နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်း

နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်း အကြောင်း သိကောင်းစရာ

နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်း (Chronic Cough) ဆိုသည်မှာ လူကြီးများတွင် ၈ ပတ်နှင့်အထက်၊ ကလေးများတွင် ၄ ပတ်နှင့်အထက် ကြာမြင့်စွာ ဆက်တိုက် ချောင်းဆိုးနေသည့် အခြေအနေကို ခေါ်ဆိုသည်။

ဤသို့ မပြတ် ချောင်းဆိုးနေခြင်းသည် အိပ်စက်မှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေပြီး ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ပိုမိုပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် ပျို့အန်ခြင်း၊ ခေါင်းမူးခြင်းနှင့် နံရိုးကျိုးသည်အထိပင် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

နာတာရှည် ချောင်းဆိုးရခြင်း၏ တိကျသော အကြောင်းအရင်းကို ရှာဖွေရန် မြို့ရွာအလိုက် ခက်ခဲနိုင်သော်လည်း အတွေ့ရများသော အကြောင်းအရင်းများမှာ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ နှာရည် အာခေါင်ထဲစီးကျခြင်း (Postnasal drip)၊ ရင်ကြပ်ပန်းနာရောဂါ (Asthma) နှင့် အစာအိမ်အက်ဆစ် အထက်လှန်ခြင်း (Acid reflux) တို့ဖြစ်ကြသည်။ သတင်းကောင်းမှာ မူလဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းကို ကုသလိုက်ပါက တာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း ပျောက်ကင်းသွားလေ့ရှိသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်းနှင့်အတူ အခြား လက္ခဏာများပါ တွဲဖက်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည် –

• နှာရည်ယိုခြင်း သို့မဟုတ် နှာခေါင်းပိတ်ခြင်း
• လည်ချောင်းအနောက်ဘက်သို့ အရည်များ စီးကျနေသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း (Postnasal drip)
• ရင်ပူခြင်း (Heartburn)
• ဖျားခြင်း
• လည်ချောင်းခဏခဏ ရှင်းရခြင်းနှင့် လည်ချောင်းနာခြင်း
• အသံဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် အသံဩခြင်း
• အစာအိမ်အက်ဆစ် အထက်လှန်ခြင်း သို့မဟုတ် ပါးစပ်ထဲတွင် ခါးသော/ချဉ်သော အရသာရခြင်း

ပိုမိုစိုးရိမ်ရသော ပြင်းထန်လက္ခဏာများ –

• သလိပ် သို့မဟုတ် သွေးပါသော ချောင်းဆိုးခြင်း
• အကြောင်းအရင်း ရှာမရဘဲ ကိုယ်အလေးချိန် ကျဆင်းခြင်း
• ညဘက်တွင် ချွေးစေးများပြန်ခြင်း
• အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် တရွှီရွှီ အသံမြည်ခြင်း (Wheezing)

အကယ်၍ သင်သည် သီတင်းပတ်ပေါင်းများစွာ ကြာအောင် ချောင်းဆိုးနေပါက၊ အထူးသဖြင့် သလိပ် သို့မဟုတ် သွေးပါခြင်း၊ အိပ်စက်မှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေခြင်း သို့မဟုတ် ကျောင်း/အလုပ်လုပ်ကိုင်မှုကို ထိခိုက်လာပါက ဆရာဝန်နှင့် ပြသတိုင်ပင်သင့်သည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

တစ်ခါတစ်ရံ အဆုတ်အတွင်းရှိ စိမ့်ထွက်ပစ္စည်းများနှင့် ယားယံစေသော အရာများကို ရှင်းထုတ်ရန် ချောင်းဆိုးခြင်းသည် သဘာဝတုံ့ပြန်မှုဖြစ်သော်လည်း သီတင်းပတ်ပေါင်းများစွာ ကြာအောင် ဆက်တိုက်ချောင်းဆိုးနေခြင်းသည် မူလကျန်းမာရေး ပြဿနာတစ်ခုခုရှိနေကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။ အောက်ပါ အကြောင်းအရင်းများသည် သီးသန့်ဖြစ်စေ၊ ပေါင်းစပ်၍ဖြစ်စေ တာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း၏ အဓိက တရားခံများဖြစ်ကြသည် –

• နှာရည် အာခေါင်ထဲစီးကျခြင်း (Postnasal drip) – နှာခေါင်း သို့မဟုတ် ထိပ်ကပ်နာဖြစ်သော နှာခေါင်းဘေး လေအိတ်များမှ အပိုထွက်ရှိလာသော အကျဲရည်များသည် လည်ချောင်းအနောက်ဘက်သို့ စီးကျပြီး ချောင်းဆိုးခြင်း တုံ့ပြန်မှုကို စတင်စေသည်။ ၎င်းကို အထက်အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ချောင်းဆိုးရောဂါစု (Upper airway cough syndrome – UACS) ဟုလည်း ခေါ်သည်။
• ရင်ကြပ်ပန်းနာရောဂါ (Asthma) – တရွှီရွှီအသံမြည်ခြင်းနှင့် အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်းတို့ ပါဝင်ပြီး တာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း၏ ဒုတိယအတွေ့ရဆုံး အကြောင်းအရင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် Cough-variant asthma ဟုခေါ်သော ရင်ကြပ်အမျိုးအစားတွင် တာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်းတစ်ခုတည်းသာ သီးသန့် လက္ခဏာအဖြစ် ပေါ်ပေါက်တတ်သည်။
• အစာအိမ်အက်ဆစ် အထက်လှန်သည့်ရောဂါ (GERD) – အစာအိမ်အက်ဆစ်များသည် အစာပြွန်အတွင်းသို့ ပြန်လည်အထက်လှန်တက်သော ရောဂါဖြစ်သည်။ အဆက်မပြတ် ယားယံမှုကြောင့် တာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်းကို ဖြစ်စေပြီး ချောင်းဆိုးခြင်းကြောင့် GERD ကို ပိုမိုဆိုးရွားစေကာ အပြန်အလှန် ပိုမိုဆိုးရွားသည့် သံသရာကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
• ကူးစက်ရောဂါများ (Infections) – အဆုတ်ရောင်ရောဂါ၊ တုပ်ကွေး၊ အေးမိခြင်း သို့မဟုတ် အထက်အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ကူးစက်မှုများ သက်သာသွားသော်လည်း ချောင်းဆိုးခြင်းသည် ကျန်ရစ်ခဲ့နိုင်သည်။ လူကြီးများတွင် မကြာခဏ သတိမမူမိသော အကြောင်းအရင်းမှာ ကြက်ညှာချောင်းဆိုးရောဂါ (Pertussis / Whooping cough) ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အဆုတ်မှိုစွဲခြင်း၊ တီဘီရောဂါ (TB) နှင့် မဟုတ်သော မိုက်ခိုဗက်တီးရီးယား ပိုးဝင်ခြင်းများကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
• နာတာရှည် အဆုတ်လေပြွန်ကျဉ်းရောဂါ (COPD) – နာတာရှည် လေပြွန်ရောင်ခြင်း (Chronic bronchitis) နှင့် အဆုတ်လေအိတ် ပျက်စီးခြင်း (Emphysema) တို့ ပါဝင်သည်။ ဆေးလိပ်သောက်သူများတွင် အတွေ့ရများသည်။ နာတာရှည် လေပြွန်ရောင်ခြင်းသည် သလိပ်ပါသော ချောင်းဆိုးခြင်းကို ဖြစ်စေပြီး Emphysema သည် အသက်ရှူကျပ်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။
• သွေးတိုးရောဂါသောက်ဆေးများ (Blood pressure drugs) – သွေးတိုးရောဂါနှင့် နှလုံးပျက်စီးမှုအတွက် သောက်သုံးရသော ACE inhibitors ဆေးအုပ်စုသည် အချို့သူများတွင် နာတာရှည် ချောင်းဆိုးခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

အခြားသော ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် အကြောင်းအရင်းများ –

• Laryngopharyngeal reflux (အစာအိမ်အက်ဆစ် လည်ချောင်းအထိ တက်ခြင်း)
• Nonasthmatic eosinophilic bronchitis (ရင်ကြပ်မဟုတ်သော လေပြွန်ရောင်ခြင်း)
• Sarcoidosis (ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများတွင် ရောင်ရမ်းဆဲလ်များ စုစည်းမိခြင်း)
• Idiopathic pulmonary fibrosis (အကြောင်းအရင်းရှာမရဘဲ အဆုတ်အမျှင်တွန့်ပြီး အမာရွတ်ဖုံးခြင်း)
• Bronchiolitis (အဆုတ်အတွင်းရှိ သေးငယ်သော လေပြွန်များ ရောင်ရမ်းခြင်း)
• Bronchiolitis / Bronchiectasis (လေပြွန်များ ပျက်စီးပြီး ကျယ်လာခြင်း)
• Aspiration (အဆုတ်အတွင်းသို့ အစားအသောက်/အရည်များ မှားယွင်းဝင်ရောက်ခြင်း)
• Cystic fibrosis (မျိုးရိုးလိုက် အကျဲရည်ထွက်စနစ် ပြဿနာ)
• အဆုတ်ကင်ဆာ (Lung cancer)

ဖြစ်နိင်ချေရှိသော အကြောင်းအရင်းများ

အောက်ပါအချက်များသည် နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေနိုင်သည် –

• ကျန်းမာရေး ရောဂါအခံများ – လေပြွန်ကျယ်ရောဂါ၊ GERD၊ ရင်ကြပ်၊ နှာရည်အာခေါင်စီးခြင်း၊ အဆုတ်အမျှင်တွန့်ရောဂါ၊ COPD သို့မဟုတ် အခြား အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ရောဂါအခံရှိသူများသည် ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
• ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းနှင့် ဆေးလိပ်ငွေ့ ထိတွေ့ခြင်း – ဆေးလိပ်သောက်သူများသည် တာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ထို့အပြင် တစ်ဆင့်ခံ ဆေးလိပ်ငွေ့ကို ပုံမှန်ရှူရှိုက်ရခြင်းသည်လည်း အဆုတ်ကို ထိခိုက်စေပြီး ချောင်းဆိုးစေနိုင်သည်။
• ဝလွန်ခြင်း (Obesity) – ကိုယ်အလေးချိန် လွန်ကဲသူများသည် တာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသည်။
• အခြားအချက်များ – ဖုန်မှုန့်၊ ဓာတုဗေဒ ပစ္စည်းများနှင့် ထိတွေ့ရသူများ သို့မဟုတ် အသက်ရှူလမ်းကြောင်း လွန်ကဲစွာ တုံ့ပြန်လွယ်သူ (Airway sensitivity) များတွင်လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။