ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်အကျဉ်းချုပ်အကြောင်းအရာ
အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းအတွင်း အစားအစာများနှင့် အရည်များ ဖြတ်သန်းသွားလာမှုကို တားဆီးပိတ်ဆို့ထားသည့် အခြေအနေကို အူပိတ်ခြင်း (Intestinal obstruction) ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ ဤသို့ဖြစ်ပွားရခြင်းမှာ ခွဲစိတ်မှုပြုလုပ်ပြီးနောက် အူကပ်ခြင်း (အမျှင်ဓာတ်ရှိသော တစ်ရှူးတန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း)၊ အူကျခြင်း (Hernias)၊ အူမကြီးကင်ဆာ၊ သောက်ဆေးအချို့ သို့မဟုတ် သွေးတိုးခြင်း၊ ခရုန်းရောဂါ (Crohn’s disease) သို့မဟုတ် အူမကြီးအိတ်ငယ်ရောင်ရမ်းသည့်ရောဂါ (Diverticulitis) စသည့် ရောဂါများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အူရောင်ရမ်းပြီး အူကျဉ်းသွားခြင်း စသည့် အမျိုးမျိုးသော အကြောင်းအရင်းများကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။
ကုသမှု မခံယူပါက အူလမ်းကြောင်း၏ ပိတ်ဆို့နေသော အစိတ်အပိုင်းများသည် ပျက်စီးသွားနိုင်ပြီး စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။ သို့သော်လည်း စောစီးစွာ ဆေးဝါးကုသမှု ခံယူပါက အူပိတ်ခြင်းကို ထိရောက်စွာ ကုသထိန်းချုပ်နိုင်ပါသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
အူပိတ်ခြင်း၏ ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ပြသလက္ခဏာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ကြသည်-
• ဖျားခြင်း
• ဝမ်းချုပ်ခြင်း
• ပျို့အန်ခြင်း
• ဗိုက်ခဏခဏ ရောဂါထပြီး ရုတ်တရက် အောင့်ခြင်း
• ဗိုက်ရောင်ရမ်းခြင်း
• ခံတွင်းပျက်ခြင်း / အစားအသောက်ပျက်ခြင်း
• ဝမ်းထဲတွင် သွေးပါခြင်း
• မွေးကင်းစကလေးများနှင့် ကလေးငယ်များတွင် နုံးခွေယိမ်းယိုင်ခြင်း
• ဆီးမသွားနိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် လေမစွန့်နိုင်ခြင်း (ဗိုက်ကယ်ခြင်း)
အကယ်၍ သင်သည် ပြင်းထန်သော ဗိုက်အောင့်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြား အူပိတ်ခြင်း လက္ခဏာများကို ခံစားရပါက ချက်ချင်း ဆေးဝါးကုသမှု ခံယူသင့်ပါသည်။
အကြောင်းရင်းများ
လူကြီးများတွင် အူပိတ်ခြင်းကို အများဆုံး ဖြစ်ပွားစေသော အကြောင်းအရင်းများမှာ-
• အူမကြီးကင်ဆာ သို့မဟုတ် ကင်ဆာကျိတ်များ ဖြစ်ခြင်း
• အူကပ်ခြင်း- ဝမ်းဗိုက် သို့မဟုတ် ဆီးခုံပိုင်း ခွဲစိတ်မှု ပြုလုပ်ပြီးနောက် ဗိုက်ခေါင်းအတွင်း ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော အမျှင်ဓာတ်ရှိသည့် တစ်ရှူးကွင်းများ ဖြစ်ခြင်း
• အူကျခြင်း- အူ၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် ဗိုက်ခေါင်းပြင်ပသို့ တိုးထွက်လာခြင်း ဖြစ်သည်
ကလေးငယ်များတွင် အူပိတ်ခြင်း၏ အဖြစ်အများဆုံး အကြောင်းအရင်းမှာ အူစွပ်ခြင်း (Intussusception) ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းမှာ အူ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသည် အခြားအူအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအတွင်းသို့ တိုးဝင်စွပ်သွားကာ အူတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထပ်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။
အူပိတ်ခြင်းသည် အောက်ပါအချက်များကြောင့်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်-
• အူမကြီး လိမ်သွားခြင်း (Volvulus)
• ဝမ်းအလွန်မာပြီး ပိတ်နေခြင်း
• အူမကြီးအိတ်ငယ်ရောင်ရမ်းခြင်း (Diverticulitis) – အစာခြေလမ်းကြောင်းရှိ အိတ်ငယ်လေးများ ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ကူးစက်ရောဂါဝင်ခြင်း
• ရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်စေသော အူလမ်းကြောင်း ဆိုင်ရာ အခြေအနေများ (ဥပမာ – ခရုန်းရောဂါ)
အူအတုပိတ်ခြင်း (Pseudo-obstruction)
ယင်းသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပိတ်ဆို့မှု မရှိသော်လည်း အူအတုပိတ်ခြင်း (Paralytic ileus) သည် အူပိတ်ခြင်း၏ လက္ခဏာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။ ပါရာလစ်တစ် အီလီးယပ်စ် (Paralytic ileus) တွင် ကြွက်သား သို့မဟုတ် အာရုံကြော ဆိုင်ရာ ပုံမှန်မဟုတ်မှုများကြောင့် အူ၏ ပုံမှန် ညှစ်အားလှုပ်ရှားမှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေပြီး အစာခြေစနစ်အတွင်း အစားအစာနှင့် အရည်များ ဖြတ်သန်းမှုကို နှေးကွေးစေခြင်း သို့မဟုတ် တားဆီးလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ပါရာလစ်တစ် အီလီးယပ်စ်သည် အူလမ်းကြောင်း၏ မည်သည့်နေရာကိုမဆို ထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။ အချို့သော အကြောင်းအရင်းများမှာ-
• ကူးစက်ရောဂါဝင်ခြင်း
• ဆီးခုံ သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်ပိုင်း ခွဲစိတ်မှုများ ပြုလုပ်ခြင်း
• ပါကင်ဆန်ရောဂါ ကဲ့သို့သော ကြွက်သားနှင့် အာရုံကြောစနစ် ဆိုင်ရာ ရောဂါများ ဖြစ်ခြင်း
• ဘိန်းဓာတ်ပါသော အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများနှင့် စိတ်ဓာတ်ကျရောဂါပျောက်ဆေးများ အပါအဝင် သောက်ဆေးအချို့သည် ကြွက်သားများနှင့် အာရုံကြောများကို သက်ရောက်မှု ရှိစေနိုင်ခြင်း
ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းရင်းများ
အောက်ပါ ရောဂါများနှင့် ဝေဒနာများသည် အူပိတ်ခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို ပိုမို မြင့်မားစေနိုင်သည်-
• ဝမ်းဗိုက်ပိုင်း ကင်ဆာ ဖြစ်ခြင်း
• ဝမ်းဗိုက် သို့မဟုတ် ဆီးခုံပိုင်း ခွဲစိတ်မှု ပြုလုပ်ထားခြင်း (ယင်းသည် အတွေ့ရများသော အူပိတ်ခြင်း အကြောင်းအရင်းဖြစ်သည့် အူကပ်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေလေ့ရှိသည်)
• ခရုန်းရောဂါ ဖြစ်ခြင်း (ယင်းသည် အူနံရံများကို ထူထဲလာစေပြီး အူလမ်းကြောင်းကို ကျဉ်းသွားစေနိုင်သည်)
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
အူပိတ်ခြင်းကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အောက်ပါ စစ်ဆေးမှုများနှင့် စမ်းသပ်နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုကြသည်-
• ခန္ဓာကိုယ်အား စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်း (Physical exam) – သင့်ဆရာဝန်သည် သင်၏ ရောဂါရာဇဝင်နှင့် လက်ရှိ ခံစားနေရသော လက္ခဏာများကို မေးမြန်းဆွေးနွေးပါမည်။ ထို့နောက် အခြေအနေကို သုံးသပ်ရန် ခန္ဓာကိုယ် စမ်းသပ်မှု ပြုလုပ်ပါမည်။ အကယ်၍ သင့်ဝမ်းဗိုက်သည် ရောင်ရမ်းနေပါက၊ ကိုင်ကြည့်လျှင် နာကျင်နေပါက သို့မဟုတ် အကျိတ်တစ်ခုခု ရှိနေပါက ဆရာဝန်သည် အူပိတ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သံသယရှိနိုင်ပြီး နားထောင်ကိရိယာ (Stethoscope) ကို အသုံးပြု၍ အူ၏ အသံများကို နားထောင်ပါမည်။
• ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (X-ray) – အူပိတ်ခြင်း ရောဂါအမည်ကို အတည်ပြုရန် ဝမ်းဗိုက် ဓာတ်မှန်ရိုက်ရန် ဆရာဝန်က အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ သို့သော် အချို့သော အူပိတ်ဆို့မှုများကို သာမန် ဓာတ်မှန်များတွင် မမြင်တွေ့နိုင်ပါ။
• ကွန်ပျူတာ ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (CT Scan) – CT scan သည် ထောင့်ပေါင်းစုံမှ ရိုက်ကူးထားသော X-ray ဓာတ်မှန်ပုံရိပ်များကို ပေါင်းစပ်၍ ကန့်လန့်ဖြတ် ပုံရိပ်များကို ဖန်တီးပေးပါသည်။ ဤပုံရိပ်များသည် သာမန် X-ray ထက် ပိုမို တိကျပြီး အူပိတ်ဆို့မှုကို ပိုမို ထင်ရှားစွာ ပြသပေးနိုင်ပါသည်။
• အာထရာဆောင်းရိုက်ခြင်း (Ultrasound) – ကလေးများတွင် အူပိတ်ခြင်းဖြစ်ပါက အာထရာဆောင်း ရိုက်ကူးခြင်းကို အများဆုံး ရွေးချယ်အသုံးပြုကြပါသည်။ အူစွပ်ခြင်း (Intussusception) ဖြစ်ပွားနေသော ကလေးများတွင် အာထရာဆောင်း ရိုက်ပါက အူလမ်းကြောင်းအတွင်း အူကွင်းတစ်ခု တိုးဝင်နေသော ပစ်မှတ်ပုံသဏ္ဌာန် (Bull’s-eye) ကို တွေ့ရှိရလေ့ ရှိပါသည်။
• လေ သို့မဟုတ် ဘေရီယမ် ဆေးရည်ဖြင့် ဝမ်းချူခြင်း (Air or barium enema) – လေ သို့မဟုတ် ဘေရီယမ် ဆေးရည်ဖြင့် ဝမ်းချူခြင်းသည် အူမကြီး ပုံရိပ်များကို ပိုမို ထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့နိုင်စေပါသည်။ သံသယရှိသော အူပိတ်ခြင်း အကြောင်းအရင်းအချို့အတွက် ဤသို့ ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ စမ်းသပ်စဉ်အတွင်း ဆရာဝန်သည် (မစင်စွန့်ပေါက်) မှတစ်ဆင့် အူမကြီးအတွင်းသို့ လေ သို့မဟုတ် အရည်ပုံစံ ဘေရီယမ်ကို ထည့်သွင်းပါမည်။ ကလေးများတွင် အူစွပ်သည့် ပြဿနာအတွက် လေ သို့မဟုတ် ဘေရီယမ် ဆေးရည်ဖြင့် ဝမ်းချူခြင်းဖြင့် အဆင်ပြေသွားလေ့ရှိပြီး ထပ်မံ၍ အခြား ကုသမှု ပြုလုပ်ရန် မလိုအပ်တော့ပါ။
ကုသမှု
သင် ခံစားနေရသော ပြဿနာ၏ မူလအကြောင်းအရင်းပေါ် မူတည်၍ အူပိတ်ခြင်းကို ကုသရန်အတွက် ပုံမှန်အားဖြင့် ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်ပါသည်။
ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသခြင်း
သင် ဆေးရုံသို့ ရောက်ရှိသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ကုသမှု စတင်နိုင်ရန် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းများက သင့်အခြေအနေကို တည်ငြိမ်အောင် စတင်ဆောင်ရွက်ပေးပါမည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်-
• အရည်များ ပေးသွင်းနိုင်ရန် သင့်လက်မောင်း သွေးပြန်ကြောအတွင်းသို့ သွေးကြောသွင်း ပိုက် (IV line) တပ်ဆင်ခြင်း။
• လေနှင့် အရည်များကို စုပ်ထုတ်ရန်နှင့် ဗိုက်ဖောင်းပွခြင်းကို လျှော့ချရန်အတွက် နှာခေါင်းမှတစ်ဆင့် အစာအိမ်အတွင်းသို့ အစာပိုက် (Nasogastric tube) ထည့်သွင်းခြင်း။
• ဆီးများကို စုပ်ထုတ်ရန်နှင့် စစ်ဆေးရန် စုဆောင်းနိုင်ရန်အတွက် သေးငယ်ပြီး ပျော့ပျောင်းသော ပိုက် (Catheter) ကို ဆီးအိမ်အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခြင်း။
အူစွပ်ခြင်းအတွက် ကုသမှု
အူစွပ်ခြင်း ဖြစ်ပွားသော ကလေးများအတွက် ဘေရီယမ် သို့မဟုတ် လေဖြင့် ဝမ်းချူခြင်းကို ရောဂါရှာဖွေသည့် နည်းလမ်းအဖြစ်ရော ကုသသည့် နည်းလမ်းအဖြစ်ပါ အသုံးပြုကြပါသည်။ ဝမ်းချူခြင်းဖြင့် အဆင်ပြေသွားပါက အများအားဖြင့် အခြား ကုသမှု ထပ်မံ ပြုလုပ်ရန် မလိုအပ်ပါ။
အစိတ်အပိုင်းအလိုက် အူပိတ်ခြင်းအတွက် ကုသမှု
သင့်အခြေအနေ တည်ငြိမ်သွားပြီးနောက် အစားအစာနှင့် အရည်အချို့ ဖြတ်သန်းသွားနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းအလိုက် အူပိတ်ခြင်း (Partial obstruction) ဖြစ်ပါက မည်သည့် ကုသမှုမျှ ပြုလုပ်ရန် မလိုဘဲ ရှိနိုင်ပါသည်။ အစိတ်အပိုင်းအလိုက် ပိတ်နေသော အူလမ်းကြောင်းမှ အစာခြေဖျက်ရ လွယ်ကူစေမည့် အမျှင်ဓာတ်နည်းသော အထူး အစားအသောက်များကို သောက်သုံးရန် ဆရာဝန်က အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ အကယ်၍ အူပိတ်ခြင်းသည် အလိုအလျောက် သက်သာမသွားပါက ခွဲစိတ်မှုပြုလုပ်၍ ဖယ်ရှားရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။
လုံးဝ အူပိတ်ခြင်းအတွက် ကုသမှု
အကယ်၍ သင့်အူလမ်းကြောင်းအတွင်း မည်သည့်အရာမျှ ဖြတ်သန်းသွား၍ မရတော့ပါက ပိတ်ဆို့မှုကို ဖယ်ရှားရန်အတွက် ခွဲစိတ်မှု ပြုလုပ်ရန် ပုံမှန်အားဖြင့် လိုအပ်ပါသည်။ ပိတ်ဆို့ရသည့် အကြောင်းအရင်းနှင့် ထိခိုက်သွားသော အူလမ်းကြောင်း အစိတ်အပိုင်းပေါ် မူတည်၍ ခွဲစိတ်မှု ပုံစံ ကွဲပြားပါမည်။ ခွဲစိတ်မှုတွင် ပိတ်ဆို့နေသည့် အရာကို ဖယ်ရှားခြင်းနှင့် ပျက်စီးသွားသော သို့မဟုတ် သေသွားသော အူတစ်ရှူးများကို ဖယ်ရှားခြင်းတို့ ပါဝင်လေ့ရှိပါသည်။
အခြား နည်းလမ်းတစ်ခုအနေဖြင့် ဆရာဝန်သည် ပိတ်ဆို့မှုကို ရှင်းလင်းရန် အလိုအလျောက် ပွင့်ကားနိုင်သော သတ္တုစတန့် (Self-expanding metal stent) အသုံးပြုရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ သတ္တုပိုက်ကွန်ချောင်းကို သင့်ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း မထည့်သွင်းမီ ပါးစပ် သို့မဟုတ် အူမကြီးမှတစ်ဆင့် အဏုမြူကြည့်မှန်ပြောင်း (Endoscope) ကို သင့်အူအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းပါမည်။ ယင်းသည် အူလမ်းကြောင်း ပွင့်သွားစေရန် တွန်းအားပေးပြီး ပိတ်ဆို့မှုကို ပွင့်သွားစေပါသည်။
စတန့်များကို ပုံမှန်အားဖြင့် အူမကြီးကင်ဆာ ကုသရန် သို့မဟုတ် ချက်ချင်း ခွဲစိတ်မှုပြုလုပ်ရန် အလွန် စိုးရိမ်ရသော လူနာများတွင် လက္ခဏာများကို ယာယီ သက်သာစေရန် အသုံးပြုကြပါသည်။ သင့်ကျန်းမာရေး အခြေအနေ တည်ငြိမ်သွားပါက ခွဲစိတ်မှု ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နိုင်ပါသေးသည်။
အူအတုပိတ်ခြင်းအတွက် ကုသမှု
သင် ခံစားနေရသော လက္ခဏာများသည် အူအတုပိတ်ခြင်း (Paralytic ileus) ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆရာဝန်က ဆုံးဖြတ်ပါက သင့်အခြေအနေကို စောင့်ကြည့်ရန်နှင့် လိုအပ်ပါက ကုသမှုပေးနိုင်ရန် သင့်အား ဆေးရုံတွင် ရက်အနည်းငယ်ကြာ စောင့်ကြည့်ထားနိုင်ပါသည်။ ပါရာလစ်တစ် အီလီးယပ်စ်သည် အလိုအလျောက် ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာနိုင်ပါသည်။ ထိုအတောအတွင်း အာဟာရချို့တဲ့မှုကို ကာကွယ်ရန် သွေးကြောသွင်းပိုက် သို့မဟုတ် နှာခေါင်းမှ အစာပိုက်မှတစ်ဆင့် အာဟာရ ပေးသွင်းထားမည် ဖြစ်ပါသည်။
အကယ်၍ သင်၏ ပါရာလစ်တစ် အီလီးယပ်စ်သည် အလိုအလျောက် သက်သာမလာပါက ဆရာဝန်သည် ကြွက်သားများကို ညှစ်အားကောင်းစေသော ဆေးကို ပေးနိုင်ပြီး ယင်းသည် အစာနှင့် အရည်များကို အူအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်အောင် ကူညီပေးပါသည်။ အကယ်၍ ပါရာလစ်တစ် အီလီးယပ်စ်သည် ရောဂါ သို့မဟုတ် သောက်ဆေးတစ်မျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ပါက ဆရာဝန်သည် မူလရောဂါကို ကုသပေးမည် သို့မဟုတ် ထိုဆေးကို ရပ်ဆိုင်းလိုက်မည် ဖြစ်ပါသည်။ ခွဲစိတ်မှု ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်ခဲပါသည်။
အူမကြီး ရောင်ရမ်းကြီးထွားလာသောအခါ ဖိအားလျှော့ချခြင်း (Decompression) ဟုခေါ်သော နည်းလမ်းသည် အထောက်အကူဖြစ်နိုင်ပါသည်။ အောက်ပိုင်း အူမကြီးမှန်ပြောင်းကြည့်ခြင်း (Colonoscopy) သည် စပရိန်မှတစ်ဆင့် သေးငယ်သော ပိုက်ကို ထည့်သွင်း၍ အူမကြီးအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းပေးသည့် နည်းလမ်းဖြစ်ပြီး ဖိအားလျှော့ချရာတွင် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ ခွဲစိတ်၍ ဖိအားလျှော့ချခြင်းသည်လည်း အခြား နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။
