ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်ခြင်း
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်ခြင်း အကြောင်း သိကောင်းစရာ
ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်ခြင်း (Stress fractures) ဟု လူသိများသော အရိုးအတွင်း အက်ကြောင်းသေးသေးလေးများသည် အလွန်အကျွံခုန်ခြင်း သို့မဟုတ် အကွာအဝေးရှည် ပြေးခြင်းကဲ့သို့သော အလွန်အကျွံအသုံးပြုခြင်းနှင့် ထပ်ခါတလဲလဲ သက်ရောက်သော အားအင်များကြောင့် ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အရိုးပွရောဂါ (Osteoporosis) ကဲ့သို့သော ရောဂါတစ်ခုခုကြောင့် အားနည်းနေသည့် အရိုးကို ပုံမှန်အတိုင်း အသုံးပြုခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
ခြေထောက်အောက်ပိုင်းနှင့် ခြေဖဝါးရှိ ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်ကို ထမ်းထားရသော အရိုးများသည် Stress fractures အဖြစ်အများဆုံးနေရာများ ဖြစ်ကြသည်။ ညို့သကျည်းရိုး (ခေါ်) တိဘီယာ (Tibia) သည် ဒဏ်ရာအရဆုံးအရိုးဖြစ်ပြီး ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်ခြင်းအားလုံး၏ ရာခိုင်နှုန်းအတော်များများကို အချိုးအစားအားဖြင့် စာရင်းဇယားရှိကာ ယေဘုယျအားဖြင့် ပြင်းထန်သော လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ ခြေဖဝါးကို ခြေချောင်းများနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည့် မက်တာတာဆယ် (Metatarsals) ဟုခေါ်သော ခြေဖဝါးအရိုးငယ်များ အပါအဝင် သေးငယ်သော အရိုးအမြောက်အမြားဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ခြေဖဝါးတစ်ဖက်စီတွင် မက်တာတာဆယ်အရိုး စုစုပေါင်း ရှိပြီး ဒုတိယနှင့် တတိယအရိုးများတွင် Stress fractures အဖြစ်အများဆုံးဖြစ်သည်။ ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်ခြင်းများကို တင်ပါးဆုံရိုး (Proximal femur)၊ ခါးအောက်ပိုင်းနှင့် ဖနောင့်ရိုး (Calcaneus) တို့တွင်လည်း တွေ့ရှိရကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
Stress fracture သည် မည်သူ့တွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း ပြေးခုန်ပစ်အားကစားသမားများနှင့် အကွာအဝေးရှည် တစ်လျှောက် လေးလံသော အထုပ်အပိုးများကို သယ်ဆောင်ရသော စစ်မှုထမ်းအသစ်များသည် အန္တရာယ်အရှိဆုံးအခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ရိုးလုပ်စဉ်အသစ်တစ်ခုကို စတင်ပြီး အချိန်တိုအတွင်း အလွန်အကျွံ ပြင်းပြင်းထန်ထန် လုပ်ဆောင်ခြင်းသည် ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
Stress fracture နှင့် ဆက်စပ်နေသော နာကျင်မှုသည် အစပိုင်းတွင် ပြင်းထန်ချင်မှ ပြင်းထန်မည်ဖြစ်သော်လည်း အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ယေဘုယျအားဖြင့် ပိုမိုဆိုးရွားလာတတ်သည်။ နာကျင်မှုသည် များသောအားဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော နေရာတစ်ခုတည်းတွင် စတင်လေ့ရှိပြီး အနားယူလိုက်ပါက သက်သာသွားတတ်သည်။ နာကျင်နေသော နေရာအနီးတွင် ရောင်ရမ်းခြင်းလည်း ရှိနိုင်သည်။ အကယ်၍ သင် အနားယူခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်စက်ခြင်း ပြုလုပ်သည့်တိုင်အောင် သင်၏ မအီမသာဖြစ်မှုက ဆက်ရှိနေပါက သို့မဟုတ် ပိုမိုဆိုးရွားလာပါက ဆရာဝန်နှင့် ပြသရန် အရေးကြီးသည်။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ပမာဏ သို့မဟုတ် ပြင်းထန်မှုနှုန်း ရုတ်တရက် မြင့်တက်လာခြင်းသည် ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်ခြင်းကို ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ အရိုးများသည် အရိုးပြန်လည်ပုံသွင်းခြင်း (Remodeling) ဟုခေါ်သော ပုံမှန်လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုမှတစ်ဆင့် တိုးလာသော ဖိစီးမှုများကို တဖြည်းဖြည်းချင်း လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် လုပ်ဆောင်ကြသည်။ အရိုးပေါ်သို့ သက်ရောက်သော အားအင်များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် ပိုမိုမြန်ဆန်လာပြီး ၎င်းတွင် အရိုးတစ်ရှူးများကို ပြန်လည်စုပ်ယူခြင်းနှင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ အရိုးများပေါ်သို့ ပြန်လည်နာလန်ထူရန် လုံလောက်သော အချိန်မရှိဘဲ အလွန်အကျွံ အားအင်များ သက်ရောက်သည့်အခါ ဆဲလ်များပြန်လည်စုပ်ယူမှုနှုန်းသည် ၎င်းတို့ပြန်လည်အစားထိုးနိုင်မည့်နှုန်းထက် ကျော်လွန်သွားသဖြင့် သင့်ကို ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်နိုင်ခြေ ပိုမိုများပြားစေသည်။
Risk factors (အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)
အောက်ပါအချက်များသည် ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်သည် –
- အချို့သော အားကစားနည်းများ: ပြေးခုန်ပစ်၊ ဘတ်စကတ်ဘော၊ တင်းနစ်၊ အက သို့မဟုတ် ကျွမ်းဘားကဲ့သို့သော ခန္ဓာကိုယ်အကြိတ်အနယ် လှုပ်ရှားရသည့် အားကစားနည်းများကို လုပ်ဆောင်သူများတွင် Stress fracture ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသည်။
- လှုပ်ရှားမှု မြှင့်တင်ခြင်း: တစ်နေရာတည်းတွင် နေထိုင်သည့် လူနေမှုပုံစံမှသည် တက်ကြွသော လေ့ကျင့်ခန်းအစီအစဉ်သို့ အလွန်မြန်ဆန်စွာ ကူးပြောင်းသူများ သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်ချိန်၏ ပြင်းထန်မှု၊ ကြာမြင့်ချိန် သို့မဟုတ် အကြိမ်ရေတို့ကို မြန်ဆန်စွာ တိုးမြှင့်သူများသည် ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်ခြင်းကို ပိုမိုခံရလွယ်သည်။
- လိင်အမျိုးအစား: အမျိုးသမီးများသည် ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်ခြင်းကို ပိုမိုခံရလွယ်ပြီး အထူးသဖြင့် ရာသီသွေးမမှန်သူများ သို့မဟုတ် ရာသီသွေးလုံးဝမလာသူများတွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
- ခြေဖဝါးပြဿနာများ: ခြေဖဝါးပြားသူများ သို့မဟုတ် ခြေဖဝါးခုံး အလွန်မြင့်၍ တောင့်တင်းသူများသည် ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားပြီး ဟောင်းနွမ်းနေသော ဖိနပ်များကို စီးခြင်းက ဤပြဿနာကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်သည်။
- အရိုးပွရောဂါ (Osteoporosis): ဤအခြေအနေသည် အရိုးများကို အားနည်းစေပြီး ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။
- ယခင်က ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်ဖူးခြင်း: အကယ်၍ သင့်တွင် ယခင်က ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်ဖူးသော ရာဇဝင်ရှိခဲ့ပါက Stress fractures ထပ်မံဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။
- အာဟာရချို့တဲ့ခြင်း: အစားအသောက် စားသုံးမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများရှိခြင်း၊ ကယ်လ်စီယမ်ဓာတ် ချို့တဲ့ခြင်းနှင့် ဗီတာမင် ဒီ (Vitamin D) မလုံလောက်ခြင်းတို့သည် အရိုးများအတွင်း ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်ခြင်းကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်သည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)
ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ရာဇဝင်နှင့် ကိုယ်ခန္ဓာ စစ်ဆေးခြင်းတို့သည် ဆရာဝန်အား ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်ခြင်း (Stress fracture) ကို ရံဖန်ရံခါ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ရန် ကူညီပေးနိုင်သော်လည်း ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် မကြာခဏ လိုအပ်လေ့ရှိသည်။
- ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (X-rays): သင့်တွင် နာကျင်မှု စတင်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် မကြာမီ ပြုလုပ်သော ပုံမှန်ဓာတ်မှန်များသည် Stress fractures ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် ပျက်ကွက်လေ့ရှိသည်။ ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်ခြင်းဆိုင်ရာ သက်သေအထောက်အထားများသည် တစ်လ သို့မဟုတ် ထိုထက်မက ကြာသည်အထိ (တစ်ခါတစ်ရံတွင် ထိုထက် များစွာပို၍ ကြာသည်အထိ) ဓာတ်မှန်ပေါ်တွင် ပေါ်လာခြင်း မရှိနိုင်ပါ။
- အရိုးဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Bone scan): ဤစစ်ဆေးမှု မပြုလုပ်မီ နာရီအနည်းငယ်အလိုတွင် သင့်အား သွေးကြောထဲသို့ ရေဒီယိုသတ္တိကြွပစ္စည်း ပမာဏအနည်းငယ် ထိုးသွင်းမည် ဖြစ်သည်။ အရိုးများ ပြန်လည်ပြုပြင်နေသည့် နေရာများသည် ထိုရေဒီယိုသတ္တိကြွပစ္စည်းများကို အများအပြား စုပ်ယူကြပြီး စကင်ဖတ်ထားသော ပုံရိပ်ပေါ်တွင် တောက်ပသော အဖြူရောင်အစက်အပြောက်အဖြစ် ပေါ်လာသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုတွင် မတူညီသော အရိုးရောဂါ အခြေအနေများစွာသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆင်တူနေတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤစစ်ဆေးမှုသည် Stress fractures တစ်ခုတည်းအတွက် သီးသန့်တိကျမှု မရှိပါ။
- သံလိုက်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Magnetic Resonance Imaging – MRI): သင်၏ အရိုးများနှင့် ပျော့ပျောင်းသော တစ်ရှူးများ၏ တိကျသော ပုံရိပ်များကို ရရှိရန်အတွက် MRI သည် ရေဒီယိုလှိုင်းများနှင့် အားကောင်းသော သံလိုက်စက်ကွင်းကို အသုံးပြုသည်။ MRI သည် Stress fractures ကို ရောဂါရှာဖွေရန် အတိကျဆုံး နည်းလမ်းဖြစ်ပြီး ပုံမှန်ဓာတ်မှန်တွင် မည်သည့်ပြောင်းလဲမှုကိုမျှ မမြင်တွေ့ရမီကပင် အဆင့်နိမ့်သော ပင်ပန်းဒဏ်ရာ တုံ့ပြန်မှုများ (ဒဏ်ရာများ) ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဤကဲ့သို့သော စစ်ဆေးမှုမျိုးသည် ပျော့ပျောင်းသော တစ်ရှူးဒဏ်ရာများနှင့် ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်ခြင်းတို့ကို ပိုမို ကောင်းမွန်စွာ ခွဲခြားပေးနိုင်သည်။
ကုသခြင်း (Treatment)
ထိခိုက်မိသော အရိုး ပြန်လည်သက်သာလာစဉ်အတွင်း ၎င်းအရိုးပေါ်သို့ သက်ရောက်မည့် ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန် ဖိအားကို လျှော့ချရန်အတွက် ဂျိုင်းထောက်များကို အသုံးပြုရန်၊ အထိန်းကိရိယာ သို့မဟုတ် လမ်းလျှောက်ရာတွင် စီးရသော သီးသန့်ဖိနပ် (Walking boot) ကို ဝတ်ဆင်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။
ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထ မရှိသော်လည်း အချို့သော ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်ခြင်း အမျိုးအစားများ (အထူးသဖြင့် သွေးထောက်ပံ့မှု အကန့်အသတ်ရှိသော နေရာများတွင် ဖြစ်ပွားသောအမျိုးအစားများ) သည် လုံးဝဥဿုံ ပြန်လည်ကျန်းမာလာစေရန်အတွက် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ မိမိတို့၏ အားကစားလောကသို့ ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လိုသော ထိပ်တန်းအားကစားသမားများ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ အလုပ်အကိုင်တာဝန်များကြောင့် ပင်ပန်းဒဏ်ရာကြောင့် အရိုးအက်သည့်နေရာနှင့် နီးကပ်စွာ လှုပ်ရှားရမည့် အလုပ်သမားများသည်လည်း ပြန်လည်သက်သာစေမည့် အထောက်အကူတစ်ခုအဖြစ် ခွဲစိတ်ကုသမှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားနိုင်သည်။
