အရေပြားပေါ်ရှိ အကြေးခွံ ကဲ့သို့ အကွက်
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ရောဂါ ဖြစ်စေသော အချက် များ
အကျဉ်းချုပ်
အရေပြား ကီရာတိုးဆစ် ရောဂါ (Actinic keratosis) ဆိုသည်မှာ နေရောင်ခြည်နှင့် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထိတွေ့ခြင်းကြောင့် အရေပြားပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကြမ်းတမ်းပြီး အဖတ်များ ကွာကျနေသည့် အကွက်အမာရွတ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မျက်နှာ၊ နှုတ်ခမ်း၊ နားရွက်၊ လက်ဖျံ၊ ဦးရေပြား၊ လည်ပင်း သို့မဟုတ် လက်ဖမိုးကဲ့သို့သော နေရာများတွင် အဖြစ်များသည်။
နေရောင်ခြည်ကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ကီရာတိုးဆစ် (Solar keratosis) ဟုလည်း လူသိများသည့် ဤအခြေအနေသည် ပုံမှန်အားဖြင့် တဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာပြီး အသက် ၄၀ ကျော်သူများတွင် ပိုမိုအဖြစ်များသည်။ နေရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့မှုကို လျှော့ချခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် (UV) မှ အရေပြားကို ကာကွယ်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း အရေပြား ကီရာတိုးဆစ် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချနိုင်သည်။
အရေပြား ကီရာတိုးဆစ် ရောဂါသည် ကင်ဆာမဖြစ်မီ အခြေအနေ (precancerous condition) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်ကို သတိပြုရန် အရေးကြီးပါသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းကို ကုသမှုမပြုဘဲ ထားပါက အရေပြားကင်ဆာ (squamous cell carcinoma) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည့် အလားအလာရှိသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
အရေပြား ကီရာတိုးဆစ်သည် အမျိုးမျိုးသော ပုံစံများဖြင့် ပြသနိုင်ပြီး အောက်ပါလက္ခဏာများဖြင့် ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သည်
-
- ထိခိုက်ထားသော အရေပြားဧရိယာသည် ကြမ်းတမ်းခြင်း၊ ခြောက်သွေ့ခြင်း သို့မဟုတ် အဖတ်များ ကွာကျနေခြင်း၊ အချင်းအားဖြင့် ၁ လက်မ (၂.၅ စင်တီမီတာ) ထက် သေးငယ်လေ့ရှိခြင်း။
- အရေပြား အပြင်ဘက်အလွှာတွင် အနည်းငယ်ကြွတက်နေသော သို့မဟုတ် ပြားနေသော အကွက် သို့မဟုတ် အဖုများ မြင်တွေ့ရခြင်း။
-
- ပန်းရောင်၊ အနီရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် အကွက်များကဲ့သို့ အရောင်ကွဲပြားမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ခြင်း။
- ယားယံခြင်း၊ ပူလောင်ခြင်း၊ သွေးထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် အပေါ်ယံအဖတ်များ တက်ခြင်းတို့ ခံစားရနိုင်ခြင်း။
- ဦးခေါင်း၊ လည်ပင်း၊ လက်နှင့် လက်ဖျံကဲ့သို့သော နေရောင်ခြည်ထိတွေ့သည့် နေရာများတွင် အကွက်အသစ်များ သို့မဟုတ် အဖုများ ထွက်ပေါ်လာနိုင်ခြင်း။
- အရေပြား မျက်နှာပြင်မှ ချိုကဲ့သို့ ငေါထွက်နေသော အဖုအသားပိုများ ထွက်ပေါ်လာနိုင်ခြင်း။
- ထိခိုက်ထားသော ဧရိယာတွင် နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ထိခိုက်မခံနိုင်ခြင်း (tenderness) ရှိနိုင်ခြင်း။
ကင်ဆာမဟုတ်သော အစက်အပြောက်များနှင့် ကင်ဆာဖြစ်သော အစက်အပြောက်များကို ခွဲခြားသိရှိရန် ခက်ခဲနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အထူးသဖြင့် အဖတ်များပါသော အစက်အပြောက် သို့မဟုတ် အကွက်တစ်ခုသည် ဆက်လက်တည်ရှိနေခြင်း၊ အရွယ်အစား ကြီးလာခြင်း သို့မဟုတ် သွေးစထွက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာပါက အရေပြားပြောင်းလဲမှုအသစ်များ ကြုံတွေ့ရသည့်အခါ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူထံ ဆေးစစ်မှုခံယူရန် အကြံပြုအပ်ပါသည်။
အကြောင်းရင်းများ
အရေပြား ကီရာတိုးဆစ်သည် နေရောင်ခြည် သို့မဟုတ် အသားအရေညိုစေသည့် ကုတင်များ (tanning beds) မှ ထုတ်လွှတ်သော ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် (UV rays) များနှင့် ထပ်တလဲလဲ သို့မဟုတ် ပြင်းထန်စွာ ထိတွေ့မှု၏ ရလဒ်အဖြစ် ဖြစ်ပေါ်လာသော အခြေအနေဖြစ်သည်။ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်သည် ကီရာတီနိုဆိုက် (keratinocytes) ဟုခေါ်သော အရေပြားဆဲလ်အပြင်ဘက်အလွှာကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် အလားအလာရှိသည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေအချက်များ
အချို့သောအချက်များသည် အရေပြား ကီရာတိုးဆစ် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို တိုးမြင့်စေသည်။ ၎င်းတို့မှာ-
- အနီရောင် သို့မဟုတ် အဝါရောင်ဆံပင်ရှိခြင်းနှင့် အပြာရောင် သို့မဟုတ် အလင်းရောင်ရှိသော မျက်လုံးများ ရှိခြင်း။
- နေရောင်ခြည်နှင့် အလွန်အကျွံထိတွေ့ခဲ့ဖူးသော သို့မဟုတ် နေလောင်ဖူးသော မှတ်တမ်းရှိခြင်း။
- နေရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့သည့်အခါ အမည်းစက် သို့မဟုတ် နေလောင်လွယ်ခြင်း။
- အသက် ၄၀ ကျော်ဖြစ်ခြင်း။
- နေရောင်ခြည်များသော ဒေသတွင် နေထိုင်ခြင်း။
- အပြင်တွင် အလုပ်လုပ်ခြင်း။
- အနီရောင် သို့မဟုတ် အဝါရောင်ဆံပင်နှင့် အပြာရောင် သို့မဟုတ် အလင်းရောင်ရှိသော မျက်လုံးများ၊ သို့မဟုတ် အပြာရောင် သို့မဟုတ် အစိမ်းရောင် မျက်လုံးများ ရှိခြင်း။
ခုခံအားစနစ် အားနည်းခြင်း။
ကုသမှု
အရေပြား ကီရာတိုးဆစ်သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် သူ့အလိုလို ပျောက်ကင်းသွားတတ်သော်လည်း နေရောင်ခြည်နှင့် ထပ်မံထိတွေ့ပါက ပြန်ဖြစ်လာနိုင်ခြေ ရှိပါသည်။ မည်သည့် အရေပြား ကီရာတိုးဆစ်သည် အရေပြားကင်ဆာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲမည်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲသောကြောင့် ကြိုတင်ကာကွယ်မှုအနေဖြင့် ၎င်းတို့ကို ဖယ်ရှားလေ့ရှိသည်။
အရေပြား ကီရာတိုးဆစ်ကို ဖယ်ရှားရန်အတွက် သင့်ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးသူသည် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုနိုင်သည်
- ဆေးဝါးများ။ သင့်တွင် အရေပြား ကီရာတိုးဆစ်များစွာရှိပါက ဆရာဝန် သည် fluorouracil, imiquimod, သို့မဟုတ် diclofenac ကဲ့သို့သော ဆေးပါသော ခရင်မ်များ သို့မဟုတ် ဂျယ်လ်များကို ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။ ဤလိမ်းဆေးများသည် အရေပြား ရောင်ရမ်းခြင်း၊ အဖတ်လန်ခြင်း (သို့မဟုတ်) ပူလောင်ခြင်းတို့ကို ခဏတာ ဖြစ်စေနိုင်သည်။
- ခွဲစိတ်မှုနှင့် အခြားလုပ်ငန်းစဉ်များ။
- အအေးဖြင့်ကုထုံး (Cryotherapy)။ နိုက်ထရိုဂျင်အရည်ကို အသုံးပြု၍ အရေပြား ကီရာတိုးဆစ်များကို အေးခဲစေပြီး ဖယ်ရှားခြင်းဖြစ်သည်။ အေးခဲစေသည့် လုပ်ငန်းစဉ်ကြောင့် အရည်ကြည်ဖုများ ထခြင်း သို့မဟုတ် အသားပတ်ခြင်း (peeling) ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အရေပြား ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာသည်နှင့်အမျှ ပျက်စီးသွားသော ဆဲလ်များ ကွာကျကာ အရေပြားအသစ်များ ကြီးထွားလာစေသည်။ အအေးဖြင့်ကုထုံးသည် တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဆရာဝန် စစ်ဆေးခန်းလုပ်ဆောင်လေ့ရှိသော အဖြစ်များပြီး လျင်မြန်သော ကုသမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဖြစ်နိုင်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများတွင် အရည်ကြည်ဖုများ၊ အမာရွတ်များ၊ အရေပြား၏ သွင်ပြင် (texture) ပြောင်းလဲမှုများ၊ ပိုးဝင်ခြင်းနှင့် အရေပြားအရောင် ပြောင်းလဲခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
- ခြစ်ထုတ်ခြင်း (Curettage) နှင့် လျှပ်စစ်ခွဲစိတ်မှု (Electrosurgery)။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် သင့်ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးသူသည် ထိခိုက်နေသော ဆဲလ်များကို ခြစ်ထုတ်ရန်အတွက် သေးငယ်သော ဇွန်းပုံသဏ္ဍာန် ခွဲစိတ်ကိရိယာတစ်ခု (curet) ကို အသုံးပြုသည်။ ထို့နောက် လျှပ်စစ်ခွဲစိတ်မှုကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ပြီး လျှပ်စစ်စီးကြောင်းဖြင့် ကျန်ရှိသော တစ်ရှူးများကို ဖြတ်တောက်ဖျက်ဆီးရန်အတွက် ကိရိယာတစ်ခုကို အသုံးပြုသည်။ ဤကုသမှုလုပ်ငန်းစဉ်အတွက် ထုံဆေးကို ပေးမည် ဖြစ်သည်။ ဖြစ်နိုင်သော ဘေးထွက် ဆိုးကျိုးများတွင် ပိုးဝင်ခြင်း၊ အမာရွတ်ထင်ခြင်းနှင့် အရေပြားအရောင် ပြောင်းလဲခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
- လေဆာကုထုံး (Laser therapy)။ အရေပြား ကီရာတိုးဆစ်ကို ဖယ်ရှားရာတွင် လေဆာကုထုံးသည် ပိုမိုရေပန်းစားလာသည်။ ထိခိုက်နေသော အကွက်များကို ဖယ်ရှားရန်အတွက် အပေါ်ယံ အရေပြားကို အရည်ပျော်စေသော လေဆာကိရိယာ (ablative laser device) ကို အသုံးပြုပြီး အရေပြားအသစ်များ ကြီးထွားမှုကို အားပေးသည်။ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများတွင် အမာရွတ်ထခြင်းနှင့် အရေပြားအရောင် မညီညာခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။
- အလင်းရောင်ခြည်ကုထုံး (Photodynamic therapy)။ သင့်တွင် အရေပြား ကီရာတိုးဆစ်များစွာရှိလျှင် သို့မဟုတ် ကုသမှုခံယူပြီးနောက် ပြန်ဖြစ်လာပါက သင့်ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးသူသည် အလင်းဖြင့် ကုထုံး (photodynamic therapy) ကို အကြံပြုနိုင်သည်။ ဤနည်းလမ်းတွင် ထိခိုက်နေသော ဧရိယာသို့ အထူးခရင်မ်များ လိမ်းခြင်း ပါဝင်ပြီးနောက် ကင်ဆာမဖြစ်မီ အရေပြားဆဲလ်များကို ဖျက်ဆီးရန်အတွက် အလင်းဖြင့် ကုထုံးကို အသုံးပြုသည်။ အနာကျက်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း ရက်အနည်းငယ်ကြာ နေရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့ခြင်းကို ရှောင်ရှားရန် အရေးကြီးပါသည်။
