‌ပေါင်ဆစ်ရိုးကျိုးခြင်း/ပေါင်အရိုးကျိုးခြင်း

အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ

ပေါင်ဆစ်ရိုး ကျိုးတာဟာ ပေါင်အရိုး (Femur) ရဲ့ အပေါ်ပိုင်းမှာ အရိုးကျိုးအက်မှု ဖြစ်ပွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပုံမှန်အားဖြင့်တော့ ချော်လဲတာ ဒါမှမဟုတ် ယာဉ်မတော်တဆဖြစ်တာတွေကြောင့် ဒီလိုဒဏ်ရာ ရတတ်ကြတာပါ။ အသက်အရွယ် ရလာတာနဲ့အမျှ အရိုးတွေက ပိုပြီး မွတ်ဆွတ်ကြွပ်ဆတ်လာတာမို့ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေမှာ ပေါင်ဆစ်ရိုးကျိုးတာ ပိုအဖြစ်များပါတယ်။ ပေါင်ဆစ်ရိုးကျိုးတာဟာ အသက်အန္တရာယ်အထိ စိုးရိမ်ရနိုင်တဲ့ အခြေအနေဆိုးတွေကို ဦးတည်သွားစေနိုင်တာမို့ ပြင်းထန်တဲ့ ဒဏ်ရာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

ပေါင်ဆစ်ရိုးကျိုးတာဟာ တင်ပါးဆုံနဲ့ ဒူးခေါင်းကို ဆက်သွယ်ပေးထားတဲ့ ပေါင်အရိုးမှာ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါ နေရာနှစ်ခုထဲက တစ်ခုခုမှာ ကျိုးတတ်ကြပါတယ် –

• ပေါင်ဆစ်လည်ပင်းရိုး (Femoral neck) – ဒါကတော့ ခွက်နဲ့ အဆစ်ဝင်နေတဲ့ ပေါင်ဆစ်ရိုး ထိပ်လုံးလေးရဲ့ အောက်တည့်တည့်၊ ပေါင်အရိုးရဲ့ အပေါ်ပိုင်းမှာ တည်ရှိပါတယ်။
• ပေါင်ဆစ်စွန်းကြားနေရာ (Intertrochanteric region) – ဒါကတော့ ပေါင်ဆစ်လည်ပင်းရိုးနဲ့ ပေါင်အရိုးရဲ့ အလျားလိုက် အရိုးတန်းရှည်ကြီး ကြားမှာ ရှိတဲ့ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပါတယ်။

အသက်ကြီးလာတာနဲ့အမျှ မည်သူမဆို အရိုးပွရောဂါ (Osteoporosis) ကြောင့် အရိုးတွေ အားနည်းလာမယ့် အန္တရာယ် ရှိပါတယ်။ ဒါ့အပြင် သက်ကြီးရွယ်အိုတွေမှာ ဆေးဝါးတွေကြောင့်ဖြစ်စေ၊ မျက်စိအမြင်အာရုံ ချို့ယွင်းတာနဲ့ ဟန်ချက်မထိန်းနိုင်တာတွေကြောင့်ဖြစ်စေ ချော်လဲဖို့ အခွင့်အလမ်း ပိုများနေတတ်ပါတယ်။

ပေါင်ဆစ်ရိုးကျိုးတဲ့ ဖြစ်စဉ်အများစုဟာ အလွန်နာကျင်ပြီး ချက်ချင်း ကုသမှုခံယူဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ အချို့သူတွေမှာတော့ ပေါင်ဆစ်ရိုးကျိုးပြီးတဲ့နောက် ပေါင်ဆစ်တစ်ခုလုံး အစားထိုးတာမျိုး လုပ်ဖို့ လိုတတ်ပါတယ်။ ကာယကုထုံး (Physical therapy) ခံယူတာကလည်း ပေါင်ဆစ်ရိုးကျိုးတဲ့ လူနာတွေရဲ့ ပြန်လည်သက်သာလာမှုကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေနိုင်ပါတယ်။ အရိုးသိပ်သည်းဆကို ထိန်းသိမ်းတာနဲ့ ချော်မလဲအောင် ဂရုစိုက်တာတွေပြုလုပ်ပြီး ပေါင်ဆစ်ရိုး မကျိုးအောင် ကာကွယ်နိုင်ပါတယ်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ပေါင်ဆစ်ရိုးကျိုးတဲ့ လက္ခဏာတွေဟာ ရုတ်တရက် ထပေါ်လာတတ်သလို၊ တဖြည်းဖြည်း မသိမသာ စတင်လာပြီး အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ ပိုဆိုးလာတာမျိုးလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ပေါင်ဆစ်ရိုး ကျိုးပြီဆိုရင် အောက်ပါ လက္ခဏာတွေ ပြသနိုင်ပါတယ် –

• တင်ပါးဆုံ၊ ခါးရိုး သို့မဟုတ် ဆီးခုံတစ်ဝိုက်မှာ ပြင်းထန်စူးရှတဲ့ နာကျင်မှုကို ခံစားရခြင်း
• လမ်းမလျှောက်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် မတ်တပ်မရပ်နိုင်ခြင်း
• ထိခိုက်ထားတဲ့ ဘက်သို့ အလေးချိန် မပြုနိုင်ခြင်း
• ဒဏ်ရာရထားတဲ့ ဘက်မှာ ညိုမည်းစွဲပြီး ရောင်ရမ်းလာခြင်း
• ဒဏ်ရာရထားတဲ့ ဘက်က ခြေထောက်က တိုသွားခြင်း
• ထိခိုက်ထားတဲ့ ပေါင်ဆစ်ဘက်ရှိ ခြေထောက်က အပြင်ဘက်သို့ လှည့်ထွက်နေခြင်း

အကြောင်းရင်းများ

သက်ကြီးရွယ်အိုတွေမှာ ပေါင်ဆစ်ရိုးကျိုးရတဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်းတွေဟာ အရိုးအဆောက်အအုံ အားနည်းတာနဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရတာတွေ ပေါင်းစပ်ရာကနေ အဓိက စတင်လေ့ရှိပါတယ်။ အဖြစ်အများဆုံး အကြောင်းရင်းတွေကတော့ –

• အရှိန်မပြင်းသော ချော်လဲမှုများ – သက်ကြီးရွယ်အိုတွေမှာ ပေါင်ဆစ်ရိုးကျိုးရတဲ့ ဖြစ်စဉ်အများစုဟာ နေ့စဉ် ပုံမှန်လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နေစဉ်မှာပဲ မတ်တပ်ရပ်နေရာကနေ ရိုးရိုးရှင်းရှင်း လဲကျရုံနဲ့ ဖြစ်သွားကြတာပါ။
• ပြင်းထန်သော ထိခိုက်ဒဏ်ရာများ – ယာဉ်မတော်တဆဖြစ်တာ သို့မဟုတ် အမြင့်ကနေ ပြုတ်ကျတာမျိုး ရိုက်ခတ်မှုအရှိန် ပြင်းထန်တဲ့ မတော်တဆမှုတွေဟာ အသက်အရွယ်မရွေး၊ အထူးသဖြင့် လူငယ်တွေမှာ ပေါင်ဆစ်ရိုးကျိုးရတဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
• နေ့စဉ် ပုံမှန်လှုပ်ရှားမှုများ – အရိုးပွရောဂါ ပြင်းထန်စွာ ခံစားနေရချိန်မှာ ခန္ဓာကိုယ်ကို အနည်းငယ် လိမ်လိုက်ရုံ၊ လမ်းလျှောက်ရုံ သို့မဟုတ် ကုလားထိုင်ပေါ်က အထမှာ ကိုယ်အလေးချိန် ရွှေ့လိုက်ရုံမျှနဲ့တင် ပေါင်ဆစ်ရိုး ကျိုးသွားနိုင်ပါတယ်။
• ထပ်ခါတလဲလဲ ဖိအားသက်ရောက်သည့် ဒဏ်ရာများ – အားကစားသမားတွေနဲ့ အဝေးပြေး အပြေးသမားတွေမှာ ခြေထောက်ကို ထပ်ခါတလဲလဲ အရှိန်နဲ့ ရိုက်ခတ်မှု ဖြစ်စေတာကြောင့် ပေါင်ဆစ်မှာ အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းနဲ့ကြည့်မှ မြင်ရတဲ့ သေးငယ်တဲ့ အရိုးအက်ဒဏ်ရာလေးတွေ (Stress fractures) ဖြစ်လာပြီး နောက်ဆုံးမှာ အရိုးကျိုးသွားရသည်အထိ ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းရင်းများ

အောက်ပါအချက်တွေက ပေါင်ဆစ်ရိုးကျိုးနိုင်ခြေ အန္တရာယ်ကို မြင့်တက်စေနိုင်ပါတယ် –

• အသက်အရွယ် – အသက် ၆၅ နှစ်အထက် လူတွေမှာ ပေါင်ဆစ်ရိုးကျိုးနိုင်ခြေ ပိုများပါတယ်။ အသက်ကြီးလာတာနဲ့အမျှ ယေဘုယျအားဖြင့် အရိုးသိပ်သည်းဆနဲ့ ကြွက်သားထုထည်တွေ လျော့နည်းလာတတ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အမြင်အာရုံနဲ့ ဟန်ချက်ထိန်းနိုင်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေကြောင့် အသက်ကြီးလာခြင်းဟာ ချော်လဲနိုင်ခြေ အခွင့်အလမ်းကို သိသိသာသာ မြင့်တက်စေနိုင်ပါတယ်။
• လိင် – အမျိုးသမီးတွေဟာ အမျိုးသားတွေထက် ပေါင်ဆစ်ရိုးကျိုးနိုင်ခြေ သုံးဆနီးပါး ပိုများပါတယ်။ သွေးဆုံးပြီးနောက် အီစထရိုဂျင် ဟော်မုန်းအဆင့် လျော့ကျသွားမှုက အရိုးပြုန်းခြင်းကို မြန်ဆန်စေတဲ့အတွက် အမျိုးသမီးတွေဟာ အမျိုးသားတွေထက် အရိုးသိပ်သည်းဆ လျင်မြန်စွာ လျော့နည်းကြပါတယ်။ အားနည်းနေတဲ့ အရိုးတွေဟာ ကျိုးလွယ်ပါတယ်။ သို့သော်လည်း အမျိုးသားတွေရဲ့ အရိုးသိပ်သည်းဆကလည်း စိုးရိမ်စရာကောင်းလောက်အောင် နိမ့်ကျသွားနိုင်တာမျိုး ရှိတတ်ပါတယ်။
• အရိုးပွရောဂါ – ဒီရောဂါဟာ အရိုးတွေကို အားနည်းစေပြီး အရိုးကျိုးနိုင်ခြေ အန္တရာယ်ကို ပိုမိုမြင့်တက်စေပါတယ်။ အရိုးပွရောဂါဟာ အမျိုးသားတွေထက် အမျိုးသမီးတွေမှာ ၄ ဆ ပိုပြီး အဖြစ်များပါတယ်။
• ဆေးဝါးများ – အချို့သော ဆေးဝါးတွေဟာ ချော်လဲနိုင်ခြေကို ပိုများစေပါတယ်။ အိပ်ငိုက်စေသော ဆေးများ သို့မဟုတ် သွေးပေါင်ကျစေသော ဆေးများကို သောက်သုံးပါက ဟန်ချက်ပျောက်ဆုံးနိုင်ခြေ ရှိပါတယ်။ Prednisone ကဲ့သို့သော ကော်တီဇုန်းဆေးများကို ရေရှည်သောက်သုံးပါက အရိုးများကို အားနည်းစေနိုင်ပါတယ်။ ချော်လဲခြင်းကို ဖြစ်စေသည့် အဖြစ်အများဆုံး ဆေးဝါးများတွင် အာရုံကြောငြိမ်ဆေးများ၊ စိတ်ကျန်းမာရေး ဆေးဝါးများနှင့် အိပ်ဆေးများ ပါဝင်ပါတယ်။
• အာဟာရဆိုင်ရာ ပြဿနာများ – လူငယ်ဘဝမှာ ကယ်လ်စီယမ်နဲ့ ဗီတာမင် ဒီ ပါဝင်မှုနည်းတဲ့ အစားအသောက်တွေကို စားသုံးခြင်းဟာ အရိုးရဲ့ ရောက်ရှိနိုင်သမျှ အမြင့်ဆုံး အသိပ်သည်းဆုံး ပမာဏကို လျော့ကျစေပြီး အသက်ကြီးလာတဲ့အခါ အရိုးကျိုးနိုင်ခြေ အန္တရာယ်ကို ပိုမိုမြင့်တက်စေပါတယ်။ အသက်ကြီးလာသည်အထိ အရိုးသိပ်သည်းဆကို ထိန်းသိမ်းဖို့အတွက် လုံလောက်တဲ့ ကယ်လ်စီယမ်နဲ့ ဗီတာမင် ဒီ ကို မှီဝဲဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့နည်းလွန်းသူတွေမှာလည်း အရိုးပြုန်းနိုင်ခြေ ပိုများပါတယ်။
• လူနေမှုပုံစံ – လမ်းလျှောက်ခြင်းကဲ့သို့သော ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်ကို ထိန်းပေးရသည့် လှုပ်ရှားမှုများကို ပုံမှန်မလုပ်ဆောင်ခြင်းက အရိုးနှင့် ကြွက်သားများကို အားနည်းစေပြီး အရိုးကျိုးခြင်းနှင့် ချော်လဲခြင်း အန္တရာယ်ကို မြင့်တက်စေသည်။ အရက်နှင့် ဆေးလိပ်သောက်သုံးခြင်း ရေရှည်ပြုလုပ်ပါက အရိုးအသစ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် ထိန်းသိမ်းခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်များကို နှောင့်ယှက်နိုင်ပြီး အရိုးပြုန်းခြင်းကို ဖြစ်စေကာ အရိုးကျိုးနိုင်ခြေ အန္တရာယ်ကို မြင့်တက်စေသည်။
• အခြားရောဂါများ – သိုင်းရွိုက်ပြဿနာ၊ ဗီတာမင် ဒီ နှင့် ကယ်လ်စီယမ် စုပ်ယူမှုကို လျှော့ချပေးသည့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများ နှင့် ပါကင်ဆန်ရောဂါ၊ လေဖြတ်ခြင်းနှင့် ထိတွေ့အာရုံကြော ပျက်စီးခြင်း (Peripheral neuropathy) ကဲ့သို့သော ဟန်ချက်ထိန်းတာနဲ့ ဆက်စပ်နေသည့် ရောဂါအခံ ရှိသူများသည် ပေါင်ဆစ်ရိုးကျိုးနိုင်ခြေ အန္တရာယ် ပိုမိုမြင့်မားကြသည်။