မွေးလမ်းကြောင်းနှင့် အစာဟောင်းအိမ်ကြား လမ်းကြောင်းပေါက်ခြင်း

ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)

မွေးလမ်းကြောင်းနှင့် အစာဟောင်းအိမ်ကြား လမ်းကြောင်းပေါက်ခြင်း (rectovaginal fistula) ကို ရောဂါရှာဖွေရာတွင် များသောအားဖြင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်း၊ တင်ပါးဆုံတွင်းအင်္ဂါများကို စမ်းသပ်ခြင်း၊ ဆေးမှတ်တမ်းကို ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် ခံစားနေရသော လက္ခဏာများကို မေးမြန်းဆွေးနွေးခြင်းတို့ဖြင့် စတင်ပါသည်။ ဆရာဝန်သည် ရောဂါရှာဖွေမှုကို အတည်ပြုရန် စစ်ဆေးမှုအမျိုးမျိုးကို ပြုလုပ်ရန် ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။

• ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်း (Physical examination): ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုအတွင်း ဆရာဝန်သည် မိန်းမကိုယ်၊ စအိုနှင့် မိန်းမကိုယ်ကြားနေရာ (perineum) တို့ကို စစ်ဆေးမည်ဖြစ်သည်။ မိန်းမကိုယ်အတွင်းပိုင်းကို သေချာစွာ ကြည့်ရှုနိုင်ရန် မိန်းမကိုယ်ချဲ့ကိရိယာ (speculum) ဟုခေါ်သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကိရိယာတစ်ခုကို မိန်းမကိုယ်အတွင်းသို့ ညင်သာစွာ ထည့်သွင်းစစ်ဆေးမည် ဖြစ်သည်။ ဤနည်းလမ်းသည် ဆရာဝန်အား ပိုမိုစေ့စပ်သေချာစွာ စမ်းသပ်နိုင်စေသည်။ အလားတူပင် စအိုကြည့်မှန်ပြောင်း (proctoscope) သည် ဆရာဝန်အား စအိုဝနှင့် အစာဟောင်းအိမ်တို့ကို လွယ်ကူစွာ ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ကူညီပေးသည်။

ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုကို လမ်းကြောင်းပေါက်နေသည့်နေရာအား ရှာဖွေရန်နှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ကင်ဆာကျိတ်များ၊ ပိုးဝင်ခြင်းများ သို့မဟုတ် ပြည်တည်နာများ ရှိ/မရှိ အကဲဖြတ်ရန် ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတွင်း ဆရာဝန်သည် ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် ဓာတ်ခွဲဓာတ်မှန်စစ်ဆေးရန်အတွက် တစ်သျှူးစနမူနာ (biopsy) ယူနိုင်ပါသည်။

• လမ်းကြောင်းပေါက်ခြင်းကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်သည့် စစ်ဆေးမှုများ: ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုအတွင်း မွေးလမ်းကြောင်းနှင့် အစာဟောင်းအိမ်ကြား လမ်းကြောင်းပေါက်နေသည်ကို ရှာမတွေ့ခြင်း သို့မဟုတ် အကဲမဖြတ်နိုင်ခြင်းမျိုး ရှိနိုင်ပါသည်။ တိကျသော ရောဂါရှာဖွေမှုအတွက် ဆရာဝန်သည် မတူညီသော စစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုများသည် ခွဲစိတ်မှုအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• ကွန်ပျူတာဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (CT scan): CT scan ကို လမ်းကြောင်းပေါက်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းနှင့် တည်နေရာကို ဆုံးဖြတ်ရန် မကြာခဏ အသုံးပြုသည်။ သာမန် X-ray နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက CT scan သည် ပိုမိုအသေးစိတ်သော အချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်။
• သံလိုက်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (MRI): ၎င်းသည် တင်ပါးဆုံတွင်းအင်္ဂါများနှင့် တစ်သျှူးများ၏ ပုံရိပ်များကို ဖော်ပြပေးရန် သံလိုက်လှိုင်းနှင့် ရေဒီယိုလှိုင်းများကို အသုံးပြုသည့် ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ရန်မလိုသော (noninvasive) လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လမ်းကြောင်းပေါက်နေသည့် အနေအထား၊ အခြားတင်ပါးဆုံတွင်းအင်္ဂါများ ပါဝင်ပတ်သက်မှုနှင့် ကင်ဆာကျိတ်များ ရှိနေခြင်းတို့ကို MRI တွင် အတိအကျ မြင်တွေ့နိုင်သည်။
• ဓာတ်မှန်အလင်းပြဆေးဖြင့် စစ်ဆေးခြင်း (Contrast tests): ၎င်းသည် အူလမ်းကြောင်း သို့မဟုတ် မိန်းမကိုယ်ကို X-ray ပုံရိပ်တွင် ကောင်းမွန်စွာ မြင်တွေ့နိုင်ရန် အလင်းပြဆေး သို့မဟုတ် ဆိုးဆေးတစ်မျိုးကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်ပြီး များသောအားဖြင့် မိန်းမကိုယ်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (vaginogram) သို့မဟုတ် ဘေရီယမ်ဝမ်းချူဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (barium enema exam) တို့တွင် အသုံးပြုသည်။ အစာဟောင်းအိမ်အထက်ပိုင်း လမ်းကြောင်းပေါက်ခြင်းကို ဤနည်းလမ်းဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်သည်။
• စအိုနှင့် အစာဟောင်းအိမ် အာထရာဆောင်းရိုက်ခြင်း (Anorectal ultrasound): အာထရာဆောင်းသည် အသံလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ တင်ပါးဆုံတွင်းအတွင်းပိုင်း ပုံရိပ်ကို ဖော်ထုတ်ပေးသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် ကလေးမွေးဖွားစဉ်က ရရှိခဲ့သော ထိခိုက်ဒဏ်ရာများကို ဖော်ပြပေးနိုင်ပြီး စအိုဝပတ်လည် ကြွက်သားများ၏ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ကြံ့ခိုင်မှုကို အကဲဖြတ်ပေးနိုင်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှုအတွင်း တုတ်တံငယ်နှင့်တူသော ကိရိယာတစ်ခုကို စအိုဝနှင့် အစာဟောင်းအိမ်အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းသည်။
• အပြာရောင်ဆိုးဆေးဖြင့် စစ်ဆေးခြင်း (Blue dye test): ၎င်းကို methylene enema ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် ၁၅ မိနစ်မှ မိနစ် ၂၀ ခန့် ကြာမြင့်ပြီး မိန်းမကိုယ်အတွင်းသို့ ဂွမ်းထုပ် (tampon) တစ်ခု ထည့်သွင်းကာ အစာဟောင်းအိမ်အတွင်းသို့ အပြာရောင်ဆိုးဆေး ထိုးသွင်းခြင်းဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဂွမ်းထုပ်တွင် အပြာရောင် စွန်းထင်သွားပါက လမ်းကြောင်းပေါက်နေခြင်းကို ညွှန်ပြသည်။
• စအိုနှင့် အစာဟောင်းအိမ် ဖိအားတိုင်းခြင်း (Anorectal manometry): ဤစစ်ဆေးမှုသည် လမ်းကြောင်းပေါက်ခြင်းကို တိုက်ရိုက်ရှာမတွေ့နိုင်သော်လည်း ထိရောက်သော ကုသမှုအစီအစဉ် သို့မဟုတ် လမ်းကြောင်းပြုပြင်ခြင်း ခွဲစိတ်မှု ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးဝင်သည်။ ၎င်းသည် အစာဟောင်းအိမ်နှင့် စအိုဝပတ်လည် ကြွက်သားများ မည်သို့အလုပ်လုပ်သည်၊ ဝမ်းသွားခြင်းကို မည်သို့ထိန်းချုပ်သည်တို့ကို အကဲဖြတ်ပေးသည်။
• အခြားစစ်ဆေးမှုများ: ဆရာဝန်သည် သင့်အူမကြီးနှင့် အစာဟောင်းအိမ်အတွင်း IBD ကဲ့သို့သော အခြားရောဂါများ ရှိ/မရှိ စစ်ဆေးရန် ပျော့ပျောင်းသော အူမကြီးကြည့်မှန်ပြောင်း (flexible sigmoidoscopy သို့မဟုတ် colonoscopy) ပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုနိုင်သည်။ ခရွန်ရောဂါ (Crohn’s disease) ကို ရောဂါရှာဖွေရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေရန် ဆရာဝန်သည် ဤမှန်ပြောင်းကြည့်စဉ်အတွင်း ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် စစ်ဆေးရန် တစ်သျှူးစနမူနာငယ်များ (biopsy) ကို ရယူနိုင်ပါသည်။

ကုသခြင်း (Treatment)

ကုသမှုသည် မိန်းမကိုယ်နှင့် အစာဟောင်းအိမ်ကြားရှိ ပုံမှန်မဟုတ်သော အပေါက်ကို ပိတ်ရန် အဓိကအာရုံစိုက်မည်ဖြစ်သည်။ ကုသမှုအစီအစဉ်ကို လမ်းကြောင်းပေါက်ရခြင်း အကြောင်းရင်း၊ အရွယ်အစား၊ တည်နေရာနှင့် ၎င်းဘေးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တစ်သျှူးများအပေါ် သက်ရောက်မှုတို့အပေါ် မူတည်၍ ချမှတ်သည်။ ၎င်းတွင် များသောအားဖြင့် ဆေးဝါးများနှင့် ခွဲစိတ်ကုသခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။

• ဆေးဝါးများ (Medications): ဆေးဝါးများကို ကုသမှုအနေဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ခွဲစိတ်မှုအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုအနေဖြင့်သော်လည်းကောင်း ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည် –
• ပိုးသတ်ဆေးများ (Antibiotics): လမ်းကြောင်းပေါက်ခြင်း ဖြစ်ပွားနေသော ခရွန်ရောဂါဝေဒနာရှင်များအတွက် ပိုးသတ်ဆေးများကို ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။ သို့သော် ယေဘုယျအားဖြင့် ခွဲစိတ်မှုမပြုလုပ်မီ ပိုးဝင်နိုင်ခြေအန္တရာယ် (အထူးသဖြင့် လမ်းကြောင်းပေါက်သည့် နေရာတစ်ဝိုက်) ကို လျှော့ချရန် လူနာအားလုံးအား ပိုးသတ်ဆေးများ တိုက်ကျွေးလေ့ရှိသည်။
• အင်ဖလစ်ဆီမက်ဘ် (Infliximab): ၎င်းသည် ခရွန်ရောဂါရှိသော အမျိုးသမီးများတွင် ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချပေးပြီး လမ်းကြောင်းပေါက်ခြင်းကို ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးနိုင်သည့် ထိုးဆေးရည်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
• ခွဲစိတ်ကုသခြင်း (Surgery): မွေးလမ်းကြောင်းနှင့် အစာဟောင်းအိမ်ကြား လမ်းကြောင်းပေါက်ခြင်းကို ကုသရန် ခွဲစိတ်ကုသမှုကို အများဆုံး အကြံပြုလေ့ရှိသည်။ သို့သော် လူနာတွင် ထိုနေရာတစ်ဝိုက်၌ ပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းခြင်းရှိနေပါက ခွဲစိတ်မှုကို ရွှေ့ဆိုင်းထားနိုင်သည်။ လမ်းကြောင်းပေါက်သည့် နေရာပတ်ပတ်လည်ရှိ တစ်သျှူးများ အရင်ဦးစွာ သက်သာပျောက်ကင်းရပါမည်။ ပိုးဝင်ခြင်းကို ကုသနေစဉ်အတွင်း ဆရာဝန်သည် ၃ လမှ ၆ လအထိ စောင့်ဆိုင်းရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။

မွေးလမ်းကြောင်းနှင့် အစာဟောင်းအိမ်ကြား လမ်းကြောင်းပေါက်ခြင်းကို ပြုပြင်သည့် ခွဲစိတ်မှုကို ဝမ်းဗိုက်၊ မိန်းမကိုယ် သို့မဟုတ် မိန်းမကိုယ်နှင့် စအိုကြားနေရာ (perineum) တို့မှတစ်ဆင့် ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ပေါက်နေသော လမ်းကြောင်းကို ဖြတ်ထုတ်ပစ်ရန်နှင့် ကျန်းမာသော တစ်သျှူးများဖြင့် ထိုအပေါက်ကို ပိတ်ရန် ဖြစ်သည်။ သားဖွားမီးယပ်ခွဲစိတ်ဆရာဝန်၊ အူမကြီးနှင့် စအိုဝဆိုင်ရာ ခွဲစိတ်ဆရာဝန် သို့မဟုတ် ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး ပူးပေါင်း၍ ဤလမ်းကြောင်းပိတ်ခြင်း ခွဲစိတ်မှုကို လုပ်ဆောင်နိုင်ပါသည်။

အသုံးများသော ခွဲစိတ်ကုသမှုများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –

• ဇီဝတစ်သျှူးပလပ် သို့မဟုတ် အကပ်စိုင်ကို စအိုလမ်းကြောင်းပေါက်သည့်နေရာတွင် ချုပ်ပေးခြင်း: တစ်သျှူးများသည် လမ်းကြောင်းပေါက်ခြင်းကို ပြန်လည်ပြုပြင်ရန်နှင့် ထိုအကပ်စိုင်ပေါ်တွင် တစ်သျှူးအသစ်များ ကြီးထွားလာစေရန် ဖြစ်သည်။
• တစ်သျှူးအစားထိုးကုသခြင်း (Tissue graft): ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုမှ တစ်သျှူးကို ယူ၍ အသုံးပြုခြင်း သို့မဟုတ် ကျန်းမာသော တစ်သျှူးအဖတ် (flap) ဖြင့် လမ်းကြောင်းအပေါက်ကို ဖုံးအုပ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
• စအိုဝပတ်လည် ကြွက်သားများကို ပြုပြင်ခြင်း: လမ်းကြောင်းပေါက်ခြင်း၊ အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်း၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်သင့်ခြင်း သို့မဟုတ် ခရွန်ရောဂါတို့ကြောင့် တစ်သျှူးများ ပျက်စီးသွားပါက စအိုဝပတ်လည် ကြွက်သားများကို ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
• ရှုပ်ထွေးသော သို့မဟုတ် ပြန်ဖြစ်တတ်သော ဖြစ်ရပ်များတွင် လမ်းကြောင်းမပြုပြင်မီ ဝမ်းဗိုက်တုဖောက်ခြင်း (Colostomy) ပြုလုပ်ခြင်း: အထူးသဖြင့် ယခင်ခွဲစိတ်မှု သို့မဟုတ် ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုသမှုကြောင့် တစ်သျှူးများ ပျက်စီးခြင်း သို့မဟုတ် အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်း၊ နာတာရှည်ပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းများအလွန်အမင်း ကူးစက်ပေကျံခြင်း၊ ကင်ဆာကျိတ်ရှိခြင်း သို့မဟုတ် ပြည်တည်နာရှိခြင်းတို့ ကြုံတွေ့နေရသော အမျိုးသမီးအချို့အတွက် ဤနည်းလမ်းကို အကြံပြုနိုင်သည်။ ဤခွဲစိတ်မှုအတွင်း ဝမ်းဗိုက်နံရံတွင် အပေါက်တု (stoma) တစ်ခုကို ဖန်တီးပေးသည်။ ၎င်းသည် ဝမ်းများကို အစာဟောင်းအိမ်မှတစ်ဆင့် မသွားစေဘဲ ဝမ်းဗိုက်ရှိ အပေါက်မှတစ်ဆင့် ထွက်စေရန် လမ်းကြောင်းပြောင်းပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ လမ်းကြောင်းပေါက်သည့်အပေါက် ပြန်လည်သက်သာလာသည်အထိ ဝမ်းများကို အိတ်တစ်ခုအတွင်းသို့ စုဆောင်းထားမည် ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အပေါက်တုကို ပြန်ပိတ်ရန်နှင့် အူလမ်းကြောင်းကို ပုံမှန်အတိုင်း ပြန်လည်တွဲဆက်ရန် နောက်ထပ်ခွဲစိတ်မှုတစ်ခု ထပ်မံလိုအပ်ပါလိမ့်မည်။ လမ်းကြောင်းပေါက်သည့်အပေါက် လုံးဝပျောက်ကင်းသွားပြီဟု သတ်မှတ်ပြီးနောက် ၃ လမှ ၆ လအကြာတွင် ပုံမှန်အူလမ်းကြောင်းလုပ်ဆောင်ချက် ပြန်လည်ရရှိမည် ဖြစ်သည်။ ဝမ်းဗိုက်တုဖောက်ခြင်း (Colostomy) သည် လိုအပ်ခဲလှပါသည်၊ အကယ်၍ ကိုလော့စတိုမီ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်ပါက ဆရာဝန်သည် လမ်းကြောင်းပေါက်ခြင်းကို ပြုပြင်ရန်အတွက် ၈ ပတ်မှ ၁၂ ပတ်အထိ ဆိုင်းငံ့ထားနိုင်ပါသည်။

Doctors who treat this condition