၎င်းတို့သည် သွေးကို စုပ်ယူပြီး ကိုးရက်မှ ၁၂ ရက်အတွင်း အရွယ်ရောက်ပြီး သန်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားပါသည်။
• အရွယ်ရောက်ပြီးသန်း (Adult) – အဝါရောင်သန်းသော မီးခိုးရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင်သန်းသော အနီရောင် ရှိပြီး နှမ်းစေ့ခန့် (၃ မီလီမီတာခန့်) အရွယ်အစား ရှိပါသည်။ အမများသည် အထီးများထက် ပိုမိုကြီးမားကာ ၎င်းတို့၏ သက်တမ်း ရက် ၂၀ အတွင်း ဥပေါင်း ၃၀၀ ကျော် ဥနိုင်ပါသည်။ အရွယ်ရောက်ပြီးသန်း တစ်ကောင်သည် သွေးကို မစုပ်ယူရပါက တစ်ရက်မှ နှစ်ရက်အတွင်း သေဆုံးသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

သန်းတွယ်ခြင်းကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် သန်းနှင့် သန်းဥများ ကပ်ညှိနေသော အဝတ်အထည်များနှင့် အိပ်ရာခင်းများကို ဆပ်ပြာရည် ပါဝင်သော ရေပူဖြင့် လျှော်ဖွပ်ရမည် ဖြစ်ပြီး အခြောက်ခံစက်ကို အသုံးပြုပါကလည်း အပူရှိန်ပြင်းသော အဆင့်ဖြင့် အခြောက်ခံရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ခန္ဓာကိုယ်သန်းကိုက်ခြင်းသည် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး ရောဂါလက္ခဏာများ၏ ပြင်းထန်မှုမှာလည်း တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မတူညီနိုင်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်သန်းများသည် ရောဂါပိုးများကို သယ်ဆောင်လာသည့်အခါ သို့မဟုတ် ဓာတ်မတည့်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့်အခါတွင် ရောဂါလက္ခဏာများသည် သိသိသာသာ ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်ပါသည်။

ခန္ဓာကိုယ်သန်းကိုက်ခံရခြင်း၏ အတွေ့ရများသော လက္ခဏာများမှာ-

• အရေပြားပေါ်တွင် တစ်ခုခုက ယားကျိကျိဖြစ်နေသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း။
• အရေပြား ယားယံခြင်းနှင့် စပ်ဖျဉ်းဖျဉ်းဖြစ်ခြင်း။
• အနီရောင်၊ ခရမ်းရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင်ရှိသော အစက်အပြောက်ငယ်လေးများ သို့မဟုတ် အကိုက်ခံရသည့် အမှတ်အသားများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် တွေ့ရခြင်း (အချို့သောအခြေအနေများတွင် အဆိုပါအစက်အပြောက်များ၏ ဘေးပတ်လည်၌ အရောင်ဖျော့သော အကွင်းဝိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်နေတတ်ပါသည်။)

ပိုမိုပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် အောက်ပါလက္ခဏာများ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

• အရေပြားပေါ်တွင် အနာများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း။
• ပိုးဝင်ခြင်း (Infections) ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားလာခြင်း။
• သန်းကိုက်ခြင်းကို အစဉ်တစိုက် ခံစားရခြင်း သို့မဟုတ် သန်းတွယ်ခြင်းကို ကာလရှည်ကြာစွာ ခံစားရပါက အချို့သော အရေပြားနေရာများတွင် ထူထဲလာခြင်းနှင့် အရောင်ညိုမည်းလာခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

ထို့ကြောင့် ထိရောက်သော ကုသမှုနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုများ ပြုလုပ်နိုင်ရန်အတွက် ဤလက္ခဏာများကို ဂရုတစိုက် စောင့်ကြည့်ပြီး အချိန်မီ ဖြေရှင်းရန်မှာ အလွန်အရေးကြီးပါသည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများ

ခန္ဓာကိုယ်သန်း (Body lice) များသည် ၎င်းတို့၏ နေထိုင်မှုသဘာဝအရ ဦးခေါင်းသန်းများနှင့် ကွဲပြားခြားနားကြပါသည်။ ၎င်းတို့သည် ဆံပင်များထဲတွင် နေထိုင်ခြင်းထက် အဝတ်အထည်နှင့် အိပ်ရာခင်းများတွင်သာ အဓိက ခိုအောင်းလေ့ရှိပါသည်။ ဦးခေါင်းခွံအရေပြားမှ သွေးစုပ်ယူသော ဦးခေါင်းသန်းများနှင့်မတူဘဲ ခန္ဓာကိုယ်သန်းများသည် သွေးစုပ်ယူရန်အတွက်သာ အရေပြားထံသို့ တစ်နေ့လျှင် အကြိမ်ပေါင်းများစွာ လာရောက်တတ်ကြပါသည်။

အဝတ်အထည်များ၏ ချုပ်ရိုးများသည် ခန္ဓာကိုယ်သန်းများ ဥ (Nits) ဥလေ့ရှိသော အဓိကနေရာများ ဖြစ်ပါသည်။ သန်းတွယ်ခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်တွင် သန်းရှိနေသူနှင့် နီးကပ်စွာ ထိတွေ့မိခြင်း သို့မဟုတ် အဆိုပါကပ်ပါးကောင်များ တွယ်ကပ်နေသော အဝတ်အထည်နှင့် အိပ်ရာခင်းများကို ထိတွေ့အသုံးပြုမိခြင်းတို့မှတစ်ဆင့် ကူးစက်ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းအရာများ

သန့်ရှင်းမှုအားနည်းပြီး လူဦးရေထူထပ်သော နေရာများတွင် နေထိုင်သူများသည် ခန္ဓာကိုယ်သန်း တွယ်ကပ်နိုင်ခြေ ပိုမိုများပြားပါသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် အောက်ပါပုဂ္ဂိုလ်များ ပါဝင်နိုင်ပါသည် –

• ဒုက္ခသည်စခန်းများတွင် နေထိုင်ရသူများ (စစ်ဘေးရှောင်များ သို့မဟုတ် ဒုက္ခသည်များ)။
• အိုးမဲ့အိမ်မဲ့များ။
• သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကြောင့် နေရပ်စွန့်ခွာရသူများ။

ခန္ဓာကိုယ်သန်းများသည် ခွေး၊ ကြောင်နှင့် အခြားသောအိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များမှတစ်ဆင့် လူသို့ ကူးစက်ပြန့်ပွားခြင်း မရှိနိုင်ပါ။