လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများ

လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများ အကြောင်း သိကောင်းစရာ

လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများ (Sexually transmitted infections – STIs သို့မဟုတ် Sexually transmitted diseases – STDs) ဆိုသည်မှာ ပါးစပ်၊ စအို ၊ မိန်းမကိုယ် သို့မဟုတ် လိင်တံတို့ ပါဝင်သည့် လိင်မှုကိစ္စပြုလုပ်ခြင်းမှတစ်ဆင့် ကူးစက်သော ရောဂါပိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ အဖြစ်များသော လက္ခဏာများတွင် လိင်အင်္ဂါတစ်ဝိုက် ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်း၊ ယားယံခြင်း သို့မဟုတ် အရည်များထွက်ခြင်းတို့ ပါဝင်သော်လည်း၊ လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါအများအပြားသည် မည်သည့်လက္ခဏာမျှ မပြဘဲ နေတတ်သည်။ ဤရောဂါပိုးများသည် ဗက်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ် သို့မဟုတ် ကပ်ပါးကောင်များကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး သွေး၊ သုက်ရည်၊ မိန်းမကိုယ်မှထွက်သောအရည်နှင့် အခြားသော ခန္ဓာကိုယ်ထွက်အရည်များနှင့် ထိတွေ့မိရာမှတစ်ဆင့် ပျံ့နှံ့သွားသည်။

လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများသည် ကူးစက်မှုအလွန်မြန်ပြီး ရောဂါလက္ခဏာ မပြတတ်သည့် သဘောသဘာဝကြောင့် နှစ်ဦးစလုံးက မိမိတို့တွင် ရောဂါပိုးရှိနေမှန်း မသိဘဲ အဖော်အချင်းချင်းအကြား ကူးစက်သွားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အမေရိကန် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးစင်တာ (CDC) က လိင်ဆက်ဆံမှုရှိသူများအနေဖြင့် ပုံမှန်ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုထားသည်။ HIV ရောဂါကဲ့သို့သော လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သည့် ရောဂါအချို့သည် အမြစ်ပြတ်မပျောက်ကင်းနိုင်ဘဲ စနစ်တကျ ကုသမှုမခံယူပါက အသက်အန္တရာယ် ရှိနိုင်သော်လည်း၊ အခြားသော ရောဂါအချို့မှာမူ ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသ၍ ပျောက်ကင်းနိုင်သည်။

လိင်ဆက်ဆံခြင်းအပြင် ဤရောဂါများသည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် သို့မဟုတ် ကလေးမွေးဖွားစဉ် မိခင်မှတစ်ဆင့် ကလေးထံသို့ ကူးစက်ခြင်း၊ သွေးသွင်းခြင်း သို့မဟုတ် ဆေးထိုးအပ်များကို မျှဝေသုံးစွဲခြင်း စသည့် အခြားသော နည်းလမ်းများဖြင့်လည်း ကူးစက်နိုင်သည်။ မိမိကြည့်လိုက်လျှင် ကျန်းမာသန်စွမ်းပုံရပြီး ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်လည်း ရောဂါပိုးရှိနေမှန်း မသိကြသူများထံမှလည်း လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါပိုးများ ကူးစက်ရရှိနိုင်ကြောင်း သတိပြုရန် အရေးကြီးသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများ (STIs) ၏ လက္ခဏာများသည် တိကျသော ရောဂါအမျိုးအစားအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားနိုင်ပြီး အမြဲတမ်းလည်း လက္ခဏာပြနေလေ့မရှိပါ။ အကယ်၍ လက္ခဏာများ ပြသလာပါက လိင်အင်္ဂါတစ်ဝိုက်တွင် ပေါ်လာတတ်ပြီး အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။

• လိင်အင်္ဂါ၊ ပါးစပ် သို့မဟုတ် စပိပေါ်နှင့် ၎င်းတို့၏အနီးတစ်ဝိုက်တွင် အဖုအပိမ့်များ၊ အနာများ သို့မဟုတ် ကြွက်နို့များ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း။
• လိင်အင်္ဂါအနီးတွင် ပြင်းထန်စွာ ယားယံခြင်း သို့မဟုတ် ဖောရောင်ခြင်း။
• လိင်တံ သို့မဟုတ် မိန်းမကိုယ်မှ ပုံမှန်မဟုတ်သော အရည်များထွက်ခြင်း (အနံ့ဆိုးထွက်ခြင်း၊ အရောင်ပြောင်းခြင်း သို့မဟုတ် အရည်ပမာဏ ကွဲပြားခြင်းမျိုး ဖြစ်နိုင်သည်)။
• ရာသီလာသည့်ကာလမဟုတ်ဘဲ မိန်းမကိုယ်မှ သွေးဆင်းခြင်း။
• လိင်ဆက်ဆံစဉ် သို့မဟုတ် ဆီးသွားစဉ် နာကျင်ကိုက်ခဲခြင်း။
• ဆီးခဏခဏ သွားချင်စိတ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း။

ထို့အပြင် လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများသည် တစ်ကိုယ်လုံးဆိုင်ရာ လက္ခဏာများကိုလည်း ဖြစ်ပွားစေနိုင်ပြီး ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

• အရေပြားပေါ်တွင် အဖုအပိမ့်များ ထွက်ခြင်း။
• အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန် ကျဆင်းခြင်း။
• ဝမ်းလျှောခြင်း။
• ညဘက်တွင် ချွေးစေးများထွက်ခြင်း။
• တစ်ကိုယ်လုံး ကိုက်ခဲနာကျင်ခြင်း။
• ဖျားခြင်းနှင့် ချမ်းတုန်ခြင်း။
• အသားဝါခြင်း (အရေပြားနှင့် မျက်လုံးအိမ်အဖြူရောင်ပိုင်းများ ဝါလာခြင်း)။

အကယ်၍ သင်သည် လိင်ဆက်ဆံမှုရှိပြီး လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါပိုးနှင့် ထိတွေ့မိသည်ဟု သံသယရှိပါက သို့မဟုတ် ရောဂါလက္ခဏာများ ခံစားနေရပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပညာရှင်နှင့် ချက်ချင်းပြသရန် အလွန်အရေးကြီးသည်။ ထို့အပြင် လိင်မှုကိစ္စ စတင်ရန် စဉ်းစားနေချိန်၊ အနောက်ကျဆုံး အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ်တွင် သို့မဟုတ် အဖော်အသစ်တစ်ဦးနှင့် လိင်မဆက်ဆံမီ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူနှင့် ရက်ချိန်းယူ၍ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုကို ပြုလုပ်သင့်သည်။ ဤကဲ့သို့ ကြိုတင်ကာကွယ်သည့် ချဉ်းကပ်မှုသည် သင်၏ ကျန်းမာရေးနှင့် ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအပြင် သင့်အဖော်၏ ဘေးကင်းမှုကိုပါ စိတ်ချရစေရန် ကူညီပေးသည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများသည် ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ကျူးကျော်လာသည့် ဗက်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ် သို့မဟုတ် ကပ်ပါးကောင် အမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် များသောအားဖြင့် မိန်းမကိုယ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း၊ ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းနှင့် စအို ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းတို့အပြင် သွေး၊ ဆီး၊ သုက်ရည်၊ တံတွေးနှင့် အကျိအချွဲမြှေးများရှိသော နေရာများကဲ့သို့သော ခန္ဓာကိုယ်ထွက်အရည်များနှင့် ထိတွေ့မိသည့် အခြားနီးကပ်သော လိင်မှုဆိုင်ရာ အပြုအမူများမှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သည်။

လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများကို ဖြစ်စေနိုင်သည့် အကြောင်းအရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

• ဗက်တီးရီးယား – ဗက်တီးရီးယားကြောင့် ဖြစ်ပွားရသော လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သည့် ရောဂါများထဲတွင် ဂနိုရောဂါ (gonorrhea)၊ ကာလသားရောဂါ (syphilis) နှင့် ခလိုင်မီးဒီးယား (chlamydia) တို့ ပါဝင်သည်။
• ကပ်ပါးကောင်များ – ထရိုင်ခိုမိုနီယားဆစ် (trichomoniasis) ဟုခေါ်သော ရောဂါသည် ကပ်ပါးကောင်တစ်မျိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်သည်။
• ဗိုင်းရပ်စ်များ – ရေယုန်ဗိုင်းရပ်စ် (herpes simplex virus)၊ ဟျူမန် ပါပီလိုမာ ဗိုင်းရပ်စ် (HPV) နှင့် ဧအိုင်ဒီအက်စ် (AIDS) ရောဂါကို ဖြစ်စေသော HIV ဗိုင်းရပ်စ်တို့သည် ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ဖြစ်ပွားရသည့် လက္ခဏာဆောင်သော ဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။

ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော အကြောင်းအရင်းများ

လိင်မှုကိစ္စကို တက်ကြွစွာ ပြုလုပ်ခြင်းသည် လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများ ဖြစ်ပွားလာနိုင်သည့် အခြေအနေရှိသည်။ မိမိတို့၏ သွေးများ ကပ်ငြိနေနိုင်သော ဆေးထိုးအပ်ကဲ့သို့သော ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ပစ္စည်းများကို မျှဝေသုံးစွဲသူများတွင်လည်း ရောဂါကူးစက်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါရရှိနိုင်ခြေကို ပိုမိုမြင့်မားစေသော အချက်အချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

• အသက်အရွယ် – အသက်ကြီးသူများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အသက် ၁၅ နှစ်မှ ၂၄ နှစ်ကြားရှိသူများတွင် ရောဂါကူးစက်မှုနှုန်း ပိုမိုမြင့်မားကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်။
• အဓမ္မပြုကျင့်ခံရခြင်း (အကြမ်းဖက်ခံရခြင်း) – ဆေးဝါးကုသမှု ခံယူရန်၊ ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးရန်နှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးကူညီမှုများ ရရှိနိုင်ရန် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူနှင့် အမြန်ဆုံး ပြသတိုင်ပင်ပါ။
• မျိုးရိုးလိုက်ခြင်း (မိခင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်ခြင်း) – အချို့သော ရောဂါများသည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် သို့မဟုတ် ကလေးမွေးဖွားစဉ် မိခင်မှတစ်ဆင့် ကလေးထံသို့ ကူးစက်သွားနိုင်သည်။ ဂနိုရောဂါ၊ ခလိုင်မီးဒီးယား၊ HIV နှင့် ကာလသားရောဂါတို့သည် ၎င်း၏ ဥပမာအချို့ ဖြစ်ကြသည်။ လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများသည် မွေးကင်းစကလေးငယ်များအတွက် အသက်ဆုံးရှုံးခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်တိုင်း ရောဂါပိုး ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးမှုခံယူပြီး လိုအပ်ပါက ကုသမှုခံယူရမည်။
• ရောဂါရာဇဝင်ရှိခြင်း – မိမိတွင် ရှိရင်းစွဲ လိင်ကူးစက်ရောဂါတစ်ခုခု ရှိနေခြင်းက အခြားသော ရောဂါပိုးတစ်ခု ထပ်မံကူးစက်ပြန့်ပွားနိုင်ခြေကို သိသိသာသာ မြင့်တက်စေသည်။
• အရက် သို့မဟုတ် မူးယစ်ဆေးဝါးများကို မလျော်ကန်စွာ သုံးစွဲခြင်း – မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် အရက်ကို လွဲမှားစွာ သုံးစွဲခြင်းသည် ဆင်ခြင်တုံတရားကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး ဘေးကင်းမှုမရှိသော လိင်မှုအပြုအမူများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်မားစေသည်။
• ဆေးထိုးခြင်း – မူးယစ်ဆေးဝါး ထိုးနှံရာတွင် ဆေးထိုးအပ်ကို မျှဝေသုံးစွဲခြင်းက ပြင်းထန်သော ကျန်းမာရေးဝေဒနာ အများအပြားကို ပြန့်ပွားစေနိုင်သည်။ အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီ၊ စီ ရောဂါနှင့် HIV ဗိုင်းရပ်စ်တို့သည် ၎င်း၏ ဥပမာအချို့ ဖြစ်ကြသည်။
• လိင်ဆက်ဆံဖော် အများအပြားရှိခြင်း – လိင်ဆက်ဆံဖော် အများအပြားနှင့် ဆက်ဆံခြင်းက ရောဂါကူးစက်နိုင်ခြေကို မြင့်မားစေသည်။ ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းသည် အန္တရာယ်နည်းပါးနိုင်သော်လည်း dental dam (ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံရာတွင်သုံးသော အကာအကွယ်) သို့မဟုတ် ကွန်ဒုံး (ရာဘာ သို့မဟုတ် ပိုလီယူရီလိန်း) ကို အသုံးပြုခြင်းက ရောဂါပျံ့နှံ့မှုကို အပြည့်အဝ မဟန့်တားနိုင်ပါ။
• အကာအကွယ်မဲ့ လိင်ဆက်ဆံခြင်း – ရောဂါပိုးရှိနေသည့် အဖော်နှင့် မိန်းမကိုယ် သို့မဟုတ် စပိဖြင့် လိင်ဆက်ဆံရာတွင် ကွန်ဒုံး (ရာဘာ သို့မဟုတ် ပိုလီယူရီလိန်း) ကို အသုံးမပြုခြင်းက ရောဂါကူးစက်နိုင်ခြေကို သိသိသာသာ မြင့်တက်စေသည်။ သဘာဝအမြှေးပါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ကွန်ဒုံး (Natural membrane condoms) များသည် အချို့သော လိင်ကူးစက်ရောဂါများကို ထိရောက်စွာ မကာကွယ်နိုင်သောကြောင့် အသုံးမပြုရန် အကြံပြုထားသည်။ အခြားသော နည်းလမ်းတစ်ခုမှာ ကွန်ဒုံးကို ပုံမှန် သို့မဟုတ် စနစ်တကျ အသုံးမပြုခြင်းကြောင့်လည်း ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားလာနိုင်သည်။