မွေးကင်းစကလေးငယ်များ ရုတ်တရက်သေဆုံးခြင်းရောဂါစု
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်မွေးကင်းစကလေးငယ်များ ရုတ်တရက်သေဆုံးခြင်း ရောဂါအကြောင်း သိကောင်းစရာ
မွေးကင်းစကလေးငယ်များ ရုတ်တရက်သေဆုံးခြင်းရောဂါစု (Sudden Infant Death Syndrome – SIDS) ဆိုသည်မှာ ကျန်းမာသန်စွမ်းပုံရသော ကလေးငယ်တစ်ဦး အကြောင်းရင်းတစ်စုံတစ်ရာမရှိဘဲ မမျှော်လင့်ဘဲ ရုတ်တရက်သေဆုံးသွားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ များသောအားဖြင့် အသက် ၁ လမှ ၁ နှစ်ကြား ကလေးငယ်များတွင် ဖြစ်ပွားတတ်ကာ အသေးစိတ်စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ပြီးသည့်တိုင်အောင် သေဆုံးရသည့်အကြောင်းရင်းကို ရှာမတွေ့တတ်ပါ။ တိကျသော အရင်းခံအကြောင်းရင်းကိုမူ မသိရသေးသော်လည်း အိပ်ပျော်နေစဉ်အတွင်း အသက်ရှူခြင်းနှင့် နိုးထခြင်းတို့ကို ထိန်းချုပ်ရန် တာဝန်ရှိသော ဦးနှောက်ဧရိယာများတွင် လုပ်ဆောင်ချက် ပုံမှန်မဟုတ်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
ဤရောဂါကို ပုခက်တွင်းသေဆုံးခြင်း (crib death) ဟုလည်း မကြာခဏ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိပြီး SIDS သည် များသောအားဖြင့် ကလေးငယ်များ အိပ်ပျော်နေစဉ်၊ အထူးသဖြင့် သန်းခေါင်ယံမှ နံနက် ၆ နာရီကြား အချိန်များတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ ပုခက်ကိုယ်တိုင်က SIDS ကို ဖြစ်စေခြင်းမဟုတ်ဘဲ အိပ်စက်သည့် အနေအထားကသာ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေအပေါ် သိသိသာသာ သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ကြောင်း နားလည်ထားရန် လိုအပ်ပါသည်။ မွေးကင်းစကလေးငယ်များကို အိပ်စက်သည့်အခါ ပက်လက်အနေအထားဖြင့် ထားခြင်းသည် အထိရောက်ဆုံးသော ကြိုတင်ကာကွယ်ရေးနည်းလမ်း ဖြစ်သည်။ ထပ်တိုးအန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သော အချက်များတွင် မိခင်ဖြစ်သူ ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းနှင့် ကလေးငယ် အလွန်အမင်း အပူလွန်ကဲခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
မွေးကင်းစကလေးငယ်များ ရုတ်တရက်သေဆုံးခြင်းရောဂါစုသည် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ အကြောင်းရင်းရှာမရဘဲ သေဆုံးခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်ပွားမှုအများစုတွင် မည်သည့်ကြိုတင်လက္ခဏာမျှ ပြသလေ့မရှိပါ။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
မွေးကင်းစကလေးငယ်များ ရုတ်တရက်သေဆုံးခြင်းရောဂါစု (SIDS) ဖြစ်ပွားရသည့် တိကျသောအကြောင်းရင်းကို မသိရသေးသော်လည်း သုတေသီများက SIDS ဖြစ်ပွားမှုကို အားပေးနိုင်သည့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များကို လေ့လာရှာဖွေခဲ့ကြသည်။ မွေးကင်းစကလေးငယ်တစ်ဦးသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများနှင့် အိပ်စက်ခြင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများကြောင့် SIDS ဖြစ်ပွားရန် ပိုမိုနီးစပ်နိုင်ပါသည်။
SIDS ဒဏ်ခံရသော ကလေးငယ်များသည် ဤကဲ့သို့သော လှုံ့ဆော်မှုများကို တုံ့ပြန်ရန်နှင့် အသက်ရှူခြင်း၊ နှလုံးခုန်နှုန်းကဲ့သို့သော မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည့် ခန္ဓာကိုယ်လုပ်ဆောင်ချက်များကို ထိန်းညှိရန် ခက်ခဲခြင်းများ ရှိနေနိုင်သည်ဟု သုတေသီများက ယူဆကြသည်။
- ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအချက်များ (Physical)
- ဦးနှောက်အတွင်း ချို့ယွင်းချက်ရှိခြင်း: အသက်ရှူခြင်းနှင့် အိပ်ပျော်ရာမှနိုးထခြင်းကို ထိန်းညှိပေးသော ဦးနှောက်၏အစိတ်အပိုင်းသည် ကလေးငယ်အများအပြားတွင် ကောင်းမွန်စွာဖွံ့ဖြိုးမှု မရှိသေးပါ။ ဤမွေးရာပါချို့ယွင်းချက်သည် ကလေးငယ်တွင် SIDS ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေသည်။
- အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါဝေဒနာများ: အအေးမိခြင်းသည် အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပြီး ၎င်းသည် SIDS နှင့် ဆက်စပ်နေနိုင်ပါသည်။
- မွေးဖွားချိန်တွင် ကိုယ်အလေးချိန်မပြည့်ခြင်း: မွေးဖွားစဉ်ကတည်းက ကောင်းမွန်စွာ ဖွံ့ဖြိုးမှုမရှိသေးသော သို့မဟုတ် အမွှာမွေးဖွားလာသော ကလေးငယ်များတွင် အသက်ရှူခြင်းနှင့် နှလုံးခုန်နှုန်းကဲ့သို့သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာလုပ်ဆောင်ချက်များကို ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းနိုင်ပါသည်။
- အိပ်စက်ခြင်းဆိုင်ရာအချက်များ (Sleep)
- အပူလွန်ကဲခြင်း: အိပ်ပျော်နေစဉ်အတွင်း အလွန်အမင်း ပူအိုက်စွတ်စိုခြင်းသည် SIDS ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။
- ဘေးစောင်း သို့မဟုတ် မှောက်လျက်အိပ်ခြင်း: မွေးကင်းစကလေးငယ်များသည် ဤအနေအထားများဖြင့် အိပ်စက်သည့်အခါ အသက်ရှူရန် ခက်ခဲခြင်းနှင့် ကြုံတွေ့ရနိုင်ပါသည်။
- ပျော့ပျောင်းသော မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အိပ်စက်ခြင်း: ကလေးငယ်သည် ရေအိပ်ယာ (waterbed)၊ ပျော့ပျောင်းသောမွေ့ရာ သို့မဟုတ် ဖွာထွက်နေသော စောင်များပေါ်တွင် မှောက်လျက်အနေအထားရှိနေပါက ၎င်းတို့၏ လေပြွန်ပိတ်ဆို့သွားနိုင်ပါသည်။
- အိပ်ယာအတူမျှဝေခြင်း: အကယ်၍ မွေးကင်းစကလေးငယ်သည် ၎င်းတို့၏ မိဘများ၊ မောင်နှမများ သို့မဟုတ် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များနှင့် အိပ်ယာတစ်ခုတည်းတွင် အတူအိပ်ပါက SIDS ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်တက်လာသည်။ အခန်းတစ်ခုတည်းတွင် အတူအိပ်သော်လည်း အိပ်ယာသီးသန့်စီဖြင့် အိပ်စက်ခြင်းက SIDS ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။
Risk factors (အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)
မွေးကင်းစကလေးငယ်များ ရုတ်တရက်သေဆုံးခြင်းရောဂါစုကို ကြိုတင်ကာကွယ်၍မရနိုင်ပါ။ သို့သော်လည်း အချို့သောအချက်များသည် ၎င်းကို ကြုံတွေ့ရနိုင်ခြေအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရှိနိုင်ပါသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် မိခင်များသည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း (အထူးသဖြင့် အသက် ၂၀ အောက် အရွယ်မိုင်မင်း ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းဖြစ်ပါက)၊ ဆေးလိပ်သောက်ပါက၊ မူးယစ်ဆေး သို့မဟုတ် အရက်အသုံးပြုပါက၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်စောင့်ရှောက်မှုကို နောက်ကျမှခံယူခြင်း သို့မဟုတ် လုံးဝမခံယူခဲ့ပါက ၎င်းတို့၏ကလေးငယ်များတွင် SIDS ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရှိစေသည်။
အခြားသော အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည့် အချက်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –
- အသက်အရွယ်: အသက် ၂ လမှ ၄ လကြားရှိသော မွေးကင်းစကလေးငယ်များသည် SIDS ဒဏ်ကို ပိုမိုခံရလွယ်သည်။
- လိင်အမျိုးအစား: SIDS သည် မိန်းကလေးများထက် ယောက်ျားလေးများတွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။
- မိသားစုကျန်းမာရေးရာဇဝင်: မိသားစုအတွင်း SIDS ကြောင့် သေဆုံးဖူးသည့် တိုက်ရိုက်ဆွေမျိုးရှိခြင်းသည် မိမိတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်မားစေသည်။
- လူမျိုးစု: SIDS သည် လူမည်း၊ အမေရိကန်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများနှင့် အလက်စကာဌာနေတိုင်းရင်းသား ကလေးငယ်များတွင် အချိုးအစားမမျှဘဲ ပိုမိုသက်ရောက်မှုရှိသည်။
- လမစေ့ဘဲ မွေးဖွားခြင်း: လမစေ့ဘဲ မွေးဖွားလာပြီး မွေးဖွားချိန်တွင် ကိုယ်အလေးချိန်မပြည့်သော ကလေးငယ်များတွင် SIDS ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသည်။
- တစ်ဆင့်ခံ ဆေးလိပ်ငွေ့: ဆေးလိပ်ငွေ့နှင့် ထိတွေ့ရခြင်းသည် မွေးကင်းစကလေးငယ်တွင် SIDS ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေပါသည်။
ကုသခြင်း (Treatment)
မွေးကင်းစကလေးငယ်များ ရုတ်တရက်သေဆုံးခြင်းရောဂါစု (SIDS) အတွက် ကုသနိုင်သော နည်းလမ်းဟူ၍ မရှိသေးပါ။ SIDS ကို လုံးဝအမြစ်ပြတ် မကာကွယ်နိုင်သော်လည်း ကလေးငယ်အား ပုံမှန်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုများ (well-baby care visits) အားလုံးသို့ ပုံမှန်ပြသပေးခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချနိုင်ရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ ဤကဲ့သို့ ရက်ချိန်းပြသစဉ်အတွင်း ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးသူများသည် ကလေးငယ်၏ ကျန်းမာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးပေးခြင်း၊ လိုအပ်သော ကာကွယ်ဆေးများ ထိုးနှံပေးခြင်းနှင့် ကလေးငယ်၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ မိဘများ သိရှိလိုသမျှကို ရှင်းလင်းဆွေးနွေးပေးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ပေးပါလိမ့်မည်။
SIDS ကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ကလေးငယ်၏ အိပ်စက်မည့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဘေးကင်းလုံခြုံအောင် ပြုလုပ်ပေးထားရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ SIDS ဖြစ်ပွားမှုကို ကာကွယ်နိုင်မည့် နည်းလမ်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် –
- အိပ်ယာအတူမျှဝေခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ : ပြုစုစောင့်ရှောက်သူ သို့မဟုတ် ကလေးငယ်တွင် SIDS ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေရှိသော အချက်တစ်စုံတစ်ရာ ရှိနေပါက အိပ်ယာတစ်ခုတည်းတွင် အတူအိပ်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ရန် အကြံပြုထားသည်။ ယင်းအစား ကလေးငယ်အား အနည်းဆုံး ခြောက်လခွဲခန့်အထိ မိဘများနှင့် အခန်းတစ်ခုတည်းတွင် ထားရှိပြီး မိဘအိပ်ယာနှင့် ကပ်ထားသော ကလေးအိပ်ယာငယ် (sidecar) သို့မဟုတ် ကလေးပုခက် (bassinet) ကဲ့သို့သော သီးသန့်အိပ်စက်ရာ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင်သာ သိပ်ရန် အကြံပြုထားသည်။
- ပက်လက်အနေအထားဖြင့်သာ သိပ်ပါ : ကလေးငယ်၏ ပထမဆုံး အသက်တစ်နှစ်တာအတွင်း အိပ်စက်သည့်အခါတိုင်း ပျော့ပျောင်းသော အိပ်ယာခင်းများ သို့မဟုတ် အရုပ်များမရှိသည့် ခိုင်ခံ့သောမွေ့ရာပေါ်တွင် ပက်လက်အနေအထားဖြင့် အမြဲတမ်း သိပ်ရပါမည်။
- ချိုလိမ် (Pacifier) အသုံးပြုပေးပါ : ချိုလိမ်အသုံးပြုပေးခြင်းဖြင့် ကလေးငယ်၏ လေပြွန်ကို ပိုမိုပွင့်လင်းနေစေရန် သို့မဟုတ် ၎င်းတို့အား အလွန်အမင်း နှစ်ခြိုက်စွာ အိပ်ပျော်သွားခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးရန် အလားအလာရှိသောကြောင့် အထောက်အကူပြုနိုင်ပါသည်။
- အပူလွန်ကဲခြင်းမှ ကာကွယ်ပါ : ကလေးငယ် အလွန်အမင်း ပူအိုက်စွတ်စိုခြင်းမရှိစေရန် ဂရုစိုက်ရမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ဦးခေါင်းကို မည်သည့်အခါမျှ ခြုံငုံအုပ်ဆိုင်းထားခြင်း မပြုရပါ။ အိပ်ခန်းအတွင်း အေးမြသောအပူချိန်ကို ထိန်းညှိပေးထားရန် အရေးကြီးပါသည်။ လေ့လာမှုများအရ ကလေးငယ်များ အလွန်အမင်း ပူအိုက်လာသောအခါ ပိုမိုနှစ်ခြိုက်စွာ အိပ်ပျော်သွားတတ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ခန္ဓာကိုယ်က အသက်ရှူရန် လိုအပ်လာသည့်အချိန်တွင် ကလေးငယ် နိုးထလာဖို့ရန် ပိုမိုခက်ခဲသွားစေနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။
- မိခင်နို့ တိုက်ကျွေးပါ : ကလေးငယ်အား အနည်းဆုံး ခြောက်လမှ တစ်နှစ်အထိ မိခင်နို့ တိုက်ကျွေးခြင်းဖြင့် SIDS ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။
