အပူလျှပ်ခြင်း

အပူလျှပ်ခြင်း အကြောင်း သိကောင်းစရာ

အပူလျှပ်ခြင်း (Heatstroke) သည် ကိုယ်အပူချိန် ၄၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (သို့မဟုတ် ၁၀၄ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ကျော်လွန်သွားသည့် အသက်အန္တရာယ်ရှိသော အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အပူချိန်လွန်ကဲခြင်း သို့မဟုတ် အပူကြောင့်ဖြစ်သော ရောဂါများတွင် အပြင်းထန်ဆုံးပုံစံဖြစ်ပြီး ပူပြင်းစိုစွတ်သော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အချိန်ကြာမြင့်စွာနေခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် အများဆုံးဖြစ်ပွားတတ်သည်။

အပူလျှပ်ခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကို အလွန်အမင်း မြင့်တက်စေသည့်အတွက် ဦးနှောက်ပျက်စီးခြင်း၊ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများ ပျက်စီးခြင်း သို့မဟုတ် သေဆုံးခြင်းကဲ့သို့သော ဆိုးရွားသော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဤရောဂါသည် စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ တက်ခြင်း သို့မဟုတ် သတိလစ်ခြင်းကဲ့သို့သော လက္ခဏာများဖြင့် ပြသနိုင်သည်။ အပူလျှပ်ခြင်းကို နွေရာသီကာလတွင် အဖြစ်အများဆုံး တွေ့ရှိရသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

အပူလျှပ်ခြင်းသည် အရေးပေါ်ဆေးကုသမှု လိုအပ်သော အခြေအနေဖြစ်ပါသည်။ ၎င်း၏ လက္ခဏာများမှာ –

• ကိုယ်အပူချိန် မြင့်တက်ခြင်း: အဓိက လက္ခဏာမှာ စအိုမှ တိုင်းတာသည့် ကိုယ်အပူချိန် ၄၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၁၀၄ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) သို့မဟုတ် ထိုထက်ပိုမြင့်တက်ခြင်းဖြစ်သည်။ အရေပြားသည် ပူနွေးပြီး နီရဲနေတတ်သလို အလွန်ဖျော့တော့နေခြင်းမျိုးလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
• ချွေးမထွက်ခြင်း: အထူးသဖြင့် လှုပ်ရှားမှုကြောင့်မဟုတ်ဘဲ ဖြစ်ပွားသော အပူလျှပ်ခြင်းတွင် ချွေးမထွက်ခြင်းကို တွေ့ရတတ်သည်။
• ချွေးဆက်တိုက်ထွက်ခြင်း: ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ရပ်တန့်သွားသော်လည်း ချွေးများ ဆက်တိုက်ထွက်နေခြင်း (လှုပ်ရှားမှုကြောင့်ဖြစ်သော အပူလျှပ်ခြင်းတွင် ပိုတွေ့ရသည်)။
• လှုပ်ရှားမှုနှင့် ဟန်ချက်ထိန်းခြင်း ခက်ခဲခြင်း (Ataxia): လှုပ်ရှားရာတွင် အဆင်မပြေဖြစ်ခြင်း။
• စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲခြင်း: စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ စိတ်လှုပ်ရှားခြင်း၊ စကားပြော ဝါးတားဖြစ်ခြင်း၊ စိတ်တိုလွယ်ခြင်း၊ အာရုံလွဲခြင်း၊ တက်ခြင်းနှင့် သတိမေ့မြောခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။
• ပျို့အန်ခြင်း: ပျို့ခြင်းနှင့် အော့အန်ခြင်းများ ဖြစ်နိုင်သည်။
• အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ: အသက်ရှူ မြန်ပြီး တိမ်ဝင်ခြင်း၊ အဆုတ်မှ ပူဖောင်းသံ သို့မဟုတ် ဂလုဂလုမြည်သံများ ကြားရခြင်း။
• နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း (Tachycardia): ခန္ဓာကိုယ်ကို အအေးခံရန် နှလုံးက အလွန်အမင်း အလုပ်လုပ်ရခြင်း။
• ခေါင်းကိုက်ခြင်း: ခေါင်းထဲတွင် တဒိတ်ဒိတ်ခုန်ပြီး ကိုက်ခဲခြင်း။
• ဆီးသွားနည်းခြင်း
• သတိလစ်ခြင်းနှင့် ယေဘုယျအားနည်းခြင်း

အပူလျှပ်သည်ဟု သံသယရှိပါက အရေးပေါ်ပြုစုနည်းဖြင့် အမြန်ဆုံး ဆေးကုသမှု ခံယူပါ။

လူနာကို အရိပ်ရသောနေရာ သို့မဟုတ် အိမ်တွင်းသို့ ရွှေ့ပါ၊ အဝတ်အစားများ လျှော့ချပါ။ ရေအေးထဲတွင် စိမ်ပေးခြင်း၊ ရေအေးဖြင့် ရေချိုးပေးခြင်း၊ သို့မဟုတ် ဦးခေါင်း၊ လည်ပင်း၊ ချိုင်းကြားနှင့် ပေါင်ခြံတို့တွင် ရေခဲအိတ် သို့မဟုတ် ရေစိုဝတ်အေးများ ကပ်ပေးခြင်းဖြင့် ကိုယ်အပူချိန်ကို အမြန်ဆုံး ကျဆင်းအောင် ပြုလုပ်ပါ။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

အပူရှပ်ခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ သဘာဝအပူချိန်ထိန်းညှိသည့်စနစ်များ ကောင်းစွာအလုပ်မလုပ်နိုင်တော့သည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်လုပ်ငန်းစဉ်များကို ထိန်းချုပ်ပေးသော ဦးနှောက်၏ အရေးပါသည့်အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် ဟိုက်ပိုသလာမတ်စ် (hypothalamus) သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အပူချိန်ကို ပုံမှန်အတိုင်း ထိန်းထားပေးသည်။ သို့သော် ခန္ဓာကိုယ်မှ အပူကို ထုတ်လွှတ်နိုင်သည်ထက် ပိုမိုစုပ်ယူမိပါက အတွင်းပိုင်းအပူချိန်သည် ပုံမှန်ထက် မြင့်တက်လာပြီး အပူရှပ်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။

အပူရှပ်ခြင်းသည် အဓိကနည်းလမ်းနှစ်မျိုးဖြင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည် –

• ပူပြင်းသောပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ထိတွေ့ခြင်း – ဤအမျိုးအစားသည် သက်ကြီးရွယ်အိုများနှင့် နာတာရှည်ရောဂါရှိသူများတွင် ပို၍အဖြစ်များသည်။ ပူပြင်းသည့်ပတ်ဝန်းကျင်၊ အထူးသဖြင့် ပူပြင်းစိုစွတ်သော ရာသီဥတုတွင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ နေမိခြင်းကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် မြင့်တက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
• ပြင်းထန်သောလှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း – ဤအမျိုးအစားသည် ပူပြင်းသည့်ရာသီဥတုနှင့် မရင်းနှီးသူများတွင် ပို၍ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်။ အပူချိန်မြင့်မားသည့်အချိန်တွင် ပြင်းထန်သော ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အပူချိန်မြင့်မားသည့်နေရာများတွင် အလုပ်လုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း ပြုလုပ်သူတိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

အပူရှပ်ခြင်း အမျိုးအစားနှစ်မျိုးစလုံးတွင် အဝတ်အစား အလွန်အကျွံဝတ်ဆင်ခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်၏ အပူချိန်ထိန်းညှိမှုကို ထိခိုက်စေသည့် အရက်သေစာ သောက်သုံးခြင်းနှင့် ရေလုံလောက်စွာ မသောက်သုံးခြင်းကြောင့် ရေဓာတ်ခန်းခြောက်ခြင်းတို့ကဲ့သို့သော အချက်များက အပူရှပ်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

Risk factors (အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)

အပူရှပ်ခြင်းသည် မည်သူမဆို၊ မည်သည့်အရွယ်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ သို့သော် အချို့သော အချက်များသည် လူတစ်ဦးကို အပူရှပ်ခြင်းဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများစေသည်။ ၎င်းတို့မှာ –

• အသက်အရွယ်: မွေးကင်းစကလေးများနှင့် အသက် ၆၅ နှစ်ကျော်သူများသည် ကိုယ်အပူချိန်ကို ထိန်းညှိရာတွင် အခက်အခဲရှိသဖြင့် အန္တရာယ် ပိုများသည်။
• ရုတ်တရက် အပူချိန်မြင့်ခြင်း: ပူပြင်းသောဒေသသို့ ခရီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် နွေဦးကာလတွင် ရုတ်တရက် အပူချိန်မြင့်တက်လာခြင်း။
• ပူပြင်းသောနေရာတွင် လှုပ်ရှားခြင်း: အားကစားသမားများ၊ စစ်သည်များ သို့မဟုတ် ပူပြင်းသည့်နေရာတွင် အလုပ်လုပ်ရသူများ။
• လေအေးပေးစက် မရှိခြင်း: အလွန်ပူပြင်းသောအခါ လေအေးပေးစက်သည် အကောင်းဆုံး ကာကွယ်ပေးနိုင်သည့် နည်းလမ်းဖြစ်သည်။
• ဆေးဝါးများ: ADHD ဆေးဝါးများ၊ ဆီးဆေးများ၊ စိတ်ငြိမ်ဆေးများ၊ သွေးတိုးဆေးများနှင့် စိတ်ကျရောဂါ ကုသဆေးအချို့သည် ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် ထိန်းညှိမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။
• ရောဂါအခံများ: နှလုံး၊ အဆုတ်၊ ကျောက်ကပ်၊ အသည်း၊ သိုင်းရွိုက်ရောဂါရှိသူများ၊ အဝလွန်သူများ သို့မဟုတ် အဖျားကြီးသူများတွင် အဖြစ်များသည်။