အူသိမ်အတွင်း ဘက်တီးရီးယားပိုးများ အလွန်အကျွံ ပေါက်ဖွားခြင်း

အူသိမ်အတွင်း ဘက်တီးရီးယားပိုးများ အလွန်အကျွံ ပေါက်ဖွားခြင်း အကြောင်း သိကောင်းစရာ

အူသိမ်အတွင်း ဘက်တီးရီးယားပိုးများ အလွန်အကျွံ ပေါက်ဖွားခြင်း သို့မဟုတ် အတိုကောက် ဆီဘို (Small intestinal bacterial overgrowth – SIBO) ဆိုသည်မှာ အူသိမ်အတွင်း၌ ဘက်တီးရီးယားများ အလွန်အကျွံ တိုးပွားလာသော ဝေဒနာတစ်ရပ် ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် အစာခြေစနစ်၏ ထိုအပိုင်းတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် မတွေ့ရတတ်သော ဘက်တီးရီးယား အမျိုးအစားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဤသို့ မမျှတမှုဖြစ်ရခြင်းမှာ အစာနှင့် စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ ရွေ့လျားမှုကို နှေးကွေးစေသည့် ခွဲစိတ်ကုသမှု သို့မဟုတ် ရောဂါဘယ စသည့် အကြောင်းရင်းများကြောင့် လှုံ့ဆော်ခြင်း ခံရနိုင်ပြီး ယင်းက ဘက်တီးရီးယားများ အလွန်အကျွံ ပေါက်ဖွားရန်အတွက် စံပြပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုကို ဖန်တီးပေးသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဤအခြေအနေသည် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောခြင်းကဲ့သို့သော လက္ခဏာများကို ဖြစ်စေပြီး ပြင်းထန်ပါက ကိုယ်အလေးချိန်ကျဆင်းခြင်းနှင့် အာဟာရချို့တဲ့ခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။

SIBO သည် ဝမ်းဗိုက်ပိုင်း ခွဲစိတ်ကုသမှုများ၏ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများနှင့် မကြာခဏ ဆက်စပ်နေတတ်သော်လည်း အစာခြေလမ်းကြောင်းအတွင်းရှိ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ပြဿနာများ သို့မဟုတ် အချို့သော ရောဂါများကြောင့်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ ဘက်တီးရီးယားများ အလွန်အကျွံ ရှိနေခြင်းသည် အူလမ်းကြောင်းအတွင်းရှိ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် မျှခြေကို ပျက်ပြားစေပြီး အစာခြေစနစ်ကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ မသင့်တော်သော ဘက်တီးရီးယားများ အလွန်အကျွံ ပေါက်ဖွားလာခြင်းက အကျိုးပြုဘက်တီးရီးယားများကို လွှမ်းမိုးသွားနိုင်သဖြင့် အစာခြေလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဝေဒနာများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည်။

SIBO ကို ကုသရာတွင် ဘက်တီးရီးယားများ အလွန်အကျွံ ဖြစ်နေမှုကို လျှော့ချရန်အတွက် ပိုးသတ်ဆေးများကို မကြာခဏ အသုံးပြုရသည်။ အချို့သော အခြေအနေများတွင် ဤရောဂါကို ဖြစ်စေသည့် နောက်ခံ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ SIBO ကို ထိရောက်စွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်ရန် အူလမ်းကြောင်းအတွင်းရှိ ဘက်တီးရီးယားများ၏ နုနယ်သော မျှခြေကို ပြန်လည်ရရှိစေရန်နှင့် အစာခြေစနစ်ကို မှန်ကန်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်စေရန် လိုအပ်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

SIBO ၏ လက္ခဏာများသည် အခြားသော အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဝေဒနာအများစုနှင့် ဆင်တူနိုင်ပြီး အခြားသော ဖျားနာမှုတစ်ခုခုကြောင့် ပိုမိုဆိုးရွားသွားတတ်သည်။ အတွေ့ရများသော လက္ခဏာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

• အစာစားပြီးနောက် ဗိုက်ပွခြင်း သို့မဟုတ် နေရထိုင်ရ မသက်သာခြင်း
• အစာစားချင်စိတ် လျော့နည်းခြင်း
• လေပွခြင်း
• ဝမ်းချုပ်ခြင်း
• ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောဖြစ်ခြင်း
• နုံးခွေခြင်း
• လေပွလေတက်ခြင်း
• အစာမကြေခြင်း
• အာဟာရချို့တဲ့ခြင်း
• ပျို့အန်ချင်ခြင်း
• ဗိုက်အောင့်ခြင်း
• အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း

အကယ်၍ အဆိုပါ လက္ခဏာရပ်များထဲမှ တစ်ခုခု ဆက်တိုက် ခံစားနေရပါက မှန်ကန်သော ရောဂါရှာဖွေမှုနှင့် ကုသမှု ခံယူနိုင်ရန် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။ ပြင်းထန်စွာ ဗိုက်အောင့်ခြင်း ဝေဒနာခံစားရပါက အရေးပေါ် ဆေးကုသမှုကို ချက်ချင်း ခံယူရန် လိုအပ်ပါသည်။

ထို့အပြင် ရက်အနည်းငယ်ထက်ပို၍ ဝမ်းလျှောခြင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်မရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန် အလျင်အမြန် ကျဆင်းသွားခြင်း သို့မဟုတ် ဗိုက်အောင့်ခြင်းတို့ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်နေပါက နောက်ခံရောဂါပြဿနာများ ရှိနေသည့် လက္ခဏာ ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် သတိပြုရန် အကြံပြုအပ်ပါသည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

အလျားပေ အစိတ်ခန့် ရှည်လျားသော အူသိမ်သည် အာဟာရဓာတ်များ စုပ်ယူမှုတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။ ဤနေရာတွင် အစားအစာများသည် အစာခြေရည်များနှင့် ပေါင်းစပ်သွားပြီး အာဟာရဓာတ်များကို သွေးကြောထဲသို့ စုပ်ယူမှုကို မြှင့်တင်ပေးသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို အူလမ်းကြောင်းအတွင်းရှိ ဘက်တီးရီးယားများ မျှခြေကို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် ဓာတုဗေဒနှင့် စက်မှုပိုင်းဆိုင်ရာ ရှုပ်ထွေးသော အပြန်အလှန် အကျိုးပြုမှုများဖြင့် ကူညီပေးထားသည်။

အူသိမ်အတွင်း ဘက်တီးရီးယားများ အလွန်အကျွံ ပေါက်ဖွားခြင်း (SIBO) ဖြစ်ပွားရန်အတွက် ပုံမှန်အားဖြင့် အဆိုပါ လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် အနှောင့်အယှက် တစ်ခုခု ရှိနေရန် လိုအပ်ပါသည်။ အူသိမ်အတွင်းရှိ ဘက်တီးရီးယားများကို ထိန်းညှိပေးသော အချက်များတွင် အစာအိမ်အက်ဆစ်၊ သည်းခြေရည်၊ အင်ဇိုင်းများနှင့် ကိုယ်ခံစွမ်းအား ပရိုတင်းများ (Immunoglobulins) တို့ ပါဝင်သည်။ အူမကြီးသည် အစာများနှင့် သည်းခြေရည်များ လျင်မြန်စွာ ရွေ့လျားမှုကြောင့် ဘက်တီးရီးယား အရေအတွက် နည်းပါးလေ့ရှိသော်လည်း အူသိမ်တွင် အစားအစာများ ပိတ်ဆို့ငြိမ်သက်နေပါက ဘက်တီးရီးယားများ ပေါက်ဖွားရာနေရာ ဖြစ်လာနိုင်ပါသည်။

SIBO သည် အူသိမ်ကို ထိခိုက်စေသော အောက်ပါ အခြေအနေအမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

• တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ပြဿနာများ (Structural problems): အူသိမ်နံရံတွင် အိတ်ငယ်များဖြစ်ခြင်း (Small bowel diverticulosis)၊ အူပိတ်ခြင်းနှင့် အူတွယ်ကပ်ခြင်း (Abdominal adhesions) ကဲ့သို့သော ပြဿနာများသည် အစာခြေစနစ်ဆိုင်ရာ ရောဂါများ သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်မှု နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကြောင့် မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ ဤတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ပြဿနာများသည် အစာရွေ့လျားမှုကို နှောင့်နှေးစေပြီး ဘက်တီးရီးယားများကို ပုံမှန်အတိုင်း ရှင်းလင်းပစ်ရန် ခက်ခဲစေသဖြင့် ဘက်တီးရီးယားများ စုပုံလာနိုင်သော နေရာများကို ပိုမိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။
• အစာအိမ်အက်ဆစ် နည်းပါးခြင်း (Hypochlorhydria): အစာအိမ်အက်ဆစ် အဆင့် လျော့နည်းခြင်းသည် အိပ်ချ်ပိုင်လိုရီ (H. pylori) ပိုးဝင်ခြင်း၊ လေဆေးများနှင့် ပရိုတွန်ပန့်ပိတ်ဆေး (Proton pump inhibitors) ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများကို ရေရှည်အသုံးပြုခြင်း သို့မဟုတ် အစာအိမ်ဖြတ်တောက်ခြင်း ခွဲစိတ်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
• ကျန်းမာရေး အခြေအနေများ (Medical conditions): ခရုန်းရောဂါ (Crohn’s disease)၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်ကြောင့် ဖြစ်သော အူရောင်ခြင်း (Radiation enteritis)၊ သွေးကြောမျှင်ထူရောဂါ (Scleroderma)၊ စီလီယက်ရောဂါ (Celiac disease) နှင့် ဆီးချိုရောဂါ ကဲ့သို့သော အူသိမ်အတွင်း အစာနှင့် စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ ရွေ့လျားမှုကို နှေးကွေးစေသည့် ရောဂါများသည် SIBO ကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။
• အချို့သော ဆေးဝါးများကို လွန်ကဲစွာ အသုံးပြုခြင်း (Excessive use of certain medications): ပိုးသတ်ဆေးများ၊ အကိုက်အခဲပျောက် စိတ်ငြိမ်ဆေးများ (Narcotics) နှင့် အစာအိမ်အက်ဆစ် ထိန်းချုပ်ဆေးများသည် အူလမ်းကြောင်း ဘက်တီးရီးယားများ၏ ပုံမှန်မျှခြေကို ပျက်ပြားစေပြီး SIBO ကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်ပါသည်။

Risk factors (အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)

အောက်ပါအချက်များ အပါအဝင် အချို့သောအချက်များသည် SIBO ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေနိုင်ပါသည်။

• အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ခြင်း
• ဆေးဝါးများကို ပိုမိုသောက်သုံးနေရခြင်း
• အူသိမ်နံရံတွင် အိတ်ငယ်များဖြစ်ခြင်း (Small bowel diverticulosis)
• အစာအိမ် ခွဲစိတ်မှုနှင့် ဝမ်းဗိုက်ပိုင်း ခွဲစိတ်မှုကဲ့သို့သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကုသမှုများ ခံယူဖူးခြင်း
• အူသိမ်တွင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခြင်း
• အူလမ်းကြောင်း တည်ဆောက်ပုံတွင် အသေးစား ချို့ယွင်းချက်ရှိခြင်း
• အူလမ်းကြောင်း နှစ်ခုကြား ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ဆက်သွယ်နေသော အပေါက် (Fistula) ရှိခြင်း
• ဆီးချိုရောဂါ၊ လူးပတ်စ်ရောဂါ (Lupus)၊ စီလီယက်ရောဂါ (Celiac disease)၊ အူလမ်းကြောင်း ရောင်ရမ်းသောရောဂါများ၊ အူမကြီးလှုပ်ရှားမှု မမှန်သောရောဂါ (IBS)၊ မုန့်ချိုအိတ်ရောင်ခြင်းနှင့် အူမကြီးကင်ဆာ ကဲ့သို့သော အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါအမျိုးမျိုး ရှိနေခြင်း
• ဓာတ်ရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့ဖူးခြင်း
• ခရုန်းရောဂါ (Crohn’s disease)၊ အူသိမ်ကို ထိခိုက်စေသော သွေးကြောမျှင်ထူရောဂါ သို့မဟုတ် အူလမ်းကြောင်း ပြန်ရည်ကျိတ်ကင်ဆာ (Intestinal lymphoma) ကဲ့သို့သော ကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ်ကို အားနည်းစေသည့် ဝေဒနာများ ရှိနေခြင်း