ရှုပ်ထွေးသောကိုယ်အဂ်ါအစိတ်အပိုင်းဆိုင်ရာနာကျင်မှုရောဂါစု

ရောဂါရှာဖွေခြင်း

ရှုပ်ထွေးသော ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှု ရောဂါစု (CRPS) ကို တိကျစွာ ရောဂါအမည်တပ်နိုင်မည့် စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုဟူ၍ သီးသန့် မရှိသော်လည်း ပုံမှန်အားဖြင့် ဆေးမှတ်တမ်းရာဇဝင်နှင့် ခန္ဓာကိုယ် စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှု ရလဒ်များအပေါ် အခြေခံ၍ ရောဂါအမည်တပ်လေ့ရှိသည်။ သို့သော် အောက်ပါ လုပ်ငန်းစဉ်များသည် အရေးကြီးသော အချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်-

• အရိုး စကင်န်ဖတ်ခြင်း (Bone scan) – ဤနည်းလမ်းသည် အရိုးပြောင်းလဲမှုများကို ရှာဖွေရာတွင် အထောက်အကူ ပြုနိုင်သည်။ သွေးကြောအတွင်းသို့ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ပစ္စည်းတစ်မျိုးကို ထိုးသွင်းပြီးနောက် သင့်အရိုးများကို အထူးကင်မရာဖြင့် ကြည့်ရှုစစ်ဆေးနိုင်သည်။
• ချွေးထွက်ရှိမှု စစ်ဆေးခြင်း (Sweat production tests) – ခြေလက် နှစ်ဖက်စလုံးရှိ ချွေးထွက်ရှိမှု ပမာဏကို အချို့သော နည်းလမ်းများဖြင့် တိုင်းတာနိုင်သည်။ ညီမျှမှုမရှိသော ရလဒ်များသည် CRPS ၏ လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။
• ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (X-rays) – ရောဂါ၏ နောက်ပိုင်း အဆင့်များတွင် အရိုးများမှ သတ္တုဓာတ်များ ဆုံးရှုံးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး ၎င်းကို ဓာတ်မှန်တွင် မြင်တွေ့နိုင်သည်။
• သံလိုက်ဓာတ်ဖြင့် ပုံရိပ်ဖော် စစ်ဆေးခြင်း (Magnetic Resonance Imaging သို့မဟုတ် MRI) – MRI စစ်ဆေးမှုမှ ပုံရိပ်များသည် အခြားသော ရောဂါများကို စိစစ်ဖယ်ရှားပေးနိုင်သည့် အသားစ ပြောင်းလဲမှုများကို ဖော်ပြနိုင်သည်။

ကုသခြင်း

ကုသမှုကို စောစီးစွာ ခံယူခြင်းဖြင့် ရှုပ်ထွေးသော ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှု ရောဂါစု (CRPS) ရောဂါလက္ခဏာများကို သက်သာကောင်းမွန်စေနိုင်ကြောင်း အချို့သော အချက်အလက်များက ဖော်ပြသည်။ မကြာခဏဆိုသလို သင့်၏ သီးခြားအခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီအောင် ညှိယူထားသော ကုထုံးမျိုးစုံကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုရန် လိုအပ်သည်။ ကုသမှုဆိုင်ရာ ရွေးချယ်ခွင့်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်-

ဆေးဝါးများ

CRPS ရောဂါလက္ခဏာများကို ကုသရန်အတွက် ဆရာဝန်များသည် ဆေးဝါးအမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုကြသည်။

• အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ – ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ အလွယ်တကူ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သော အက်စပရင် (Aspirin)၊ အိုင်ဗျူပရိုဖင် (Ibuprofen) နှင့် နာပရောက်ဆင် ဆိုဒီယမ် (Naproxen sodium) ကဲ့သို့သော အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများသည် အနည်းငယ် နာကျင်ခြင်းနှင့် ရောင်ရမ်းခြင်းများကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သော ဆေးဝါးများဖြင့် မသက်သာပါက သင့်ဆရာဝန်သည် ပိုမိုပြင်းထန်းသော အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို အကြံပြုနိုင်သည်။ အိုပီယွိုက် (Opioids) ပါဝင်သော ဆေးဝါးများသည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ရွေးချယ်မှု ဖြစ်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့အား စိစစ်၍ နည်းပါးစွာ အသုံးပြုပါက နာကျင်မှုကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် အထောက်အကူ ပြုနိုင်သည်။
• စိတ်ကျရောဂါပျောက်ဆေးများနှင့် အတက်သက်သာဆေးများ – ထိခိုက်ထားသော အာရုံကြောကြောင့် နာကျင်မှု (Neuropathic pain) ဖြစ်ပေါ်သည့်အခါ အမစ်တရစ်တီလင်း (Amitriptyline) ကဲ့သို့သော စိတ်ကျရောဂါပျောက်ဆေးများနှင့် ဂါဘာပင်တင် (Gabapentin) ကဲ့သို့သော အတက်သက်သာဆေးများကို ကုသရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။
• ကော်တီကိုစတီရွိုက်ဆေးများ (Corticosteroids) – ပရက်ဒနီဆုန်း (Prednisone) နှင့် အခြား စတီရွိုက်ဆေးများသည် ထိခိုက်ထားသော ခြေလက်၏ ရောင်ရမ်းမှုကို လျော့နည်းစေပြီး လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်းကို တိုးတက်စေနိုင်သည်။
• အရိုးပြုန်းတားဆေးများ – သင့်ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်သူသည် အာလင်ဒရိုနိတ် (Alendronate) နှင့် ကယ်လ်စီတိုနင် (Calcitonin) ကဲ့သို့သော အရိုးပြုန်းတားသည့် သို့မဟုတ် အရိုးဆုတ်ယုတ်မှုကို နှောင့်နှေးစေသည့် ဆေးဝါးများကို အကြံပြုနိုင်သည်။
• Sympathetic အာရုံကြော ပိတ်ဆို့ဆေးများ – ထိခိုက်ထားသော အာရုံကြောများရှိ နာကျင်မှုဆိုင်ရာ အာရုံကြောမျှင်များကို ပိတ်ဆို့ရန် မေ့ဆေး/ထုံဆေး ထိုးနှံပြီးနောက် အချို့သောသူများသည် နာကျင်မှု သက်သာသွားနိုင်သည်။
• သွေးကြောအတွင်း ကီတာမင်း (Ketamine) ထိုးနှံခြင်း – ပြင်းထန်းသော မေ့ဆေးဖြစ်သည့် ကီတာမင်း (Ketamine) ပမာဏ အနည်းငယ်ကို သွေးကြောအတွင်း ထိုးပေးခြင်းဖြင့် နာကျင်မှုကို သိသာစွာ လျှော့ချပေးနိုင်ကြောင်း သုတေသနများက ဖော်ပြသည်။
• သွေးတိုးကျဆေးများ – ကလိုနီဒင်း (Clonidine)၊ ဖီနောက်စီဘင်ဇာမင်း (Phenoxybenzamine) နှင့် ပရာဇိုဆင်း (Prazosin) ကဲ့သို့သော သွေးတိုးကျဆေးများသည် အချို့သောအခြေအနေများတွင် နာကျင်မှုကို ထိန်းချုပ်ရာ၌ အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။

ကုထုံးများ

• လိမ်းဆေး အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ – လိဒိုကိန်း (Lidocaine) ပါဝင်သော ကပ်ပလာစတာ သို့မဟုတ် ခရမ်များ သို့မဟုတ် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သော ကက်ပ်ဆိုင်ဆင် (Capsaicin) ခရမ်ကဲ့သို့သော လိမ်းဆေးများသည် အာရုံခံစားမှု လွန်ကဲခြင်းကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။
• အပူပေး ကုထုံး (Heat therapy) – အေးစက်နေသည်ဟု ခံစားရသော အရေပြားပေါ်တွင် အပူပေးခြင်းသည် မသက်မသာဖြစ်ခြင်းနှင့် ရောင်ရမ်းခြင်းတို့မှ သက်သာရာရစေနိုင်သည်။
• မှန်အသုံးပြု ကုထုံး (Mirror therapy) – ဤကုထုံးအမျိုးအစားသည် ဦးနှောက်ကို လှည့်စားရန်အတွက် မှန်ကို အသုံးပြုသည်။ မှန် သို့မဟုတ် မှန်သေတ္တာရှေ့တွင် ထိုင်၍ ကျန်းမာသော ခြေလက်ကို လှုပ်ရှားပေးရပြီး ဦးနှောက်က ၎င်းကို CRPS ထိခိုက်ထားသော ခြေလက်အဖြစ် မြင်တွေ့စေသည်။ သုတေသနများအရ ဤကုထုံးသည် CRPS လူနာများ၏ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို မြှင့်တင်ပေးပြီး နာကျင်မှုအဆင့်ကို လျှော့ချပေးနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
• ခန္ဓာကိုယ် သို့မဟုတ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ ကုထုံး (Physical or occupational therapy) – ထိခိုက်ထားသော ခြေလက်များကို စနစ်တကျ လေ့ကျင့်ခန်း ပြုလုပ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန် လှုပ်ရှားမှုများကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးခြင်းဖြင့် နာကျင်မှုကို လျှော့ချပေးနိုင်ပြီး လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်းနှင့် သန်မာမှုကို တိုးတက်စေနိုင်သည်။ ရောဂါအခြေအနေကို စောစီးစွာ စိစစ်သိရှိနိုင်မှုပေါ် မူတည်၍ လေ့ကျင့်ခန်းများသည် ပိုမို အကျိုးရှိနိုင်သည်။
• အရေပြားမှတစ်ဆင့် အာရုံကြောကို လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် လှုံ့ဆော်ခြင်း (Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation – TENS) – နာတာရှည် နာကျင်မှုကို လျှော့ချရန်အတွက် အာရုံကြောစွန်းများသို့ လျှပ်စစ်ဓာတ်လှိုင်းများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
• ဇီဝတုံ့ပြန်မှု စောင့်ကြည့်ကုထုံး (Biofeedback) – အချို့သော အခြေအနေများတွင် Biofeedback နည်းပညာများကို လေ့လာသင်ယူခြင်းသည် အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။ Biofeedback သည် သင့်ခန္ဓာကိုယ်အကြောင်း ပိုမိုသိရှိနားလည်လာစေရန် သင်ကြားပေးခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ကို ပြေလျော့စေကာ နာကျင်မှုကို ပျောက်ကင်းစေသည်။
• ပင်မ အာရုံကြောမကြီးကို လှုံ့ဆော်ခြင်း (Spinal cord stimulation) – ဤနည်းလမ်းသည် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်သူက ပင်မ အာရုံကြောမကြီးတစ်လျှောက် လျှပ်ခေါင်းအသေးစားလေးများကို ထည့်သွင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ပင်မ အာရုံကြောမကြီးသို့ လျှပ်စစ်စီးကြောင်း နည်းပါးစွာ ပေးပို့ခြင်းဖြင့် နာကျင်မှုကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။
• ကျောရိုးဆဆီသို့ ဆေးထိုးသွင်းစက် စိုက်ထူခြင်း (Intrathecal drug pumps) – ဤကုသမှုတွင် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို ကျောရိုးဆဆီ (Spinal fluid) အတွင်းသို့ တိုက်ရိုက် ထိုးသွင်းသည်။
• အပ်စိုက် ကုထုံး (Acupuncture) – သွေးလှည့်ပတ်မှု ကောင်းမွန်စေရန်နှင့် နာကျင်မှုကို လျှော့ချရန်အတွက် ရှည်လျားပါးလွှာသော အပ်များကို ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ထိုးသွင်းခြင်းဖြင့် အာရုံကြောများ၊ ကြွက်သားများနှင့် ဆက်သွယ်တစ်ရှူးများကို လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်သည်။

အအေးနှင့် ထိတွေ့ခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်းထန်းသော စိတ်ဖိစီးမှုကဲ့သို့သော အချက်များကြောင့် CRPS သည် အချိန်မရွေး ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ဤသို့ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားမှုများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် စိတ်ကျရောဂါပျောက်ဆေး ပမာဏနည်းပါးစွာ သို့မဟုတ် အခြားဆေးဝါးများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။

Doctors who treat this condition