လက်ချောင်းကွေးပြီး ဆန့်မရသည့်ရောဂါ

လက်ချောင်းကွေးပြီး ဆန့်မရသည့်ရောဂါ အကြောင်း သိကောင်းစရာ

Trigger finger (လက်ချောင်းကွေးပြီး ဆန့်မရသည့်ရောဂါ) ကို Stenosing tenosynovitis ဟုလည်း သိကြပြီး၊ လက်ချောင်းတစ်ချောင်းသည် ကွေးထားသည့် အနေအထားအတိုင်း သော့ခတ်ထားသကဲ့သို့ ကွေးညွတ်ပိတ်မိနေသော ဝေဒနာတစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။ လက်ချောင်းများကို ကွေးလိုက်သည့်အခါ လက်ချောင်းများ တောင့်တင်းနေခြင်း၊ သို့မဟုတ် တောက်ခနဲ မြည်သံ သို့မဟုတ် ဂျွတ်ခနဲမြည်သံကို ကြားရနိုင်ပါသည်။ လက်မနှင့် လက်သူကြွယ်တို့သည် ဤရောဂါ အဖြစ်အများဆုံး လက်ချောင်းနှစ်ချောင်း ဖြစ်သော်လည်း မည်သည့်လက်ချောင်းတွင်မဆို ဤဝေဒနာ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

Trigger finger သည် ထိခိုက်မိသော လက်ချောင်းကို ထိန်းချုပ်ထားသည့် အရွတ် (tendon) သည် ၎င်းကို ဖုံးအုပ်ထားသော အရွတ်အစွပ် (sheath) အတွင်း လွတ်လပ်စွာ မလှုပ်ရှားနိုင်သည့်အခါမျိုးတွင် ဖြစ်ပွားတတ်ပါသည်။ ၎င်းသည် အရွတ်အစွပ်၏ အချို့သောနေရာများတွင် ရောင်ရမ်းလာခြင်း သို့မဟုတ် အကျိတ်/အဖုလေးများ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

အသက် ၅၀ ကျော် အမျိုးသမီးများသည် Trigger finger ဖြစ်ပွားရန် အလားအလာ အရှိဆုံး ဖြစ်ကြသည်။ ဆီးချိုရောဂါ၊ သိုင်းရွိုက်ဟော်မုန်းနည်းသောရောဂါ (hypothyroidism) သို့မဟုတ် လေးဖက်နာ အဆစ်အမြစ်ရောင်ရောဂါ (rheumatoid arthritis) ခံစားနေရသော လူနာများသည်လည်း ဤဝေဒနာဖြစ်ပွားရန် အလားအလာ ပိုမိုမြင့်မားနိုင်ပါသည်။ ကုသမှုနည်းလမ်းများတွင် ရောဂါ၏ ပြင်းထန်မှုအဆင့်ပေါ်မူတည်၍ အနားယူခြင်း၊ လက်ချောင်းထိန်းကိရိယာ (splint) တပ်ဆင်ခြင်း၊ စတီးရွိုက်ဆေး ထိုးခြင်း သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ကုသခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်ပါသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

လက်မ အပါအဝင် မည်သည့်လက်ချောင်းတွင်မဆို Trigger finger ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ လက်နှစ်ဖက်စလုံးရှိ လက်ချောင်းအများအပြားတွင်လည်း တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ Trigger finger ၏ ရောဂါလက္ခဏာများသည် နံနက်ပိုင်းအချိန်များတွင် ပိုမိုသိသာထင်ရှားလေ့ ရှိပါသည်။

အပျော့စားမှသည် ပြင်းထန်သောအဆင့်အထိ ရှိနိုင်သော Trigger finger ၏ လက္ခဏာရပ်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်-

• လက်ချောင်းများကို လှုပ်ရှားသည့်အခါ ဂျွတ်ခနဲ သို့မဟုတ် တောက်ခနဲ ဖြစ်ပေါ်သည့် ခံစားချက် ရှိနေခြင်း။
• လက်ချောင်းများကို ကွေးသည့်အခါ နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် တောင့်တင်းနေခြင်း။
• လက်ဖဝါးအတွင်းရှိ ထိခိုက်ထားသော လက်ချောင်း၏ အခြေပတ်လည်တွင် နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် အကျိတ်/အဖုလေးတစ်ခု စမ်းမိခြင်း။
• (ပြင်းထန်သော ဖြစ်စဉ်များတွင်) လက်မ သို့မဟုတ် လက်ချောင်း(များ) သည် ကွေးထားသည့် အနေအထားအတိုင်း ပိတ်မိနေခြင်းကြောင့် အခြားတစ်ဖက်သော လက်၏ အကူအညီဖြင့် အသာအယာ ပြန်လည်ဆန့်ထုတ်ရခြင်း။
• လက်ချောင်းများကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ကွေးညွတ်နိုင်စွမ်း မရှိတော့ခြင်း။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

အရွတ် (Tendons) ဆိုသည်မှာ အရိုးနှင့် ကြွက်သားများကို ချိတ်ဆက်ပေးထားပြီး အစွပ် (sheath) ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော သန်မာသည့် အကြောကြိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ လက်ဖဝါးရှိ အရွတ်များနှင့် ကြွက်သားများသည် လက်ချောင်းများနှင့် လက်မကို ကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်းပြုလုပ်နိုင်ရန် အတူတကွ လုပ်ဆောင်ကြသည်။ ထိခိုက်ထားသော လက်ချောင်း၏ အရွတ်အစွပ်သည် ရောင်ရမ်းပြီး ဖောင်းကြွလာသည့်အခါ အရွတ်သည် အစွပ်အတွင်း ဖြတ်သန်းလှုပ်ရှားရန် ပိုမိုခက်ခဲသွားပြီး Trigger finger ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အရွတ်တွင် အဖု သို့မဟုတ် အကျိတ်ငယ် (nodule) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပြီး၊ ၎င်းသည် အရွတ်အနေဖြင့် ၎င်း၏ အစွပ်အတွင်း အလွယ်တကူ လျှောတိုက်လှုပ်ရှားနိုင်ရန် ပိုမိုခက်ခဲစေသည်။ ဖြစ်စဉ်အများစုတွင် ဤကဲ့သို့ ကျိန်းစပ်ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် ဖောရောင်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည့် အရင်းခံအကြောင်းရင်းကို တိတိကျကျ မသိရပါ။

Risk factors (အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)

အောက်ပါအချက်များသည် Trigger finger ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေပါသည်-

• အသက်အရွယ်: အသက် ၄၀ နှင့် ၆၀ ကြားရှိသူများတွင် Trigger finger အဖြစ်များလေ့ရှိသည်။
• ကျား/မ အမျိုးအစား: အမျိုးသမီးများသည် အမျိုးသားများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက Trigger finger ဖြစ်ပွားရန် အလားအလာ ပိုမိုများပြားသည်။
• အလုပ်အကိုင်: ပစ္စည်းများကို အချိန်အကြာကြီး တင်းတင်းဆုပ်ကိုင်ထားရခြင်းကဲ့သို့သော လက်ချောင်းများနှင့်/သို့မဟုတ် လက်မကို မကြာခဏ အသုံးပြုရန် လိုအပ်သည့် အလုပ်အကိုင်များနှင့် ဝါသနာ (ဝါ) လှုပ်ရှားမှုများသည် Trigger finger ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်ပါသည်။
• အခြားသော ကျန်းမာရေး အခြေအနေများ: ဆီးချိုရောဂါ၊ အရိုးအဆစ်ရောင်ရောဂါ (osteoarthritis)၊ ဂေါက်ရောဂါ (gout) သို့မဟုတ် လေးဖက်နာ အဆစ်အမြစ်ရောင်ရောဂါ ကဲ့သို့သော အခြေခံရောဂါဝေဒနာများ ရှိနေသည့် လူနာများတွင် Trigger finger ဖြစ်ပွားရန် အလားအလာ ပိုမိုများပြားပါသည်။