မွေးရာပါ နှလုံးရောဂါတစ်မျိုး

ထရန်ကပ်စ် အာတီးရီယိုးဆပ်စ် မွေးရာပါ နှလုံးရောဂါ အကြောင်း သိကောင်းစရာ

ထရန်ကပ်စ် အာတီးရီယိုးဆပ်စ် (Truncus arteriosus) ဆိုသည်မှာ နှလုံးမှ ထွက်သော သွေးကြောမကြီးတစ်ခုတည်းသာ ရှိသော မွေးရာပါ နှလုံးရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤရောဂါအခြေအနေတွင် မွေးကင်းစကလေးငယ်၏ နှလုံး၌ ပုံမှန်ရှိရမည့် သွေးလွှတ်ကြော နှစ်ခုအစား ကြီးမားသော သွေးလွှတ်ကြောကြီး တစ်ခုတည်းသာ ရှိနေသဖြင့် အောက်ဆီဂျင်နည်းသော သွေးနှင့် အောက်ဆီဂျင်ကြွယ်ဝသော သွေးများ ရောနှောသွားစေသည်။ ဤသို့ သွေးများရောနှောသွားခြင်းကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်သို့ အောက်ဆီဂျင် ပေးပို့မှုကို လျော့နည်းစေပြီး အဆုတ်သို့ သွေးစီးဆင်းမှုကို ပိုမိုများပြားစေကာ နှလုံးကို အလုပ်ပိုလုပ်စေရသည်။

ပုံမှန်အားဖြင့် Truncus arteriosus ခံစားနေရသော ကလေးငယ်များတွင် Ventricular septal defect ဟုခေါ်သည့် နှလုံး၏ အောက်ဘက်အခန်း (ventricles) နှစ်ခုကြား၌ အပေါက်တစ်ပေါက်လည်း ပါရှိနေတတ်သည်။ Truncus arteriosus ကို Common arterial trunk ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။

Truncus arteriosus သည် အသက်အန္တရာယ်ရှိသော ရောဂါအခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သဖြင့် နှလုံးပုံမှန်မဟုတ်မှုများကို ပြုပြင်ရန်နှင့် သွေးစီးဆင်းမှု မှန်ကန်စေရန် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်သည်။ အထူးသဖြင့် ကလေးမွေးဖွားပြီး ပထမဆုံးလအတွင်း ခွဲစိတ်ကုသမှု ပြုလုပ်ပါက အောင်မြင်စွာ ကုသနိုင်လေ့ရှိသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

Truncus arteriosus ၏ ရောဂါလက္ခဏာများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ကလေးမွေးဖွားပြီး ပထမဆုံး ရက်အနည်းငယ်အတွင်း ပေါ်လာတတ်ပြီး အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်ပါသည်။

• အောက်ဆီဂျင်ပမာဏ လျော့နည်းခြင်းကြောင့် အရေပြားအရောင် ပြာနှမ်းနှမ်း သို့မဟုတ် မွဲပြာပြာ ဖြစ်ခြင်း။
• ကိုယ်အလေးချိန် ကောင်းကောင်းမတက်ခြင်း။
• နို့ ကောင်းကောင်းမစို့နိုင်ခြင်း။
• အလွန်အမင်း အိပ်ငိုက်ခြင်း/မှိန်းခြင်း။
• နှလုံးခုန်သံ သိသိသာသာ ပြင်းထန်ခြင်း သို့မဟုတ် မြန်ဆန်ခြင်း။
• အသက်ရှူမြန်ခြင်း။
• အသက်ရှူရ ခက်ခဲခြင်း။

ကလေးငယ်၏ နို့စို့သည့်အလေ့အထ၊ အိပ်စက်မှုပုံစံ သို့မဟုတ် ကြီးထွားမှုတို့နှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ရှိပါက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပညာရှင်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် လိုအပ်ပါသည်။

သို့သော်လည်း သင့်ကလေးငယ်တွင် အောက်ပါအခြေအနေများ ကြုံတွေ့ရပါက ချက်ချင်း ဆေးကုသမှုခံယူရန် အရေးကြီးပါသည်။

• အရေပြားအရောင် ပြာနှမ်းနှမ်း သို့မဟုတ် မွဲပြာပြာ ဖြစ်ခြင်း။
• အသက်ရှူမြန်ခြင်း။
• အသက်ရှူမဝခြင်း/မောခြင်း။
• အသက်ရှူရ ခက်ခဲနေသည့် မည်သည့်လက္ခဏာမဆို ပြသခြင်း။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

Truncus arteriosus သည် သန္ဓေသားဖွံ့ဖြိုးစဉ်ကာလအတွင်း ဖြစ်ပွားတတ်သည့် မွေးရာပါ နှလုံးရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး အများအားဖြင့် ရှင်းလင်းပြတ်သားသော အကြောင်းရင်း မရှိတတ်ဘဲ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ပုံမှန်နှလုံးတစ်ခုတွင် သီးခြားလုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လုပ်ဆောင်ပေးသည့် အခန်းလေးခန်း ရှိပါသည်။ ညာဘက်အပေါ်ခန်း (right atrium) သည် ခန္ဓာကိုယ်မှ အောက်ဆီဂျင်နည်းသော သွေးများကို လက်ခံရရှိပြီး၊ ညာဘက်အောက်ခန်း (right ventricle) သည် အောက်ဆီဂျင်ရရှိရန် သွေးများကို အဆုတ်သို့ ညှစ်ထုတ်ပေးသည်။ ဘယ်ဘက်အပေါ်ခန်း (left atrium) သည် အဆုတ်မှ အောက်ဆီဂျင်ကြွယ်ဝသော သွေးများကို လက်ခံရရှိပြီး၊ ဘယ်ဘက်အောက်ခန်း (left ventricle) သည် အောက်ဆီဂျင်ပါသော သွေးများကို မဟာသွေးလွှတ်ကြောကြီး (aorta) မှတစ်ဆင့် ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့သို့ ညှစ်ထုတ်ပေးသည်။

Truncus arteriosus ရောဂါသည် သန္ဓေသားဖွံ့ဖြိုးစဉ်ကာလအတွင်း ကြီးမားသော သွေးကြောမကြီး (truncus) က အဆုတ်သွေးလွှတ်ကြော (pulmonary artery) နှင့် မဟာသွေးလွှတ်ကြောကြီး (aorta) ဟူ၍ ပုံမှန်အတိုင်း မခွဲထွက်နိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားရပြီး၊ ၎င်း၏ရလဒ်အနေဖြင့် Ventricular septal defect (VSD) ဟုခေါ်သည့် နှလုံးအခန်းကြား အပေါက်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း အခြေအနေကိုပါ ဖြစ်စေသည်။ တိကျသော အကြောင်းရင်းများကို ဆက်လက် သုတေသနပြုနေဆဲဖြစ်သော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇသည် ဤရောဂါဖြစ်ပွားမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသည်ဟု ယူဆကြပြီး အချို့သော မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများသည် ဤရောဂါဖြစ်ပွားမှုတွင် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုမှ ပါဝင်နိုင်ပါသည်။ Truncus arteriosus ခံစားနေရသော ကလေးငယ် သုံးဦးတွင် တစ်ဦးခန့်မှာ နှလုံးချို့ယွင်းချက်များ၊ ကိုယ်ခံအားစနစ်ပြဿနာများနှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုနောက်ကျခြင်းတို့ ဖြစ်စေနိုင်သည့် ခရိုမိုဆုန်း (chromosomes) ပုံမှန်မဟုတ်သော ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သည့် DiGeorge syndrome လည်း ရှိနေတတ်ကြောင်း သတိပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။

Risk factors (အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)

• Truncus arteriosus ဖြစ်ရသည့် တိကျသောအကြောင်းရင်းကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးသော်လည်း အချို့သောအချက်များသည် မွေးဖွားချိန်တွင် မွေးရာပါနှလုံးရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်မားစေပါသည်။ ၎င်းတို့မှာ –
• ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကူးစက်ခံရခြင်း: ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်တွင် ဂျာမန်ဝက်သက် (rubella) ကဲ့သို့သော ကူးစက်ရောဂါများ ခံစားရပါက ဖွံ့ဖြိုးဆဲကလေးငယ်၏ နှလုံးဖွံ့ဖြိုးမှုကို ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။
• ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ဆီးချိုရောဂါကို ကောင်းစွာမထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်း: ကိုယ်ဝန်မဆောင်မီနှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို စနစ်တကျ ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် ကလေးတွင် နှလုံးပြဿနာများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။ ဆီးချိုရောဂါရှိသူများအနေဖြင့် ကိုယ်ဝန်မယူမီ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို အကောင်းဆုံး ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပေးသူများနှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ဖို့ အရေးကြီးပါသည်။
• ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း အချို့သော ဆေးဝါးများကို သုံးစွဲခြင်း: အချို့သော ဆေးဝါးများသည် ကလေးတွင် နှလုံးပြဿနာများနှင့် အခြားကျန်းမာရေးပြဿနာများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မလိုဘဲ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သော ဆေးဝါးများအပါအဝင် သင်သောက်သုံးနေသော ဆေးဝါးအားလုံးကို သင့်ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပညာရှင်အား အသိပေးရန် လိုအပ်ပါသည်။
• ခရိုမိုဆုန်း ပုံမှန်မဟုတ်သော ရောဂါများ: ပိုနေသော သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်သော ခရိုမိုဆုန်းများ ရှိနေခြင်းက Truncus arteriosus ဖြစ်နိုင်ခြေကို ပိုမိုမြင့်မားစေသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ရောဂါများတွင် DiGeorge syndrome (22q11.2 deletion syndrome) နှင့် Velocardiofacial syndrome တို့ ပါဝင်သည်။
• ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း: အကယ်၍ သင်သည် ဆေးလိပ်သောက်သူဖြစ်ပါက ဆေးလိပ်ဖြတ်ရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် အကြံပြုအပ်ပါသည်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းက ကလေးတွင် နှလုံးပြဿနာများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေသည်။
• အယ်လ်ကိုဟော (အရက်) သောက်သုံးခြင်း: ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် အရက်သောက်ခြင်းသည် ကလေးတွင် နှလုံးပြဿနာများနှင့် အခြားကျန်းမာရေး အခြေအနေများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
• ကိုယ်အလေးချိန်လွန်ကဲခြင်း: ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် အဝလွန်ခြင်းက နှလုံးရောဂါပါရှိသော ကလေးငယ်ကို မွေးဖွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။

ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များအနေဖြင့် ဤကဲ့သို့သော ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် အချက်များကို သိရှိထားရန်နှင့် မိမိတို့၏ မမွေးဖွားသေးသော ကလေးငယ်၏ ကျန်းမာရေးနှင့် ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် လိုအပ်သော ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများ ပြုလုပ်ရန် အရေးကြီးပါသည်။