အူမကြီးရောင်ရမ်းခြင်း

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

မိုက်ခရိုစကော့ပစ် အူမကြီးရောင်ရမ်းခြင်း (Microscopic colitis) သည် အူမကြီး သို့မဟုတ် အူမကြီးအတွင်းပိုင်း နံရံများတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သော နာတာရှည် ရောင်ရမ်းမှုဆိုင်ရာ ရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ယင်းကို အဏုကြည့်မှန်ပြောင်း (Microscope) ဖြင့် ကြည့်ရှုမှသာ မြင်တွေ့နိုင်သောကြောင့် “မိုက်ခရိုစကော့ပစ်” ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ “Colitis” ဟူသော ဝေါဟာရသည် အူမကြီး၊ အထူးသဖြင့် အူမကြီးအတွင်းနံရံ ရောင်ရမ်းခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဤအခြေအနေသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မကြာခဏ အရည်ဝမ်းများ သွားခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။

မိုက်ခရိုစကော့ပစ် အူမကြီးရောင်ရမ်းခြင်းတွင် ကော်လာဂျင်နပ်စ် အူမကြီးရောင်ခြင်း (Collagenous colitis)၊ လင်ဖိုဆိုက်တစ် အူမကြီးရောင်ခြင်း (Lymphocytic colitis) နှင့် မပြည့်စုံသော မိုက်ခရိုစကော့ပစ် အူမကြီးရောင်ခြင်း (Incomplete microscopic colitis) အပါအဝင် မျိုးကွဲ အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ကော်လာဂျင်နပ်စ် အူမကြီးရောင်ခြင်းသည် အူမကြီးတစ်ရှူးအတွင်း ပရိုတင်း သို့မဟုတ် ကော်လာဂျင်များ စုပုံလာပြီး ထူထဲသောအလွှာတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြင့် ထင်ရှားသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ လင်ဖိုဆိုက်တစ် အူမကြီးရောင်ခြင်းသည် အူမကြီးတစ်ရှူးအတွင်း သွေးဖြူဥဆဲလ်များ၊ အထူးသဖြင့် လင်ဖိုဆိုက် (Lymphocytes) များ ပိုမိုများပြားလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

မိုက်ခရိုစကော့ပစ် အူမကြီးရောင်ရမ်းခြင်းသည် ရောဂါလက္ခဏာများ ပိုမိုဆိုးရွားလာသည့်ကာလနှင့် သက်သာသွားသည့်ကာလများ အလှည့်ကျ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော နာတာရှည်ရောဂါတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အချို့သောအချက်များကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး မည်သည့်ကုသမှုမျှ မခံယူဘဲလည်း ပြန်လည်သက်သာသွားနိုင်သည်။ နာတာရှည်အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ဆေးဝါးများဖြင့် ထိရောက်စွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်လေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် မိုက်ခရိုစကော့ပစ် အူမကြီးရောင်ရမ်းခြင်း၏ မျိုးကွဲအားလုံးသည် တူညီသော ရောဂါလက္ခဏာများ၊ ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးမှုများနှင့် ကုသမှုရွေးချယ်စရာများကို မျှဝေခံစားကြသည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

မိုက်ခရိုစကော့ပစ် အူမကြီးရောင်ရမ်းခြင်း၏ လက္ခဏာများသည် မည်သည့်အချိန်တွင်မဆို ပေါ်လာလိုက် ပျောက်သွားလိုက် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဤရောဂါရှိသူအချို့တွင် ဤလက္ခဏာကို မကြုံတွေ့ရကြောင်း ရှားရှားပါးပါး အစီရင်ခံချက်များ ရှိသော်လည်း စွဲမြဲစွာ အရည်ဝမ်းသွားခြင်းသည် ဤအခြေအနေနှင့် ဆက်စပ်နေသော အဖြစ်အများဆုံး လက္ခဏာအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အခြားသော လက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည် –

• ရေဓာတ်ခမ်းခြောက်ခြင်း
• ပျို့အန်ချင်ခြင်း
• မစင်မထိန်းနိုင်ခြင်း (ဝမ်းယိုခြင်း)
• ဗိုက်နာခြင်း၊ ဗိုက်ရစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဗိုက်ပွခြင်း
• အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း

နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ရောဂါအခြေအနေကို ထိရောက်စွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်ရန်အတွက် လက္ခဏာတစ်ခုခု စွဲမြဲစွာ ဖြစ်ပွားနေပါက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်ရယူရန် အကြံပြုလိုပါသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ဖြစ်ရပ်များတွင် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ကျွမ်းကျင်သူနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် လမ်းညွှန်အပ်ပါသည်။

အကြောင်းရင်းများ

မိုက်ခရိုစကော့ပစ် အူမကြီးရောင်ရမ်းခြင်းတွင် တိကျရေရာသော အကြောင်းရင်း မရှိပါ။ အောက်ပါတို့ကဲ့သို့သော အချက်အချို့ ပါဝင်ပတ်သက်နေနိုင်ပါသည် –

• အူလမ်းကြောင်းနံရံကို ထိခိုက်စေနိုင်သော ဆေးဝါးများ။
• အူမကြီးနံရံကို ရောင်ရမ်းစေသော ဘက်တီးရီးယားများနှင့် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများ။
• ခုခံအားစနစ်က ခန္ဓာကိုယ်၏ ကျန်းမာသော တစ်ရှူးများကို မှားယွင်းစွာ တိုက်ခိုက်မိသော ကိုယ်ခံအားစနစ် ဖောက်ပြန်သည့်ရောဂါ (Autoimmune disease)။ မိုက်ခရိုစကော့ပစ် အူမကြီးရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နိုင်သော ကိုယ်ခံအားစနစ်ဖောက်ပြန်သည့် ရောဂါအချို့၏ ဥပမာများတွင် ဂေါက်ဆစ်ရောင်ရောဂါ (Rheumatoid arthritis)၊ စီလီယက်ရောဂါ (Celiac disease) နှင့် ဆိုရီရေးစစ် အရေပြားရောဂါ (Psoriasis) တို့ ပါဝင်သည်။
• သည်းခြေအက်ဆစ်များ ကောင်းစွာ စုပ်ယူမှုမရှိသည့်အခါ အူမကြီးနံရံကို နာကျင်ကျိန်းစပ်စေခြင်း။

ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများစေသော အချက်များ

အောက်ပါအချက်များသည် မိုက်ခရိုစကော့ပစ် အူမကြီးရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရှိပါသည် –

• အသက်အရွယ် – အသက် ငါးဆယ်မှ ခုနစ်ဆယ်ကြားရှိသော သက်ကြီးပိုင်းလူများတွင် ပိုမိုအဖြစ်များသည်။
• လိင်အမျိုးအစား – အချို့သော သုတေသနပြုချက်များအရ သွေးဆုံးပြီးနောက်ပိုင်း ဟော်မုန်းကုထုံး ခံယူခြင်းနှင့် မိုက်ခရိုစကော့ပစ် အူမကြီးရောင်ရမ်းခြင်းတို့အကြား ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။ ထို့ကြောင့် မွေးရာပါ အမျိုးသမီးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသူများသည် မိုက်ခရိုစကော့ပစ် အူမကြီးရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသည်။
• ကိုယ်ခံအားစနစ် ဖောက်ပြန်သည့်ရောဂါ – စီလီယက်ရောဂါ၊ သိုင်းရွိုက်ရောဂါ၊ ဂေါက်ဆစ်ရောင်ရောဂါ၊ အမျိုးအစား ၁ ဆီးချိုရောဂါ သို့မဟုတ် ဆိုရီရေးစစ် အရေပြားရောဂါ အပါအဝင် အချို့သော ကိုယ်ခံအားစနစ်ဖောက်ပြန်သည့် ရောဂါဝေဒနာ ခံစားနေရသူများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။
• မျိုးရိုးဗီဇ – မိသားစုရာဇဝင်အတွင်း အူမကြီးလှုပ်ရှားမှု မမှန်သောရောဂါ (Irritable bowel syndrome) ရှိခြင်းသည် မိုက်ခရိုစကော့ပစ် အူမကြီးရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ တွေ့ရှိထားသည်။
• ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း – ဆေးလိပ်သောက်ဖူးသော ရာဇဝင်ရှိသည့် အသက် ၁၆ နှစ်မှ ၄၄ နှစ်ကြားရှိသူများသည် မိုက်ခရိုစကော့ပစ် အူမကြီးရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။
• အချို့သော ဆေးဝါးများ အသုံးပြုခြင်း – အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ၊ ပရိုတွန်ပန့်ပိတ်ဆေးများ (Proton pump inhibitors)၊ ဆလက်တစ် ဆီရိုတိုနင် ပြန်လည်စုပ်ယူမှု တားဆီးဆေးများ (Selective serotonin reuptake inhibitors)၊ ဖလူတာမိုက် (Flutamide)၊ ကာဗာမက်ဇပင်း (Carbamazepine) စသည့် ဆေးဝါးများသည် မိုက်ခရိုစကော့ပစ် အူမကြီးရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်ပါသည်။

Doctors who treat this condition