အဆစ်လွဲခြင်း

အဆစ်လွဲခြင်း အကြောင်း သိကောင်းစရာ

အဆစ်လွဲခြင်း (Sprain) ဆိုသည်မှာ အဆစ်များအတွင်းရှိ အရိုးများကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် သန်မာသော တစ်ရှူးမျှင်များ (အရွတ်များ) ဆန့်ထွက်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ပြတ်တောက်သွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းသည် ကြွက်သား သားတင်ခြင်း/အကြောပြဲခြင်း (Strain) နှင့် ကွာခြားသည်။ ကြွက်သား သားတင်ခြင်း/အကြောပြဲခြင်း ဆိုသည်မှာ ကြွက်သား သို့မဟုတ် ကြွက်သားနှင့် အရိုးကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသော အကြောများ ဆန့်ထွက်ခြင်း၊ ဆွဲဆန့်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် ပြတ်တောက်ခြင်းတို့ကို ဆိုလိုသည်။ အဆစ်လွဲခြင်းသည် ထိခိုက်မိသော အဆစ်ကို တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှုရှိပြီး ပြင်းထန်မှု အတိုင်းအတာမှာ အရွတ်အနည်းငယ် ဆန့်ထွက်သွားခြင်းမှသည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် လုံးဝပြတ်တောက်သွားခြင်းအထိ ကွာခြားနိုင်သည်။

အဆစ်လွဲခြင်း အဖြစ်အများဆုံး နေရာ (၃) ခုမှာ –

• ခြေကျင်းဝတ် အဆစ်လွဲခြင်း – ပြေးခြင်း၊ လှည့်ခြင်း သို့မဟုတ် ခုန်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်စဉ် ခြေဖဝါးက အတွင်းဘက်သို့ လိမ်သွားပြီး ခြေကျင်းဝတ်ပေါ်သို့ ကျမိသည့်အခါ ဖြစ်ပွားတတ်သည်။
• ဒူးဆစ် အဆစ်လွဲခြင်း – ပုံမှန်အားဖြင့် ဒူးကို တိုက်ရိုက်ရိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ချော်လဲခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး ဒူးကို ရုတ်တရက် လိမ်လိုက်သည့် လှုပ်ရှားမှုများကြောင့်လည်း အဆစ်လွဲနိုင်သည်။
• လက်ကောက်ဝတ် အဆစ်လွဲခြင်း – လူတစ်ဦးသည် လဲကျသည့်အခါ လက်မောင်းကို ဆန့်ထုတ်ပြီး လက်ဖဝါးဖြင့် မြေပြင်ကို ထောက်မိသည့်အခါ အဖြစ်များသည်။

အဆစ်လွဲခြင်း၏ ပြင်းထန်မှုသည် ဒဏ်ရာရရှိမှု အဆင့်နှင့် မည်သည့်အရွတ်အရေအတွက် ပါဝင်ပတ်သက်နေသည်အပေါ် မူတည်သည်။ အဆစ်လွဲခြင်းအတွက် အခြေခံ ကုသမှုတွင် အနားယူခြင်း၊ ရေခဲကပ်ခြင်း၊ စည်းနှောင်ခြင်းနှင့် မြှင့်တင်ထားခြင်း (R.I.C.E.) တို့ ပါဝင်သည်။ မပြင်းထန်သော အဆစ်လွဲခြင်းများကို အိမ်တွင်ပင် အောင်မြင်စွာ ကုသနိုင်သော်လည်း ပြင်းထန်သော အဆစ်လွဲခြင်းများတွင်မူ ပြတ်တောက်သွားသော အရွတ်များကို ပြန်လည်ပြုပြင်ရန် ခွဲစိတ်ကုသမှု လိုအပ်နိုင်သည်။

အဆစ်လွဲခြင်း (Sprain) နှင့် ကြွက်သား သားတင်ခြင်း (Strain) တို့ကို ခွဲခြားသိမြင်ရန် အရေးကြီးသည်၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် မတူညီသော ကုသမှုများ လိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အဆစ်လွဲခြင်းတွင် အရွတ်ပျက်စီးမှု ပါဝင်ပြီး ကြွက်သား သားတင်ခြင်းတွင်မူ ကြွက်သားပျက်စီးမှု ပါဝင်သည်။ ဒဏ်ရာကို မှန်ကန်စွာ ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် ပြန်လည်သက်သာလာစေမည့် လုပ်ငန်းစဉ်ကို ကူညီရန် သင့်လျော်သော ကုသမှုကို ပေးနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ပျက်စီးမှု အတိုင်းအတာပေါ် မူတည်၍ လက္ခဏာများနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများ ကွာခြားနိုင်သည်။ ၎င်းတို့တွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည် –

• နာကျင်ခြင်း
• အဆစ်များ ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် နီမြန်းခြင်း
• ညိုမည်းစွဲခြင်း
• ဒဏ်ရာရထားသော အဆစ်၏ လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်း ကန့်သတ်ခံရခြင်း
• အဆစ်များ မမြဲခြင်း (အထူးသဖြင့် ခြေကျင်းဝတ် သို့မဟုတ် ဒူးဆစ်ကဲ့သို့ ကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းထားရသည့် အဆစ်များတွင် ဖြစ်တတ်သည်)
• ဒဏ်ရာရသည့် အချိန်တွင် အဆစ်အတွင်း၌ “ပေါ့ပ်” ဟူသော မြည်သံကို ကြားရခြင်း သို့မဟုတ် ခံစားရခြင်း

မပြင်းထန်သော အဆစ်လွဲခြင်းများကို အိမ်တွင်းကုထုံးဖြင့် ကုသနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း အဆစ်လွဲခြင်းကို ဖြစ်စေသည့် ဒဏ်ရာမျိုးသည် အရိုးကျိုးခြင်းကဲ့သို့သော ပိုမိုပြင်းထန်သည့် ဒဏ်ရာများကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ အကယ်၍ လူနာသည် ဒဏ်ရာရထားသော အဆစ်၏ အရိုးပေါ်တွင် တိုက်ရိုက် နာကျင်မှုကို ခံစားရပါက၊ ဒဏ်ရာရထားသော အဆစ်ကို မလှုပ်ရှားနိုင် သို့မဟုတ် အလေးချိန် မပြုလုပ်နိုင်ပါက သို့မဟုတ် ဒဏ်ရာရထားသော နေရာတစ်ဝိုက်တွင် ထုံကျင်မှုကို ခံစားရပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးသူနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသင့်သည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

အဆစ်ကို လွဲချော်သွားစေခြင်း၊ အလွန်အမင်း ဆန့်ထွက်သွားစေခြင်းနှင့် ရံဖန်ရံခါတွင် အထောက်အကူပြု အရွတ်များကို ပြတ်တောက်သွားစေသည့် တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် သွယ်ဝိုက်သော ထိခိုက်ဒဏ်ရာများကြောင့် အဆစ်လွဲခြင်း ဖြစ်ပွားရသည်။ အဆစ်လွဲခြင်းသည် အမျိုးမျိုးသော ဒဏ်ရာများကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်၊ ဥပမာအားဖြင့် –

• လှုပ်ရှားမှုများ – မညီညာသော မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ပြေးခြင်း၊ လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ရုတ်တရက် လမ်းကြောင်းပြောင်းခြင်း သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း၊ ခုန်ပြီးနောက် ရုတ်တရက် မြေပြင်သို့ ကျမိခြင်းတို့သည် ခြေကျင်းဝတ် သို့မဟုတ် ဒူးဆစ်ကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။
• လက်ကောက်ဝတ် – လဲကျစဉ်တွင် လက်မောင်းကို ဆန့်ထုတ်၍ လက်ဖဝါးဖြင့် မြေပြင်ကို ထောက်မိခြင်း။
• လက်မ – စကီးစီးခြင်း သို့မဟုတ် တင်းနစ်နှင့် အခြားရက်ကက်သုံး အားကစားများတွင် လက်မကို အလွန်အမင်း ဆန့်ထုတ်မိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရသည့် ဒဏ်ရာများ။

ကလေးငယ်များတွင် အဆစ်ပတ်လည်ရှိ အရွတ်များသည် ၎င်းတို့၏ အရိုးကြီးထွားမှုဇုန်များ (Growth plates) ထက် ပိုမိုသန်မာလေ့ရှိသောကြောင့် အဆစ်လွဲခြင်းထက် အရိုးကျိုးခြင်း ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ကလေးငယ်များ၏ အရိုးအစွန်းများ ပတ်လည်တွင် ပျော့ပျောင်းသော တစ်ရှူး အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သည့် အရိုးကြီးထွားမှုဇုန်များ ရှိကြသည်။ အဆစ်လွဲခြင်း၏ ပြင်းထန်မှုကို အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစား ခွဲခြားနိုင်သည် –

• မပြင်းထန်သော အဆစ်လွဲခြင်း (Mild sprains) – အရွတ်များ အနည်းငယ်သာ ဆန့်ထွက်သွားခြင်း ပါဝင်သည်။
• အသင့်အတင့် အဆစ်လွဲခြင်း (Moderate sprains) – အရွတ် ဆန့်ထွက်ခြင်းနှင့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပြတ်တောက်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ် ဖြစ်ပွားခြင်းဖြစ်သည်။
• ပြင်းထန်သော အဆစ်လွဲခြင်း (Severe sprains) – အရွတ် လုံးဝပြတ်တောက်သွားသည့်အခါ ဖြစ်ပွားသည်။

Risk factors (အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)

အသက်အရွယ် သို့မဟုတ် ကိုယ်ခန္ဓာ လှုပ်ရှားမှုအဆင့် မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ အားလုံးတွင် အဆစ်လွဲနိုင်ခြေ ရှိသည်။ အချို့သော အချက်များသည် အဆစ်လွဲနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်၊ ဥပမာအားဖြင့် –

• ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း – သင့်ကြွက်သားများ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေချိန်တွင် ၎င်းတို့သည် အဆစ်များအတွက် လုံလောက်သော ထောက်ပံ့မှုကို မပေးနိုင်တော့ပါ၊ ထို့ကြောင့် ပြင်ပအားများကြောင့် အဆစ်များအပေါ် ဒဏ်ပိနိုင်ခြေ ပိုများလာသည်။ ထို့အပြင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းသည် သင့်ကို ထိုကဲ့သို့သော ပြင်ပသက်ရောက်မှုများဒဏ် ခံရလွယ်စေသည်။
• ကိုယ်အလေးချိန် – လူနာသည် ကိုယ်အလေးချိန် လွန်ကဲနေပါက သို့မဟုတ် ကိုယ်ခန္ဓာ ကြံ့ခိုင်မှု အားနည်းပါက ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။
• ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေ – မညီညာသော သို့မဟုတ် ချောကျိသော မျက်နှာပြင်များသည် ဒဏ်ရာရရှိနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်။
• ညံ့ဖျင်းသော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ – အံဝင်ခွင်ကျမရှိသော သို့မဟုတ် ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်းမထားသော ဖိနပ်များနှင့် အခြားအားကစား အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို ဝတ်ဆင်ခြင်းကြောင့် အဆစ်လွဲနိုင်ခြေ မြင့်တက်နိုင်သည်။