အသက်ကြီးအမည်းကွက်အရေပြားရောဂါ
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်အသက်ကြီးအမည်းကွက် အရေပြား ရောဂါအကြောင်း သိကောင်းစရာ
အသက်ကြီးအမည်းကွက်များ (Age spots) ကို နေလောင်ကွက်များ (sunspots)၊ အသည်းကွက်များ (liver spots) သို့မဟုတ် ဆိုလာ လန်တီဂျင်းစ် (solar lentigines) ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရေပြားပေါ်တွင် ပေါ်လာတတ်သည့် သေးငယ်၍ ပြားချပ်သော အမည်းရောင်အကွက်ငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် မျက်နှာ၊ လက်၊ ပုခုံးနှင့် လက်မောင်းများကဲ့သို့ နေရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့ရသော နေရာများတွင် ပေါ်လာတတ်သည်။ အသက် ၅၀ ကျော် လူကြီးများတွင် ပိုမိုအဖြစ်များသော်လည်း အသက်ငယ်ရွယ်သူများတွင်လည်း နေရောင်ခြည်နှင့် ရေရှည်ထိတွေ့ပါက ဤအကွက်များ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။
ဤအကွက်များသည် ကင်ဆာအကျိတ်များနှင့် သဏ္ဌာန်တူနိုင်သော်လည်း စစ်မှန်သော အသက်ကြီးအမည်းကွက်များသည် များသောအားဖြင့် ကုသမှုခံယူရန် မလိုအပ်ပါ။ ယင်းအစား ၎င်းတို့သည် နေရောင်ခြည်နှင့် အလွန်အမင်း ထိတွေ့ခဲ့ရကြောင်းကို ဖော်ပြနေပြီး၊ နောက်ထပ်ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများမှ မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ရန် အရေပြား၏ သဘာဝအတိုင်း တုံ့ပြန်မှုတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အလှအပဆိုင်ရာ အကြောင်းပြချက်များကြောင့် လူအချို့သည် အဆိုပါ အမည်းကွက်များကို အရောင်ဖျော့ပစ်ရန် သို့မဟုတ် ဖယ်ရှားပစ်ရန် ရွေးချယ်နိုင်ပါသည်။
အသက်ကြီးအမည်းကွက်များ မဖြစ်ပွားအောင် ကာကွယ်ရန် နေရောင်ကာခရမ်ကို ပုံမှန်အသုံးပြုရန်နှင့် နေရောင်ခြည်ထိတွေ့မှုကို လျှော့ချရန် အကြံပြုအပ်ပါသည်။ ဤကဲ့သို့ ကြိုတင်ကာကွယ်သည့် နည်းလမ်းသည် ပိုမိုကျန်းမာပြီး နုပျိုသော အရေပြားကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန် အထောက်အကူပြုနိုင်ပါသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
သင့်မျက်နှာ၊ လက်၊ လည်ပင်း သို့မဟုတ် လက်မောင်းများတွင် ပေါ်လာနိုင်သည့် အသည်းကွက် (liver spots) များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အညိုရင့်ရောင် သို့မဟုတ် အသားရောင် ရှိတတ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တင်းတိပ်များနှင့်တူသော အကွက်များအဖြစ် စုပြုံနေနိုင်ပြီး၊ ပြားချပ်၍ ဝိုင်းသောအသွင် သို့မဟုတ် ဘဲဥပုံစံ အကွက်များအဖြစ် တွေ့ရတတ်သည်။ အရွယ်အစားမှာ တင်းတိပ်အစက်ခန့်မှသည် လက်မခန့်၏ ထက်ဝက် (၁၃ မီလီမီတာ) အကျယ်အထိ ရှိနိုင်ပါသည်။ ဤအကွက်များသည် နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ယားယံခြင်းကဲ့သို့သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မသက်မသာဖြစ်မှုများကို မဖြစ်စေဘဲ ၎င်းတို့၏ အဓိကသက်ရောက်မှုမှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်အပေါ်တွင်သာ ဖြစ်သည်။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
အသက်ကြီးအမည်းကွက်များသည် အရေပြားအရောင်အတွက် တာဝန်ရှိသော သဘာဝဆိုးဆေးဖြစ်သည့် မယ်လနင် (melanin) ထုတ်လုပ်မှုကို ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် (UV) က မြန်ဆန်အောင် လှုံ့ဆော်ပေးခြင်းနှင့်အတူ ရောင်ခြယ်ဆဲလ်များ အလွန်အမင်း အလုပ်လုပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်သည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း မယ်လနင်ဓာတ်များ စုပြုံလာသည့်အခါ သို့မဟုတ် ပြင်းအားမြင့်မားစွာ ထုတ်လုပ်ခြင်းခံရသည့်အခါ နေရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့သော အရေပြားပေါ်တွင် ဤအကွက်များ ပေါ်ထွက်လာသည်။ ထို့ပြင် စီးပွားဖြစ် အသားညိုမီးချောင်းများနှင့် အသားညိုစက်များကို အသုံးပြုခြင်းသည်လည်း အသက်ကြီးအမည်းကွက်များ ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် အကြောင်းပြုနိုင်သည်။
Risk factors (အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)
အသက်ကြီးအမည်းကွက်များ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို ပိုမိုမြင့်မားစေသည့် အကြောင်းရင်းများစွာ ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
- အသက် ၅၀ ကျော်လွန်ခြင်း။
- နေရောင်ခြည်နှင့် ရေရှည်ထိတွေ့ခြင်း။
- နေလောင်ဖူးသည့် ရာဇဝင် အမြောက်အမြား ရှိခြင်း။
- အသားအရေ ဖြူဖွေးခြင်း။
- အသားညိုစက်များ အသုံးပြုခြင်း။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)
အသက်ကြီးအမည်းကွက်များကို ရောဂါရှာဖွေရာတွင် အဓိကအားဖြင့် နည်းလမ်းနှစ်မျိုး ပါဝင်သည်။
- ကြည့်ရှုစစ်ဆေးခြင်း (Visual inspection): သင့်ဆရာဝန်သည် သင့်အရေပြားကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေးရုံဖြင့် အသက်ကြီးအမည်းကွက်များကို ပုံမှန်အားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်နိုင်ပါသည်။ ကုသမှုပုံစံများ ကွဲပြားခြားနားသောကြောင့် အသက်ကြီးအမည်းကွက်များကို အခြားသော အရေပြားပြဿနာများနှင့် သေချာစွာ ခွဲခြားရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ မှားယွင်းသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို အသုံးပြုမိပါက အခြားသော ရောဂါဝေဒနာများအတွက် လိုအပ်သည့် ကုထုံးများကို ကြန့်ကြာစေနိုင်ပါသည်။
- အရေပြားအသားစယူ စစ်ဆေးခြင်း (Skin biopsy): အသားစယူခြင်းတွင် သင့်ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူက အရေပြားနမူနာအနည်းငယ်ကို ရယူမည် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဤနမူနာကို ဆန်းစစ်ရန်အတွက် ဓာတ်ခွဲခန်းသို့ ပေးပို့သည်။ အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းအောက်တွင် အရေပြားကို စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ကျွမ်းကျင်သူများသည် အရေပြားကင်ဆာနှင့် ပိုးဝင်ခြင်းကဲ့သို့သော အခြားအခြေအနေများ ရှိ၊ မရှိကို အတည်ပြုခြင်း သို့မဟုတ် ဖယ်ထုတ်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။
ကုသခြင်း (Treatment)
အသက်ကြီးအမည်းကွက်များသည် များသောအားဖြင့် ကုသမှုခံယူရန် မလိုအပ်သော်လည်း အလှအပဆိုင်ရာ အကြောင်းပြချက်များအတွက် ကုသနိုင်ပါသည်။ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများသည် ၎င်းတို့ကို အရောင်ဖျော့ရန် သို့မဟုတ် ဖယ်ရှားပစ်ရန် ရည်ရွယ်သော်လည်း ဤအကွက်များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ဆိုးဆေးများသည် အရေပြား၏ အပြင်ဘက်ဆုံးအလွှာ (epidermis) ၏ အောက်နက်နက်တွင် တည်ရှိသောကြောင့် ထိရောက်သောကုသမှုဖြစ်ရန် ဤအလွှာထဲသို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်နိုင်ရန် လိုအပ်သည်။ ဖြစ်လာနိုင်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကြောင့် ကုသမှုပုံစံများကို သေချာစွာ ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ရန် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူတစ်ဦးနှင့် ပြသရန် အရေးကြီးပါသည်။
အရေပြားဖယ်ရှားခြင်း ပါဝင်သော အသက်ကြီးအမည်းကွက် ကုသမှုများကို ပုံမှန်အားဖြင့် ဆရာဝန်ဆေးခန်းတွင်သာ ပြုလုပ်လေ့ရှိပြီး ဆေးရုံတက်ရန် မလိုအပ်ပါ။ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတစ်ခုစီ၏ ကြာမြင့်ချိန်နှင့် ရလဒ်များမြင်တွေ့ရန် လိုအပ်သောအချိန်သည် ရက်သတ္တပတ်များမှသည် လပေါင်းများစွာအထိ ကွဲပြားနိုင်ပါသည်။ ကုသမှုခံယူပြီးနောက် အပြင်ထွက်သည့်အခါ အနည်းဆုံး SPF 30 ရှိသော broad-spectrum နေရောင်ကာခရမ်ကို လိမ်းရန်နှင့် ကာကွယ်ပေးနိုင်သော အဝတ်အစားများကို ဝတ်ဆင်ရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။
အသက်ကြီးအမည်းကွက်များအတွက် အသုံးများသော ကုသမှုပုံစံများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။
- ဆေးဝါးများ: အရေပြားအရောင်ဖျော့စေရန်အတွက် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုသော သို့မဟုတ် ညွှန်ကြားချက်ပါသော ခရင်မ်များ၊ လိမ်းဆေးရည်များ သို့မဟုတ် ဂျယ်လ်များကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ အသုံးများသော ရွေးချယ်စရာများတွင် hydroquinone, corticosteroids သို့မဟုတ် retinoids တို့ ပါဝင်သည်။ ဤကုသမှုများသည် ယာယီအားဖြင့် ယားယံခြင်း၊ နီမြန်းခြင်း၊ ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ခြောက်သွေ့ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း သတိပြုရန် အရေးကြီးသည်။ ဤဆေးဝါးများသည် လပေါင်းများစွာအတွင်း အမည်းကွက်များကို တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန်သွားစေနိုင်ပါသည်။
- လေဆာနှင့် ပြင်းအားမြင့် အလင်းလှိုင်း (Laser and intense pulsed light): လေဆာများသည် မယ်လနင်ဓာတ် ထုတ်လုပ်သော ဆဲလ်များကို ဖယ်ရှားပစ်နိုင်စွမ်း သို့မဟုတ် အရေပြား၏ အပေါ်ယံအလွှာကို ဘေးကင်းစွာ ဖယ်ရှားပစ်နိုင်စွမ်း ရှိသည်။ လူအများစုအတွက် အမည်းစက်များကို ဖယ်ရှားရန် လေဆာကုထုံး တစ်ကြိမ်မှ သုံးကြိမ်အထိ ခံယူရုံဖြင့် လုံလောက်လေ့ရှိသည်။
- အအေးလှိုင်းဖြင့် ကုသခြင်း (Cryotherapy): အရည်ပျော်နိုက်ထရိုဂျင်ကို ဂွမ်းတံဖြင့် အမည်းကွက်ပေါ်သို့ စက္ကန့်အနည်းငယ်ကြာ တို့ပေးခြင်းဖြင့် ပိုလျှံနေသော ဆိုးဆေးများကို ဖျက်ဆီးပစ်သည်။ ၎င်းနေရာ ပြန်လည်သက်သာလာသည်နှင့်အမျှ အရေပြားသည် ပိုမိုဖြူဝင်းလာသည်။ ဖြစ်နိုင်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများတွင် ယာယီအရေပြားယားယံခြင်းနှင့် အမာရွတ်ထင်ကျန်ခြင်း သို့မဟုတ် အရေပြားအရောင်ပြောင်းလဲခြင်း အန္တရာယ်အနည်းငယ် ရှိနိုင်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
- အရေပြားပွတ်တိုက် လှည့်ထုတ်ခြင်း (Dermabrasion): ဤနည်းလမ်းသည် ရလဒ်ပြသရန် အချိန်ပိုမိုလိုအပ်သော်လည်း ထိရောက်မှုရှိကြောင်း သက်သေပြထားသည်။ လေ့လာမှုတစ်ခုအရ ဤကုသမှုကို ၁၆ ပတ်ကြာ တစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ် ခံယူခဲ့သော လူနာ ၅ ဦးတွင် ၂ ဦးမှာ နေလောင်ကွက်များ ပျောက်ကင်းသွားခဲ့သည်။ ဖြစ်ပွားနိုင်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများတွင် ရောင်ရမ်းခြင်း၊ အနာဖေးတက်ခြင်းနှင့် ယာယီနီမြန်းခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ပန်းရောင်သန်းနေခြင်း ပျောက်ကင်းသွားရန် လအနည်းငယ် ကြာမြင့်နိုင်ပါသည်။ Dermabrasion နည်းလမ်းသည် အသက်ကြီးအမည်းကွက်များကို ထိရောက်စွာ ဖယ်ရှားရန်အတွက် ကိရိယာ သို့မဟုတ် ပွတ်တိုက်ဆေး (scrub) ကဲ့သို့သော အရေပြားဆဲလ်သေဖယ်ရှားသည့်အရာကို အသုံးပြုပြီး အရေပြားအသစ် ပြန်လည်ကြီးထွားလာစေသည်။
- အသေးစား အရေပြားပွတ်တိုက်ခြင်း (Microdermabrasion): သင့်တင့်ရုံနှင့် ယာယီရလဒ်များသာ ရရှိရန်အတွက် လပေါင်းများစွာအတွင်း လုပ်ထုံးလုပ်နည်း အကြိမ်ရေအနည်းငယ် ခံယူရန် လိုအပ်သည်။ အချို့သောသူများသည် ကုသမှုခံယူထားသော နေရာများတွင် အနည်းငယ်နီမြန်းခြင်း သို့မဟုတ် စပ်ဖျဉ်းဖျဉ်းဖြစ်ခြင်းတို့ကို ခံစားရနိုင်ပါသည်။ Microdermabrasion သည် dermabrasion ထက် ပိုမိုညင်သာသော အစားထိုးနည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အရေပြား၏ မစွမ်းမရှိဖြစ်မှုအနည်းငယ်ကို ပိုမိုချောမွေ့လာစေသည်။ မျက်နှာတွင် ရိုဆာစီယာ (rosacea) ရောဂါ သို့မဟုတ် သွေးကြောနီသေးသေးလေးများ ရှိသူများအတွက် ဤနည်းလမ်းကို အကြံပြုမည်မဟုတ်ပါ။
- ဓာတုပစ္စည်းဖြင့် အရေပြားခွာခြင်း (Chemical peel): အကောင်းဆုံးရလဒ်များရရှိရန် ဓာတုပစ္စည်းဖြင့် အရေပြားခွာခြင်းကို microdermabrasion သို့မဟုတ် cryotherapy တို့နှင့်အတူ တွဲဖက်၍ အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ တိုးတက်မှုတစ်စုံတစ်ရာ စတင်မမြင်တွေ့မီ ကုသမှုအကြိမ်ရေ အများအပြား ခံယူရနိုင်ပါသည်။ ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတွင်း အရေပြားပေါ်သို့ ဓာတုဆေးရည်တစ်မျိုး လိမ်းပေးခြင်းဖြင့် အရေပြား၏ အပေါ်ယံအလွှာများကို ဖယ်ရှားသည်။ ၎င်းနေရာတွင် ပိုမိုချောမွေ့သော အရေပြားအသစ်တစ်ခု အစားထိုးကြီးထွားလာသည်။ အမာရွတ်ထင်ခြင်း၊ ပိုးဝင်ခြင်းနှင့် အရေပြားအရောင် ဖျော့သွားခြင်း သို့မဟုတ် ရင့်သွားခြင်းတို့သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ၏ ဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။
