မျက်ရည်ပြွန်ပိတ်ဆို့ခြင်း
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
မျက်ရည်ပြွန်ပိတ်ခြင်း (သို့မဟုတ်) နှာခေါင်းနှင့်မျက်ရည်လမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့ခြင်း (Nasolacrimal duct obstruction) ဆိုသည်မှာ မျက်ရည်များကို ပုံမှန်စီးဆင်းစေသည့် နှာခေါင်းအတွင်းရှိ လမ်းကြောင်းများ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် အပြည့်အဝ ပိတ်ဆို့သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မျက်စိမှ မျက်ရည်များကျခြင်း၊ ယားယံခြင်းနှင့် စပ်ဖျဉ်းဖျဉ်းဖြစ်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
မွေးကင်းစကလေးများတွင် မျက်ရည်ပြွန်ပိတ်ခြင်းကို အဖြစ်များလေ့ရှိသော်လည်း များသောအားဖြင့် ကလေးအသက် တစ်နှစ်မပြည့်မီ ကုသမှုမခံယူဘဲ အလိုအလျောက် ပျောက်ကွယ်သွားတတ်သည်။ လူကြီးများတွင်မူ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း၊ ပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် (ရှားရှားပါးပါး အခြေအနေများတွင်) အကျိတ်ဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် မျက်ရည်ပြွန်ပိတ်နိုင်သည်။
ကံကောင်းသည်မှာ မျက်ရည်ပြွန်ပိတ်ခြင်းကို ကုသ၍ ရပါသည်။ သင့်တော်သော ကုသမှုနည်းလမ်းမှာ ပိတ်ဆို့ရသည့် အကြောင်းရင်းနှင့် လူနာ၏ အသက်အရွယ်ပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
မျက်ရည်များ အလွန်အမံကျခြင်း သို့မဟုတ် မျက်လုံးစိုနေခြင်းသည် မျက်ရည်ပြွန်ပိတ်ခြင်း၏ အထင်ရှားဆုံး လက္ခဏာဖြစ်သည်။ အခြားသော လက္ခဏာများမှာ –
- မျက်စိနာခြင်း (Pink eye) ခဏခဏဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် မျက်စိအတွင်း ရောင်ရမ်းပိုးဝင်ခြင်း။
- မျက်လုံး၏ အဖြူရောင်နေရာတွင် နီမြန်းနေခြင်း။
- မျက်လုံး၏ အတွင်းဘက်ထောင့် (နှာခေါင်းနှင့်နီးသောနေရာ) ရောင်ရမ်းခြင်း။
- မျက်တောင်များတွင် မျက်ချေးများ ကပ်နေခြင်း။
- မျက်လုံးတစ်ဝိုက်မှ အကျိအချွဲများ သို့မဟုတ် ပြည်များ ထွက်ခြင်း။
- အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်း။
အကယ်၍ သင်သည် မျက်ရည်များ ရက်အတော်ကြာ ဆက်တိုက်ကျနေခြင်း သို့မဟုတ် မျက်စိခဏခဏ ပိုးဝင်ခြင်းတို့ ခံစားရပါက ဆရာဝန်နှင့် ပြသသင့်သည်။ မျက်ရည်ပြွန်ပိတ်ခြင်းသည် မျက်ရည်စီးဆင်းမှုစနစ်ကို အကျိတ်တစ်ခုက ဖိမိနေခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ အကျိတ်ကို စောစီးစွာ ရှာဖွေတွေ့ရှိပါက ကုသမှု ရွေးချယ်စရာ ပိုမိုများပြားနိုင်ပါသည်။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
မျက်ရည်ပြွန်ပိတ်ခြင်းသည် မည်သည့်အသက်အရွယ်တွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ အဖြစ်များသော အကြောင်းရင်းများမှာ –
- မွေးရာပါ ပိတ်ဆို့ခြင်း: မွေးကင်းစကလေး အများစုတွင် မျက်ရည်စီးဆင်းမှုစနစ် ကောင်းစွာ မဖွံ့ဖြိုးသေးခြင်း သို့မဟုတ် နှာခေါင်းသို့ ဆက်ထားသော ပြွန်ဝတွင် အမြှေးပါးလေး တစ်ခု ပိတ်နေခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။ ၎င်းကို Dacryostenosis ဟု ခေါ်သည်။
- အသက်အရွယ်အရ ပြောင်းလဲမှုများ: အသက်ကြီးလာသောအခါ မျက်ရည်များကို စုပ်ယူပေးသော ပြွန်ပေါက်ကလေးများ (Puncta) ကျဉ်းသွားကာ ပိတ်ဆို့မှုများ ဖြစ်လာနိုင်သည်။
- ပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းခြင်း: နာတာရှည် ထိပ်ကပ်နာ (Sinus) သို့မဟုတ် မျက်စိပိုးဝင်ခြင်းတို့ကြောင့် ပိတ်ဆို့နိုင်ပါသည်။
- ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း: မျက်ရည်ပြွန်နှင့် နီးကပ်သောနေရာတွင် မျက်စိထိခိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာတွင် ဒဏ်ရာရခြင်းတို့ကြောင့် အရိုးပျက်စီးခြင်း သို့မဟုတ် အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ကာ မျက်ရည်စီးဆင်းမှုကို အဟန့်အတား ဖြစ်စေနိုင်သည်။
- အကျိတ်: မျက်ရည်ပြွန် သို့မဟုတ် နှာခေါင်းတစ်ဝိုက်တွင် အကျိတ်ဖြစ်ပေါ်ပါက ပြွန်ကို ပိတ်ဆို့စေနိုင်သည်။
- မျက်စဉ်းဆေးများ: ရှားပါးသော်လည်း ရေတိမ် (Glaucoma) အတွက် အသုံးပြုသော မျက်စဉ်းဆေးအချို့ကို ကာလကြာရှည် သုံးစွဲခြင်းကြောင့် မျက်ရည်ပြွန်ပိတ်နိုင်သည်။
- ကင်ဆာကုသမှုများ: ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသခြင်းနှင့် ကီမိုဆေးသွင်း ကုသခြင်းတို့၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးကြောင့်လည်း မျက်ရည်ပြွန်ပိတ်နိုင်ပါသည်။
ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးဖြစ်နိုင်ခြေ အချက်အလက်များ
ကလေးများတွင် အလိုအလျောက် ပျောက်ကင်းနိုင်သော်လည်း လူကြီးများတွင် အောက်ပါအချက်များကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများနိုင်သည် –
- အသက်အရွယ်: အသက်ကြီးသူများတွင် ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသည်။
- နာတာရှည် မျက်စိရောင်ရမ်းခြင်း: Uveitis ကဲ့သို့သော မျက်စိရောင်ရမ်းသည့် ရောဂါရှိသူများတွင် ပိုဖြစ်တတ်သည်။
- ယခင်က ခွဲစိတ်ဖူးခြင်း: မျက်စိ၊ မျက်တောင်၊ နှာခေါင်း သို့မဟုတ် ထိပ်ကပ်နာ ခွဲစိတ်မှု ရာဇဝင်ရှိသူများတွင် အမာရွတ်ကြောင့် ပြွန်ပိတ်နိုင်ခြေ ရှိသည်။
- ရေတိမ် (Glaucoma): ရေတိမ်ရောဂါအတွက် မျက်စဉ်းဆေး သုံးစွဲနေသူများ။
- ယခင်က ကင်ဆာကုသမှု ခံယူဖူးခြင်း: မျက်နှာ သို့မဟုတ် ဦးခေါင်းပိုင်းတွင် ဓာတ်ရောင်ခြည် သို့မဟုတ် ကီမိုကုထုံး ခံယူဖူးသူများ။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
သင့်ရောဂါအခြေအနေကို သိရှိနိုင်ရန် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူသည် ရောဂါလက္ခဏာများကို မေးမြန်းခြင်း၊ မျက်စိစစ်ဆေးခြင်းနှင့် စမ်းသပ်မှုများ ပြုလုပ်ပါလိမ့်မည်။ ထို့ပြင် နှာခေါင်းအတွင်းပိုင်းကို စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် မျက်ရည်လမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့နေသည့် နှာခေါင်းတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ရှာဖွေနိုင်ပါသည်။ မျက်ရည်ပြွန်ပိတ်သည်ဟု သံသယရှိပါက ပိတ်ဆို့နေသည့်နေရာကို ရှာဖွေရန် အောက်ပါစစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်နိုင်သည် –
- မျက်ရည်စီးဆင်းမှု စမ်းသပ်ခြင်း (Tear Drainage Test): မျက်လုံးမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ အထူးဆေးရည် (Dye) တစ်စက်ချ၍ မျက်ရည်စီးဆင်းမှုအရှိန်ကို တိုင်းတာခြင်း ဖြစ်သည်။ ငါးမိနစ်ကြာသည်အထိ ဆေးရည်အများစု ကျန်ရှိနေပါက မျက်ရည်ပြွန်ပိတ်နေခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
- ဆေးရည်သွင်းခြင်းနှင့် စမ်းသပ်ခြင်း (Irrigation and Probing): မျက်ရည်စီးဆင်းမှုစနစ် ကောင်းမွန်ခြင်း ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးရန် ဆားရည် (Saline) ကို သွင်းကြည့်ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် မျက်တောင်ထောင့်ရှိ မျက်ရည်ပေါက်ငယ်လေးများ (Puncta) မှတစ်ဆင့် သေးသွယ်သော ကိရိယာလေးကို ထည့်သွင်း၍ ပိတ်ဆို့မှုကို ရှာဖွေခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ဤသို့စမ်းသပ်ရင်းဖြင့် ပိတ်ဆို့မှုကို ပွင့်သွားစေနိုင်သည်။
- ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများ (Eye Imaging Tests): မျက်ရည်ပေါက်မှတစ်ဆင့် အရောင်ထင်ရှားစေသော ဆေးရည် (Contrast dye) သွင်း၍ ဓာတ်မှန် (X-ray)၊ CT သို့မဟုတ် MRI ရိုက်ကာ ပိတ်ဆို့နေသည့်နေရာနှင့် အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေခြင်း ဖြစ်သည်။
ကုသခြင်း
ကုသမှုနည်းလမ်းသည် မျက်ရည်ပြွန်ပိတ်ရသည့် အကြောင်းရင်းပေါ်တွင် မူတည်သည်။ အကယ်၍ အကျိတ်ကြောင့် ဖြစ်ပါက အကျိတ်ကို ဦးစားပေးကုသရမည်ဖြစ်ပြီး ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားခြင်း သို့မဟုတ် အခြားကုထုံးများ သုံးစွဲရပါမည်။
- ဆေးဝါးများ: မျက်စိပိုးဝင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါက ပိုးသတ်ဆေး (သောက်ဆေး သို့မဟုတ် မျက်စဉ်းဆေး) များကို ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။
- စောင့်ကြည့်ခြင်း သို့မဟုတ် နှိပ်နယ်ပေးခြင်း: မွေးကင်းစကလေးများတွင် မျက်ရည်ပြွန်စနစ် မရင့်ကျက်သေး၍ ဖြစ်ပါက ပထမလအနည်းငယ်အတွင်း သူ့အလိုလို ပြန်ပွင့်သွားတတ်သည်။ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း နူးညံ့စွာ နှိပ်နယ်ပေးခြင်းဖြင့် အမြှေးပါးကို ပွင့်သွားစေရန် ကူညီပေးနိုင်သည်။ မျက်နှာထိခိုက်ဒဏ်ရာကြောင့် ဖြစ်ပါကလည်း ရောင်ရမ်းမှုကျသွားသည်အထိ လအနည်းငယ် စောင့်ကြည့်လေ့ရှိသည်။
- ပြွန်ချဲ့ခြင်း၊ စမ်းသပ်ခြင်းနှင့် ဆေးကြောခြင်း: ကလေးများတွင် မေ့ဆေးပေး၍ ပြွန်ကို ချဲ့ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ လူကြီးများတွင် ပြွန်ပေါက်ကျဉ်းနေပါက ပြွန်ကိုချဲ့ပြီး ဆားရည်ဖြင့် ဆေးကြောပေးခြင်းဖြင့် ယာယီသက်သာမှုကို ရရှိစေနိုင်သည်။
- ပိုက်ထည့်ခြင်း (Stenting or Intubation): သေးသွယ်သော ဆီလီကွန်ပိုက်လေးကို မျက်ရည်လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် နှာခေါင်းထဲအထိ ထည့်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ၃ လခန့် ထည့်ထားပြီးမှ ပြန်ထုတ်လေ့ရှိသည်။
- ပူဖောင်းဖြင့် ချဲ့ခြင်း (Balloon catheter dilation): အခြားကုထုံးများ မအောင်မြင်ပါက ဤနည်းကို သုံးသည်။ ပူဖောင်းငယ်လေးပါသော ပိုက်ကို မျက်ရည်ပြွန်ထဲသို့ ထည့်သွင်းပြီး ပူဖောင်းကို လေသွင်း၊ လေထုတ် အကြိမ်ကြိမ် ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ပိတ်ဆို့မှုကို ဖယ်ရှားခြင်းဖြစ်သည်။
- ခွဲစိတ်ကုသခြင်း (Surgery): မျက်ရည်ပြွန်ကို ခွဲစိတ်ပြုပြင်ခြင်း (Dacryocystorhinostomy) ဖြစ်သည်။ မျက်ရည်ကို မျက်လုံးမှ နှာခေါင်းထဲသို့ ပုံမှန်အတိုင်း ပြန်စီးစေရန် လမ်းကြောင်းအသစ် ဖော်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။
- ပြင်ပမှ ခွဲစိတ်ခြင်း (External Approach): နှာခေါင်းဘေးမှ ခွဲကြောင်းရာပြုလုပ်၍ မျက်ရည်အိတ်ကို နှာခေါင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ အမာရွတ် အနည်းငယ် ကျန်နိုင်ပါသည်။
- မှန်ပြောင်းဖြင့် ခွဲစိတ်ခြင်း (Endoscopic Approach): နှာခေါင်းပေါက်မှတစ်ဆင့် မှန်ပြောင်းနှင့် ကိရိယာငယ်များ သုံး၍ ခွဲစိတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ခွဲကြောင်းရာ မကျန်သော်လည်း အောင်မြင်မှုနှုန်းမှာ ပြင်ပမှခွဲစိတ်မှုလောက် မမြင့်မားပါ။
ခွဲစိတ်မှုအပြီးတွင် ပိုးမဝင်စေရန်နှင့် ရောင်ရမ်းမှု လျော့ကျစေရန် နှာခေါင်းဖြန်းဆေးနှင့် မျက်စဉ်းဆေးများ သုံးစွဲရမည်။ ခွဲစိတ်ပြီး ၆ ပတ်မှ ၁၂ ပတ်အကြာတွင် ထည့်ထားသော ပိုက်များ သို့မဟုတ် ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်ထုတ်ယူရန် ဆရာဝန်နှင့် ပြန်လည်ပြသရပါမည်။
