ရေယုန်

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

ရေယုန် (Cold sore သို့မဟုတ် Fever blister) သည် ပုံမှန်တွေ့ရလေ့ရှိသော ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့်ဖြစ်သည့် ကူးစက်ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး နှုတ်ခမ်းပေါ်နှင့် နှုတ်ခမ်းတစ်ဝိုက်တွင် အရည်ကြည်ဖုအသေးလေးများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ဤအရည်ကြည်ဖုများသည် များသောအားဖြင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ အရည်ကြည်ဖုများ ပေါက်ထွက်သွားသည့်အခါ ရက်ပေါင်းအတန်ကြာ တည်ရှိနေနိုင်သော အနာဖတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေယုန်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် နှစ်ပတ်မှ သုံးပတ်ကြာပြီးနောက် အမာရွတ်မကျန်ဘဲ ပျောက်ကင်းသွားလေ့ရှိသည်။

နမ်းခြင်းကဲ့သို့သော နီးကပ်စွာ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများမှတစ်ဆင့် ရေယုန်သည် တစ်ဦးမှတစ်ဦးသို့ ကူးစက်နိုင်သည်။ ရေယုန်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဟားပီးစ် ဆင်ပလက်စ် ဗိုင်းရပ်စ် အမျိုးအစား ၁ (HSV-1) ကြောင့် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး အမျိုးအစား ၂ (HSV-2) ကြောင့် ဖြစ်ပွားမှုမှာမူ ပိုမိုနည်းပါးသည်။ ဤဗိုင်းရပ်စ်နှစ်မျိုးစလုံးသည် လိင်ဆက်ဆံခြင်းမှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်ပြီး ခံတွင်း သို့မဟုတ် မျိုးပွားအင်္ဂါများကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေနိုင်သည်။ အနာများကို မျက်စိဖြင့် မမြင်တွေ့ရသည့်တိုင်အောင် ရေယုန်ဗိုင်းရပ်စ်သည် အခြားသူများထံသို့ ကူးစက်ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။

ရေယုန်ကို အမြစ်ပြတ်ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်သည့် နည်းလမ်းမရှိဟု ယူဆရသော်လည်း ကုသမှုများက ရောဂါထခြင်းကို ထိန်းချုပ်ရန် ကူညီပေးနိုင်သည်။ ဆရာဝန်ညွှန်းဆိုသော ဗိုင်းရပ်စ်သတ်ဆေးပြားများ သို့မဟုတ် လိမ်းဆေးခရင်မ်များကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အနာများကို ပိုမိုလျင်မြန်စွာ အနာကျက်စေနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ၎င်းတို့သည် နောက်နောင်တွင် ရောဂါထပ်မံဖြစ်ပွားမည့် အကြိမ်ရေ၊ ကြာချိန်နှင့် ပြင်းထန်မှုတို့ကိုလည်း လျှော့ချပေးနိုင်သည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ပုံမှန်အားဖြင့် ရေယုန်သည် အောက်ပါအဆင့်များကို ဖြတ်သန်းသွားလေ့ရှိသည် –

• တုန်ရီခြင်းနှင့် ယားယံခြင်း။ လူအများစုသည် နာကျင်ပြီး မာကျောသော အစက်အပြောက်ငယ်လေးများ မဖြစ်ပေါ်မီနှင့် အရည်ကြည်ဖုများ မပေါက်ကွဲမီ တစ်ရက်ခန့်အလိုတွင် နှုတ်ခမ်းတစ်ဝိုက်၌ တုန်ရီခြင်း၊ ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ယားယံခြင်းတို့ကို ခံစားရလေ့ရှိသည်။
• အရည်ကြည်ဖုများ။ ပုံမှန်အားဖြင့် သေးငယ်ပြီး အရည်ကြည်များပြည့်နေသော ဖုများသည် နှုတ်ခမ်းအနားသတ်များတွင် ပေါ်လာတတ်ပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ခံတွင်းအတွင်းပိုင်း၊ ပါးပြင် သို့မဟုတ် နှာခေါင်းတစ်ဝိုက်တို့တွင်လည်း မြင်တွေ့ရနိုင်သည်။
• အရည်စိုခြင်းနှင့် အနာဖတ်ဖြစ်ခြင်း။ အရည်ကြည်ဖုလေးများ စုပေါင်းသွားခြင်း၊ ပေါက်ထွက်သွားခြင်းနှင့် အရည်များစိမ့်ထွက်ကာ အနာဖတ်များ ဖုံးအုပ်သွားသည့် တိမ်သော အနာပွင့်များကို ချန်ထားရစ်ခဲ့ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

သင်သည် ဤဝေဒနာကို ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ခံစားရခြင်း သို့မဟုတ် ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခြင်း ရှိ၊ မရှိပေါ် မူတည်၍ ရောဂါအမှတ်အသားများနှင့် လက္ခဏာများ ပြောင်းလဲပါလိမ့်မည်။ ဗိုင်းရပ်စ်နှင့် ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ထိတွေ့မိပြီးနောက် ရေယုန်လက္ခဏာများသည် ရက်ပေါင်း ၂၀ အထိ ပေါ်မလာဘဲ ရှိနေနိုင်သည်။ အရည်ကြည်ဖုများ အပြည့်အဝ အနာကျက်ရန် နှစ်ပတ်မှ သုံးပတ်အထိ ကြာမြင့်နိုင်ပြီး အနာများသည် ရက်ပေါင်းများစွာ ကြာရှည် တည်ရှိနေနိုင်သည်။ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားမှုများသည် များသောအားဖြင့် အချိန်တိုင်း ထိုနေရာဟောင်း၌ပင် ဖြစ်ပွားတတ်ပြီး ကနဦးဖြစ်ပွားမှုထက် ပိုမိုသက်သာလေ့ရှိသည်။

ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ရောဂါထစဉ်အတွင်း အောက်ပါတို့ကိုလည်း ကြုံတွေ့ရနိုင်သည် –

• ဖျားခြင်း
• ခေါင်းကိုက်ခြင်း
• လည်ချောင်းနာခြင်း
• သွားဖုံးများ နာကျင်ခြင်း
• ပြန်ရည်ကျိတ်များ ရောင်ရမ်းခြင်း
• ကြွက်သားများ နာကျင်ခြင်း

ရေယုန်သည် အသက်ငါးနှစ်အောက် ကလေးငယ်များတွင် အဖြစ်များပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ခံတွင်းအနာ (Canker sores) များနှင့် မှားယွင်းတတ်သည်။ ခံတွင်းအနာများသည် ဟားပီးစ် ဆင်ပလက်စ် ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ဖြစ်ပွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ခံတွင်းနံရံအမြှေးပါးကိုသာ ထိခိုက်စေသည်။

ပုံမှန်အားဖြင့် ရေယုန်သည် အလိုအလျောက် ပျောက်ကင်းသွားတတ်သည်။ အောက်ပါအခြေအနေများရှိပါက ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ –

• သင့်တွင် ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းနေလျှင်
• ရေယုန်သည် နှစ်ပတ်အတွင်း ပျောက်ကင်းမသွားလျှင်
• ရောဂါလက္ခဏာများ ပိုမိုဆိုးရွားလာလျှင်
• ရေယုန် ခဏခဏ ပြန်ဖြစ်နေလျှင်
• မျက်စိ ယားယံခြင်း ဖြစ်ပေါ်လျှင်

အကြောင်းရင်းများ

ဟားပီးစ် ဆင်ပလက်စ် ဗိုင်းရပ်စ် (HSV) အမျိုးအစားအချို့သည် ရေယုန်ဖြစ်ပွားရခြင်းအတွက် တာဝန်ရှိသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် HSV-1 သည် ရေယုန်ကို ဖြစ်စေသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် HSV-2 သည် မျိုးပွားအင်္ဂါရေယုန်ကို ဖြစ်ပွားစေသော အကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်။ မည်သည့်အမျိုးအစားမဆို နမ်းခြင်း သို့မဟုတ် လိင်ဆက်ဆံခြင်းကဲ့သို့သော နီးကပ်စွာ ထိတွေ့မှုများမှတစ်ဆင့် မျက်နှာ သို့မဟုတ် မျိုးပွားအင်္ဂါများဆီသို့ ကူးစက်ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။ မျက်နှာသုတ်ပုဝါများ၊ ရိတ်ဓားများနှင့် စားသောက်ကုန်ပစ္စည်းများကို အတူတကွ မျှဝေသုံးစွဲခြင်းဖြင့်လည်း HSV-1 ကူးစက်နိုင်သည်။

ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးရှိသော ခန္ဓာကိုယ်ထွက်အရည်များနှင့် ထိတွေ့မိခြင်းမှတစ်ဆင့် ဗိုင်းရပ်စ်သည် လွယ်ကူစွာ ကူးစက်နိုင်သောကြောင့် ရေယုန်သည် အရည်ကြည်ဖုများ ပေါက်ထွက်နေသည့် အချိန်တွင် ကူးစက်နိုင်စွမ်း အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်သည်။ သင့်တွင် အရည်ကြည်ဖုများ မရှိသည့်တိုင်အောင် ဗိုင်းရပ်စ်ကို အခြားသူများထံ ဖြန့်ဝေနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ ရေယုန်ကို ဖြစ်စေသော ဗိုင်းရပ်စ်သည် လူအများအပြားတွင် ရောဂါလက္ခဏာများ မပြဘဲ ကူးစက်နေနိုင်ပါသည်။

ရေယုန်ပိုးဝင်ရောက်မှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ဗိုင်းရပ်စ်သည် သင့်အရေပြား၏ အာရုံကြောဆဲလ်များတွင် ငြိမ်သက်စွာ ခိုအောင်းနေပြီး ယခင်နေရာဟောင်း၌ပင် ရေယုန်အဖြစ် ထပ်မံပေါ်လာနိုင်သည်။ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားရခြင်းမှာ အောက်ပါတို့ကြောင့် လှုံ့ဆော်ခြင်း ခံရနိုင်သည် –

• ဖျားခြင်း သို့မဟုတ် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ဝင်ရောက်ခြင်း
• စိတ်ဖိစီးမှု သို့မဟုတ် မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း
• နေရောင်ခြည်နှင့် လေပြင်းများနှင့် ထိတွေ့မိခြင်း
• ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းခြင်း
• အရေပြား ဒဏ်ရာရရှိခြင်း
• ရာသီလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဟော်မုန်းအပြောင်းအလဲများ

ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများစေသော အချက်များ

ရေယုန်သည် လူတိုင်းနီးပါးတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ရှိသည်။ လူကြီးအများစုသည် လက္ခဏာများကို တစ်ကြိမ်မျှ မခံစားဖူးသည့်တိုင်အောင် ရေယုန်ဖြစ်စေသော ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကို ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် သယ်ဆောင်ထားကြသည်။

အကယ်၍ သင့်တွင် အောက်ပါကဲ့သို့သော ရောဂါဝေဒနာများ သို့မဟုတ် ကုသမှုများကြောင့် ကိုယ်ခံအားစနစ် ထိခိုက်အားနည်းနေပါက ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ အမြင့်မားဆုံး ရှိနေပါသည် –

• အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ/အေအိုင်ဒီအက်စ် (HIV/AIDS)
• ကင်ဆာဆေးသွင်းကုသခြင်း (Chemotherapy)
• အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း အစားထိုးလဲလှယ်မှု ငြင်းပယ်ခြင်းကို ကာကွယ်ရန် သောက်ရသော ဆေးဝါးများ
• အရေပြားရောင်ရမ်းခြင်း (Atopic dermatitis)