အရေပြားဆဲလ်ရောင်ရမ်းခြင်း

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် (Overview)

အရေပြားဆဲလ်ရောင်ရမ်းခြင်း (Cellulitis) သည် အရေပြားနှင့် အရေပြားအောက်ရှိ တစ်ရှူးများကို ထိခိုက်စေသော ဘက်တီးရီးယားပိုးဝင်သည့် ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အရေပြားတွင် အက်ကြောင်း သို့မဟုတ် အနာအဆာတစ်ခုခုရှိပါက ၎င်းမှတစ်ဆင့် ပိုးမွှားများ ဝင်ရောက်ကာ ပိုးဝင်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။ အရေပြားသည် ရောင်ရမ်းခြင်း၊ နီမြန်းခြင်း၊ ပူနွေးနေခြင်းနှင့် နာကျင်ခြင်းတို့ကို ခံစားရနိုင်သည်။
အရေပြားဆဲလ်ရောင်ရမ်းခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း များသောအားဖြင့် ခြေထောက်၊ ခြေဖဝါးနှင့် ခြေချောင်းများကဲ့သို့သော အောက်ပိုင်းနေရာများတွင် အဖြစ်များပါသည်။ ထို့အပြင် မျက်နှာ၊ လက်မောင်း၊ လက်ဖဝါးနှင့် လက်ချောင်းများတွင်လည်း ပေါ်လာနိုင်ပါသည်။ ဤပိုးဝင်ခြင်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် တစ်ဦးမှတစ်ဦးသို့ ကူးစက်တတ်သောရောဂါ မဟုတ်ပါ။
အရေပြားအရောင်ပြောင်းလဲခြင်းသည် များသောအားဖြင့် ဤရောဂါ၏ ပထမဦးဆုံးသော လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ပိုးဝင်မှု ပြန့်နှံ့လာပြီး အရေပြား ကျယ်ပြန့်လာကာ ထိခိုက်လွယ်လာသည်နှင့်အမျှ အရောင်သည် ပို၍ရင့်လာတတ်ပါသည်။ အကယ်၍ ကုသမှုမခံယူဘဲ ထားရှိပါက ပိုးဝင်မှုသည် ပြန်ရည်ကျိတ် (lymph nodes) များနှင့် သွေးကြောအတွင်းသို့ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားနိုင်ပြီး အသက်အန္တရာယ်အထိ စိုးရိမ်ရနိုင်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ (Symptoms)

အရေပြားဆဲလ်ရောင်ရမ်းခြင်းသည် ကိုယ်အပူချိန် ၃၈ ဒီဂရီစဲလ်စီးယပ်စ်ထက် ကျော်လွန်ခြင်း၊ ချမ်းတုန်ခြင်း၊ ချွေးထွက်ခြင်း၊ ကိုယ်လက်ကိုက်ခဲခြင်းနှင့် နုံးခွေခြင်းကဲ့သို့သော တုပ်ကွေးနှင့်ဆင်တူသည့် လက္ခဏာများကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ တစ်ဖက်တည်းတွင်သာ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ အခြားအဖြစ်များသော လက္ခဏာများမှာ –
● ပျံ့နှံ့လာသော အရေပြားရောင်ရမ်းမှု
● အရေပြားတွင် အစက်အပြောက်များ သို့မဟုတ် အနီကွက်ကဲ့သို့ အရောင်ပြောင်းခြင်း (အနီရောင်၊ ခရမ်းရောင် သို့မဟုတ် ပုံမှန်အရေပြားထက် အရောင်ရင့်နေခြင်း)
● ရောင်ရမ်းခြင်း
● နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ထိလျှင်နာခြင်း
● အရည်ကြည်ဖုများ ထွက်ခြင်း
● အရေပြားမျက်နှာပြင် ချိုင့်ခွက်ကလေးများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း
အရေပြားဆဲလ်ရောင်ရမ်းခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့သို့ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားနိုင်သောကြောင့် စောစီးစွာ ရောဂါရှာဖွေကုသရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ အကယ်၍ လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲနေသော သို့မဟုတ် ဖျားခြင်းနှင့်အတူ တွဲဖြစ်နေသော ရောင်ရမ်းနာကျင်သည့် အနီကွက်များရှိပါက အရေးပေါ်ကုသမှုကို ချက်ချင်းခံယူရန် လိုအပ်ပါသည်။ အကယ်၍ ဖျားခြင်းမရှိသော်လည်း ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ပူနွေးခြင်းနှင့် ပြန့်နှံ့နေသော အနီကွက်များရှိပါက ထိုနေ့အတွင်းမှာပင် ဆရာဝန်နှင့် ပြသ၍ စစ်ဆေးကုသမှု ခံယူသင့်ပါသည်။

ဖြစ်ပွားရခြင်းအကြောင်းအရင်းများ (Causes)

အထူးသဖြင့် streptococcus နှင့် staphylococcus ဘက်တီးရီးယားများသည် အရေပြားရှိ အက်ကြောင်း သို့မဟုတ် အနာအဆာမှတစ်ဆင့် ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်သောအခါတွင် ဤရောဂါ ဖြစ်ပွားပါသည်။ လက်ရှိတွင် ပိုမိုပြင်းထန်ပြီး ဆေးယဉ်ပါးသော MRSA ဘက်တီးရီးယားပိုးဝင်မှုများလည်း ပိုမိုများပြားလာပါသည်။
အရေပြားသည် ခြောက်သွေ့ခြင်း၊ အက်ကွဲခြင်း၊ အဖတ်များကွာခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းနေခြင်းများရှိပါက ဘက်တီးရီးယားများ ဝင်ရောက်ရန် အခွင့်အလမ်း ပိုများပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မကြာသေးမီက ခွဲစိတ်ထားသောနေရာများ၊ ရှနာများ၊ ထိုးမိသောဒဏ်ရာများ၊ အနာများ၊ ခြေချောင်းကြားသဲဝဲစားခြင်း သို့မဟုတ် အရေပြားရောင်ရမ်းခြင်း (dermatitis) ကဲ့သို့သော အခြေအနေများ ပါဝင်ပါသည်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသောအချက်များ (Risk factors)

အရေပြားဆဲလ်ရောင်ရမ်းခြင်းသည် မည်သူ့တွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း အောက်ပါအချက်များရှိသူများတွင် ပိုမိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိပါသည် –
● ဒဏ်ရာ သို့မဟုတ် ထိခိုက်မှု – ရှနာများ၊ အရိုးကျိုးခြင်း၊ မီးလောင်ဒဏ်ရာများ၊ ပွန်းပဲ့ခြင်း၊ အင်းဆက်ကိုက်ခြင်း၊ တိရစ္ဆာန်ကိုက်ခြင်း၊ ခွဲစိတ်ဒဏ်ရာများ၊ ဆေးမင်ကြောင်ထိုးခြင်း သို့မဟုတ် နားဖောက်ခြင်းများမှတစ်ဆင့် ဘက်တီးရီးယားများ ဝင်ရောက်နိုင်ပါသည်။
● ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းခြင်း – ဆီးချိုရောဂါ၊ သွေးကင်ဆာနှင့် HIV/AIDS ကဲ့သို့သော ဝေဒနာများ သို့မဟုတ် အချို့သောဆေးဝါးများသည် ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို အားနည်းစေပြီး ပိုးဝင်နိုင်ခြေကို မြင့်မားစေပါသည်။
● အရေပြားအခြေအနေများ – သဲဝဲစားခြင်း၊ နှင်းခူ (eczema) သို့မဟုတ် ဖေးကူ (psoriasis) ကဲ့သို့သော နာတာရှည်အရေပြားရောဂါများသည် အရေပြားတွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်စေတတ်ပါသည်။
● ပြန်ရည်ကျိတ်ရောင်ရမ်းခြင်း (Lymphedema) – ခြေလက်များ ကြာရှည်စွာ ရောင်ရမ်းခြင်းသည် ပြန်ရည်ကြည် စီးဆင်းမှုကို ထိခိုက်စေပြီး ပိုးဝင်နိုင်ခြေကို တိုးမြင့်စေပါသည်။
● ယခင်က ဖြစ်ဖူးခြင်း – တစ်ကြိမ်ဖြစ်ဖူးသူများသည် နောက်တစ်ကြိမ် ပြန်ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါသည်။
● အဝလွန်ခြင်း – ကိုယ်အလေးချိန် အလွန်အမင်း များခြင်းသည်လည်း ဤရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေနှင့် ဆက်စပ်နေပါသည်။