အန်ကိုင်လိုဆင်း စပွန်ဒီလိုင်တစ်
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
ကျောရိုးဆစ်များ (Spinal bones) တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ တစ်ဆက်တည်း စပ်ထွက်သွားသော အခြေအနေကို အန်ကိုင်လိုဆင်း စပွန်ဒီလိုင်တစ် (ankylosing spondylitis) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းသည် ကျောရိုး၏ ပျော့ပျောင်းမှုကို ထိခိုက်စေပြီး ခန္ဓာကိုယ်အနေအထားကို ကုန်းသွားစေသည့် ရောင်ရမ်းမှုဆိုင်ရာ ရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဤအခြေအနေသည် နံရိုးများအထိ ရောက်ရှိသွားပါက အသက်ရှူရ ခက်ခဲခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ အမျိုးသမီးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အမျိုးသားများသည် ဤရောဂါဖြစ်ပွားရန် ပိုမိုလွယ်ကူပြီး လက္ခဏာများနှင့် ဝေဒနာများသည် များသောအားဖြင့် လူငယ်လူရွယ်ဘဝတွင် စတင်လေ့ရှိသည်။ မျက်လုံးသည်လည်း ဤရောဂါကြောင့် ထိခိုက်နိုင်သော ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤရောဂါကို အမြစ်ပြတ်ကုသနိုင်သော နည်းလမ်းမရှိသော်လည်း ကုသမှုခံယူခြင်းဖြင့် ရောဂါတိုးတက်မှုကို နှောင့်နှေးစေနိုင်ပြီး ရောဂါလက္ခဏာများကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
အထူးသဖြင့် နံနက်ခင်းပိုင်းတွင် သို့မဟုတ် အလုပ်အနည်းငယ်လုပ်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ခါးအောက်ပိုင်းနှင့် တင်ပဆုံတို့ တောင့်တင်းကာ နာကျင်ခြင်းသည် အန်ကိုင်လိုဆင်း စပွန်ဒီလိုင်တစ် ရောဂါ၏ စောစီးစွာပြသသော လက္ခဏာများ ဖြစ်ကြသည်။ အခြားသော လက္ခဏာများမှာ နာကျင်ခြင်းနှင့် အလွန်အမင်း မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ဤလက္ခဏာများသည် သက်သာလာခြင်း၊ ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ လုံးဝရပ်တန့်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
အောက်ပါ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများသည် အများဆုံး ထိခိုက်ခံရလေ့ရှိသည် –
- ခါးအောက်ပိုင်း
- ပုခုံးအဆစ်
- တင်ပဆုံအဆစ်
- တင်ပါးဆုံကွင်းနှင့် ကျောရိုးခြေရင်းအကြားရှိ အဆစ်
- အရိုးများနှင့် အရွတ်များ ဆက်သွယ်ထားသော နေရာများ (အထူးသဖြင့် ဖနောင့်အနောက်ဘက်နှင့် ကျောရိုးတွင် အဖြစ်အများဆုံး ဖြစ်သည်)
- နံရိုးနှင့် ရင်ညွန့်ရိုးအကြားရှိ အရိုးနု
အကယ်၍ သင်သည် အောက်ပါလက္ခဏာများကို ကြုံတွေ့ရပါက ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် အကြံပြုလိုပါသည် –
- နံနက်ခင်းတွင် ပိုမိုဆိုးရွားလာသော သို့မဟုတ် ညဘက်အိပ်ပျော်နေစဉ် သင့်ကို နိုးလာစေသော တင်ပါး သို့မဟုတ် ခါးအောက်ပိုင်း နာကျင်မှုများ ရှိခြင်း။
- လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်လျှင် နာကျင်မှု သက်သာသော်လည်း အနားယူချိန်တွင် ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်း။
- မျက်လုံးနာကျင်ခြင်း၊ ဝေဝါးခြင်း၊ အလင်းရောင်ကို အလွန်အမင်း မခံနိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် မျက်စိနီမြန်းခြင်း။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများနှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များ
အန်ကိုင်လိုဆင်း စပွန်ဒီလိုင်တစ် ရောဂါဖြစ်ပွားရသည့် တိကျသော အကြောင်းရင်းကို မသိရသေးသော်လည်း ၎င်းသည် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အခြေအနေကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် HLA-B27 မျိုးရိုးဗီဇရှိသူများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ထို့အပြင် အန်ကိုင်လိုဆင်း စပွန်ဒီလိုင်တစ် ရောဂါကို အမျိုးသမီးများထက် အမျိုးသားများတွင် ပိုမိုတွေ့ရှိရတတ်သည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
ဆရာဝန်သည် ကိုယ်ခန္ဓာပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုကို ဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်ပြီး လူနာအား သတ်မှတ်ထားသော လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှုပ်ရှားခိုင်းခြင်းဖြင့် ကျောရိုး၏ လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်း အတိုင်းအတာကို ဆန်းစစ်မည် ဖြစ်သည်။ စစ်ဆေးမှုပြုလုပ်နေစဉ်အတွင်း နာကျင်မှုကို ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်စေရန် ဆရာဝန်သည် သင်၏ တင်ပါးဆုံကွင်းအပေါ်သို့ ဖိအားပေးခြင်းနှင့် ခြေထောက်များကို သတ်မှတ်ထားသော အနေအထားများအတိုင်း လှုပ်ရှားခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် ရင်ဘတ်ကျယ်ပြန့်နိုင်စွမ်းတွင် ခက်ခဲမှု တစ်စုံတစ်ရာ ရှိမရှိကို ဆန်းစစ်ရန် ဆရာဝန်က သင့်အား အသက်ပြင်းပြင်းရှူရန် တောင်းဆိုပါလိမ့်မည်။
ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးမှုများ
- အိပ်စ်ရေး ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (X-rays) – အရိုးများနှင့် အဆစ်များတွင် ပြောင်းလဲမှုများကို ပြသနိုင်သော်လည်း သင့်တွင် ရောဂါစတင်ဖြစ်ပွားခါစသာ ရှိသေးပါက ၎င်းကို မြင်တွေ့နိုင်မည် မဟုတ်ပါ။
- သံလိုက်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (MRI) – ပြင်းထန်သော သံလိုက်စက်ကွင်းများနှင့် အသံလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ ပိုမိုအသေးစိတ်သော ပျော့ပျောင်းသည့် တစ်ရှူးများနှင့် အရိုးပုံရိပ်များကို ဖော်ပြပေးသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် အန်ကိုင်လိုဆင်း စပွန်ဒီလိုင်တစ် ရောဂါကို စောစီးသော အဆင့်တွင်လည်း ပြသနိုင်ပါသည်။
ဓာတ်ခွဲခန်း စစ်ဆေးမှုများ
ဤရောဂါကို ရှာဖွေရန်အတွက် သီးသန့်ဓာတ်ခွဲခန်းစစ်ဆေးမှု မရှိပါ။ ရောင်ရမ်းမှု အမှတ်အသားများကို အချို့သော သွေးစစ်ဆေးမှုများဖြင့် စစ်ဆေးနိုင်သော်လည်း ရောင်ရမ်းခြင်းသည် အခြားသော ဝေဒနာများကြောင့်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ သင်၏ သွေးထဲတွင် HLA-B27 မျိုးရိုးဗီဇကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်သော်လည်း လူအများအပြားတွင် ဤမျိုးရိုးဗီဇ ရှိနေနိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့တွင် အန်ကိုင်လိုဆင်း စပွန်ဒီလိုင်တစ် ရောဂါ မရှိကြပါ။
ကုသခြင်း
နာကျင်ခြင်းနှင့် တောင့်တင်းခြင်းတို့ကို သက်သာစေရန်၊ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများနှင့် ကျောရိုးပုံပျက်ခြင်းကို နှောင့်နှေးစေရန် သို့မဟုတ် ကာကွယ်ရန်အတွက် ကုသမှုများကို ဆောင်ရွက်သည်။ အမြဲတမ်း မသန်စွမ်းဖြစ်သွားခြင်းကို ရှောင်လွှဲနိုင်ရန် ရောဂါကို စောစီးသော အဆင့်တွင် ကုသခြင်းက ပိုမိုကောင်းမွန်သည်။
ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသခြင်း
- စတီးရွိုက်မဟုတ်သော အရောင်ကျဆေးများ (NSAIDs) – ဆရာဝန်များသည် နာကျင်ခြင်းနှင့် တောင့်တင်းခြင်းကို သက်သာစေရန်အတွက် နာပရိုဆင် (naproxen) နှင့် အိုင်ဗျူပရိုဖန် (ibuprofen) တို့ကို အများဆုံး ညွှန်းဆိုလေ့ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးမှာ အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်း သွေးထွက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
- ဆေးထိုးခြင်း – ဆေးဝါးများကို အရေပြားပေါ်တွင် သို့မဟုတ် သွေးပြန်ကြောအတွင်းသို့ ထိုးသွင်းသည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးအနေဖြင့် ကုသမှုမခံယူဘဲ ကျန်ရှိနေသော တီဘီရောဂါ (tuberculosis) ကို ပြန်လည်ကြွလာစေနိုင်ပြီး သင့်ကို ကိုယ်ခံအားကျဆင်းစေနိုင်သည်။
- တီယူမော နက်ခရိုးဆစ် ဖက်တာ (TNF) တားဆီးဆေးများ – ဥပမာ – အဒါလီမူမတ် (Adalimumab)၊ ဆာတိုလီဇူမတ် ပက်ဂေါလ် (Certolizumab pegol)၊ အီတန်နာဆက် (Etanercept)၊ ဂိုလီမူမတ် (Golimumab) နှင့် အင်ဖလစ်ဆီမတ် (Infliximab) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
- အင်တာလူကင်-၁၇ (IL-17) တားဆီးဆေးများ – ဥပမာ – စီကူကီနူမတ် (secukinumab) နှင့် အစ်ဇီကီဇူမတ် (ixekizumab) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကာယကုထုံးဖြင့် ကုသခြင်း
ကာယကုထုံးသည် ကြွက်သားသန်မာမှုနှင့် ပျော့ပျောင်းမှုကို ပြန်လည်ရရှိစေနိုင်ပြီး ၎င်းသည် အမျိုးမျိုးသော အကျိုးကျေးဇူးများရှိသည့် ကုသမှု၏ အရေးကြီးသော ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကာယကုထုံးပညာရှင်က လူနာတစ်ဦးချင်းစီအတွက် ကိုက်ညီအောင် စိတ်ကြိုက်ပြင်ဆင်ပေးနိုင်သည်။
ခန္ဓာကိုယ်အနေအထား ပိုမိုကောင်းမွန်စေရန်အတွက် အောက်ပါတို့ကို ညွှန်ကြားပါလိမ့်မည် –
- ကြွက်သားဆွဲဆန့်ခြင်းနှင့် လှုပ်ရှားမှုနယ်ပယ် တိုးမြှင့်ခြင်း လေ့ကျင့်ခန်းများ
- ဝမ်းဗိုက်နှင့် ကျောပြင်ကြွက်သားများကို ပိုမိုသန်မာစေမည့် လေ့ကျင့်ခန်းများ
- မှန်ကန်သော လမ်းလျှောက်သည့် အနေအထားနှင့် အိပ်စက်သည့် ပုံစံ
ခွဲစိတ်ကုသခြင်း
အန်ကိုင်လိုဆင်း စပွန်ဒီလိုင်တစ် ရောဂါသည် များသောအားဖြင့် ခွဲစိတ်မှု ပြုလုပ်ရန် မလိုအပ်သော်လည်း အကယ်၍ တင်ပဆုံအဆစ်တွင် ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်ပျက်စီးမှု ရှိနေပြီး နာကျင်မှု ပိုမိုဆိုးရွားလာပါက အဆစ်အစားထိုး ခွဲစိတ်မှု ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုပါလိမ့်မည်။
