ကျောရိုးမကြီး အရည်အိတ်ရောဂါ

ကျောရိုးမကြီး အရည်အိတ်ရောဂါ အကြောင်း သိကောင်းစရာ

ကျောရိုးမကြီး အရည်အိတ်ရောဂါ (Syringomyelia) ဆိုသည်မှာ ကျောရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီး (spinal cord) အတွင်း ‘ဆာရင်ဇ်’ (syrinx) ဟုခေါ်သော အရည်ကြည်အိတ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောမကြီးအတွင်း စီးဆင်းနေသည့် အရည် (cerebrospinal fluid – CSF) ၏ ပုံမှန်စီးဆင်းမှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသော ရှားပါးသည့် ရောဂါအခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤသို့ စီးဆင်းမှု ပြတ်တောက်သွားခြင်းကြောင့် ကျောရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီးကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေပြီး အာရုံကြောမျှင်များကို ဖိမိစေကာ ရလဒ်အနေဖြင့် နာကျင်ခြင်း၊ အားနည်းခြင်းနှင့် တောင့်တင်းခြင်းစသည့် ရောဂါလက္ခဏာများကို ခံစားရစေနိုင်သည်။ ဦးနှောက်ပင်စည် (brain stem) ကိုပါ ထိခိုက်လာပါက ၎င်းကို ‘ဦးနှောက်ပင်မ အရည်အိတ်ရောဂါ’ (syringobulbia) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

ပုံမှန်အားဖြင့် ကျောရိုးမကြီး အရည်အိတ်ရောဂါ ရောဂါသည် လည်ပင်းနှင့် ရင်ဘတ်ဧရိယာများ အပါအဝင် ကျောရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီး၏ အထက်ပိုင်းဒေသများတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ ဆာရင်ဂိုမိုင်အီးလီးယားရောဂါ ဖြစ်ပွားရသည့် အသုံးများသော အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ ဦးနှောက်တစ်ရှူးများ ကျောရိုးမြောင်းအတွင်းသို့ ကျွံဝင်လာသည့် ‘ချီအာရီ ပုံစံမမှန်ခြင်း’ (Chiari malformation) ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကျောရိုးမကြီး အရည်အိတ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုကို အားပေးသည့် အခြားသောအချက်များတွင် ကျောရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီး အကျိတ်များ၊ ဒဏ်ရာရရှိမှုများနှင့် ကျောရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီး ပတ်ပတ်လည်တွင် ရောင်ရမ်းခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။

ကျောရိုးမကြီး အရည်အိတ်ရောဂါ အတွက် ကုသမှုတွင် အထူးသဖြင့် ရောဂါလက္ခဏာများ ပြင်းထန်ပါက များသောအားဖြင့် ခွဲစိတ်ကုသမှု ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ကျောရိုးမကြီး အရည်အိတ်ရောဂါ ကြောင့် သိသာထင်ရှားသော ပြဿနာများ မဖြစ်ပွားပါက ပုံမှန်စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးရုံဖြင့် လုံလောက်နိုင်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ကျောရိုးမကြီး အရည်အိတ်ရောဂါသည် ကျောရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီးအတွင်း အရည်ကြည်အိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး ရောဂါလက္ခဏာများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပေါ်လာတတ်ကာ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်သည်။ အရည်ကြည်အိတ်အသေးစားရှိသူ အချို့သည် ရောဂါလက္ခဏာများကို ချက်ချင်း မခံစားရနိုင်သော်လည်း ဤလက္ခဏာများ၏ ပြင်းထန်မှုနှင့် သဘောသဘာဝသည် အရည်ကြည်အိတ်တည်ရှိရာနေရာ၊ အရွယ်အစားနှင့် ကျောရိုးတစ်လျှောက် မည်မျှအထိ ပြန့်နှံ့နေသည်အပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားနိုင်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်၏ တစ်ဖက်တည်း သို့မဟုတ် နှစ်ဖက်စလုံးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ရောဂါလက္ခဏာများသည် အပျော့စားမှသည် အပြင်းထန်စားအထိ ရှိနိုင်သည်။ ဦးနှောက်တစ်ရှူးများ ကျောရိုးမြောင်းအတွင်းသို့ ကျွံဝင်ခြင်းကြောင့် ဆာရင်ဂိုမိုင်အီးလီးယားရောဂါ ဖြစ်ပွားရသည့် အခြေအနေကို ‘ချီအာရီ ပုံစံမမှန်ခြင်း’ (Chiari malformation) ဟု သိကြပြီး ရောဂါလက္ခဏာများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အသက် ၂၅ နှစ်နှင့် ၄၀ အကြားတွင် စတင်လေ့ရှိသည်။ ချောင်းဆိုးခြင်း သို့မဟုတ် အားစိုက်ညှစ်ခြင်း ကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ရောဂါလက္ခဏာများကို ထကြွစေနိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် ရောဂါဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းရင်းမြစ်များ မဟုတ်ကြောင်းကိုလည်း သတိပြုရပါမည်။

အဖြစ်များသော ရောဂါလက္ခဏာများ–

• ကြွက်သားများ အားနည်းခြင်းနှင့် ကြွက်သားထု ကျုံ့လှီလာခြင်း
• တုံ့ပြန်မှုဆိုင်ရာ အာရုံကြောများ ဆုံးရှုံးခြင်း (Loss of reflexes)
• နာကျင်မှုနှင့် အပူအအေးအာရုံ ခံစားနိုင်စွမ်း လျော့နည်းလာခြင်း
• ခေါင်းကိုက်ခြင်း
• ကျောပြင်၊ ပခုံး၊ လက်မောင်းနှင့် ခြေထောက်များ တောင့်တင်းခြင်း
• လည်ပင်း၊ လက်မောင်းနှင့် ကျောပြင်တို့တွင် နာကျင်ခြင်း
• ကျောရိုးစောင်းခြင်း (Scoliosis)

ကလေးများတွင်သာ တွေ့ရတတ်သည့် ရောဂါလက္ခဏာများ–

• ကျောရိုးစောင်းခြင်း
• ခြေဖျားထောက်၍ လမ်းလျှောက်ခြင်း

အထက်ပါ ရောဂါလက္ခဏာတစ်ခုခုကို ခံစားရပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ကျွမ်းကျင်သူနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။ ကျောရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီး ဒဏ်ရာရဖူးသည့် ရာဇဝင်ရှိသူများအနေဖြင့် ကျောရိုးမကြီး အရည်အိတ်ရောဂါ လက္ခဏာများ ရှိ၊ မရှိ စောင့်ကြည့်ရန် အထူးအရေးကြီးပါသည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရောဂါလက္ခဏာများသည် ဒဏ်ရာရရှိပြီး လအနည်းငယ်မှ နှစ်ပေါင်းများစွာအကြာမှသာ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သင့်တွင် ယခင်က ကျောရိုးဒဏ်ရာရဖူးပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူကို အသိပေးထားရန် သေချာစွာ လုပ်ဆောင်ပါ။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

နွေးထွေးသောရေမှ သင့်အရေပြားအတွင်းသို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်လာသော ကျောရိုးမကြီး အရည်အိတ်ရောဂါ သည် ဦးနှောက်နှင့် ကျောရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီးကို ပုံမှန်အားဖြင့် ဝန်းရံကာကွယ်ပေးထားသည့် အရည်များသည် ကျောရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီး၏ အတွင်းဘက်၌ပင် စုပုံလာသောအခါတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ ဤသို့ အရည်စုပုံလာရသည့် တိကျသော အကြောင်းရင်းကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးသော်လည်း ၎င်းသည် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောမကြီးအတွင်း စီးဆင်းနေသည့် အရည် (CSF) စီးဆင်းမှုတွင် ပိတ်ဆို့ခြင်း သို့မဟုတ် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆချက်များက ဖော်ပြနေကြသည်။

ကျောရိုးမကြီး အရည်အိတ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများကို ယေဘုယျအားဖြင့် အုပ်စုနှစ်စု ခွဲခြားနိုင်သည်– မွေးရာပါဖြစ်ခြင်း (congenital) နှင့် အသက်ကြီးမှ ဖြစ်ပွားခြင်း (acquired) တို့ ဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကျောရိုးမကြီး အရည်အိတ်ရောဂါ သည် ခိုင်လုံသော အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ပေါ်လာတတ်ပြီး ၎င်းကို ‘အကြောင်းရင်းရှာမရသော ကျောရိုးမကြီး အရည်အိတ်ရောဂါ’ (idiopathic syringomyelia) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

ယေဘုယျအားဖြင့် အဖြစ်များသော အကြောင်းရင်းများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်–

• ချီအာရီ ပုံစံမမှန်ခြင်း (Chiari malformation)– ဖြစ်ပွားမှု အများစုသည် ချီအာရီ ပုံစံမမှန်ခြင်း အမျိုးအစား ၁ (Chiari malformation type 1) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ဤအခြေအနေသည် များသောအားဖြင့် မွေးရာပါဖြစ်သော်လည်း ရောဂါလက္ခဏာများသည် လူပျိုဖော်အပျိုဖော်ဝင်ချိန် သို့မဟုတ် အရွယ်ရောက်ပြီးချိန်အထိ ပေါ်မလာတတ်ဘဲ အချို့သူများတွင် မည်သည့်လက္ခဏာမျှ လုံးဝမခံစားရသည်လည်း ရှိတတ်သည်။ ဤရောဂါသည် ဦးနှောက်တစ်ရှူးများကို ကျောရိုးမြောင်းအတွင်းသို့ ကျွံဝင်စေပြီး CSF အရည်၏ ပုံမှန်စီးဆင်းမှုကို ပိတ်ဆို့စေသည်။
• ကျောရိုးကွဲခြင်း (Open spina bifida)– ၎င်းကို ကျောရိုးအိတ်ထွက်ရောဂါ (myelomeningocele) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကာ ကလေးမမွေးဖွားမီ ကျောရိုးဆစ်နှင့် ကျောရိုးမြောင်းတို့ သင့်လျော်စွာ ပိတ်ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည့် မွေးရာပါ ချို့ယွင်းချက်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အာရုံကြောပြွန် ချို့ယွင်းချက် (neural tube defect – NTD) အမျိုးအစားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။
• ကျောရိုးအာရုံကြောမကြီး တွယ်ကပ်နေခြင်း (Tethered cord syndrome)– များသောအားဖြင့် ကျောရိုးကွဲခြင်းနှင့် ကျောရိုးစောင်းခြင်းကဲ့သို့သော အခြေအနေများနှင့် ဆက်စပ်နေလေ့ရှိပြီး ဤရှားပါးသော အာရုံကြောဆိုင်ရာ ရောဂါအခြေအနေတွင် ကျောရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီးသည် ၎င်းကို ဝန်းရံထားသော ကျောရိုးတစ်ရှူးများနှင့် တွယ်ကပ်နေတတ်သည်။
• ဦးနှောက်မြှေးရောင်ခြင်း (Meningitis)– ၎င်းသည် ဦးနှောက်နှင့် ကျောရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီး ပတ်ပတ်လည်ရှိ ကာကွယ်ပေးထားသော အမြှေးပါးများ ကူးစက်ပိုးဝင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး ကျောရိုးမကြီး အရည်အိတ်ရောဂါ ကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။
• ကျောရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီး အကျိတ် (Spinal cord tumor)– ၎င်းတွင် သွေးကြောအကျိတ်ရောဂါ (hemangioblastomas) နှင့် ဦးနှောက်/ကျောရိုးမကြီး အမြှေးဆဲလ်အကျိတ် (ependymomas) တို့ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် CSF လည်ပတ်မှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေကာ ဆာရင်ဂိုမိုင်အီးလီးယားရောဂါဆီသို့ ဦးတည်သွားစေနိုင်သည်။
• ကျောရိုးဆစ်အာရုံကြောမကြီး ဒဏ်ရာရခြင်း (Spinal cord injury)– ၎င်းကို ဒဏ်ရာရပြီးနောက်ဖြစ်သော ကျောရိုးမကြီး အရည်အိတ်ရောဂါ (post-traumatic syringomyelia) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ဒဏ်ရာရရှိပြီးနောက် အမာရွတ်တစ်ရှူးများက ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောမကြီးအတွင်း စီးဆင်းနေသည့် အရည် (CSF) စီးဆင်းမှုကို ပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းကြောင့် ပုံမှန်အားဖြင့် ကနဦးဒဏ်ရာရပြီး လအနည်းငယ် သို့မဟုတ် နှစ်ပေါင်းများစွာအကြာတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သည်။

Risk factors (အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)

ကျောရိုးမကြီး အရည်အိတ်ရောဂါ ရှိကြောင်း စစ်ဆေးတွေ့ရှိရသူ အများစုသည် အသက် ၂၀ နှင့် ၅၀ အကြားတွင် ရှိကြသော်လည်း ဤရောဂါအခြေအနေသည် ကလေးငယ်များနှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင်လည်း ပေါ်လာနိုင်သည်။