လည်ပင်းကြွက်သား တောင့်တင်းတုန်ခါရောဂါ
ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်လည်ပင်းကြွက်သား တောင့်တင်းတုန်ခါရောဂါ (Cervical dystonia သို့မဟုတ် Spasmodic torticollis) အကြောင်း သိကောင်းစရာ
လည်ပင်းကြွက်သား တောင့်တင်းတုန်ခါရောဂါ (Cervical dystonia သို့မဟုတ် Spasmodic torticollis) ဆိုသည်မှာ လည်ပင်းရှိ ကြွက်သားများ မိမိအလိုအလျောက် မဟုတ်ဘဲ မသိစိတ်ဖြင့် ကျုံ့သွားခြင်းကြောင့် ခေါင်းကို တစ်ဖက်သို့ စောင်းသွားစေခြင်း သို့မဟုတ် လိမ်သွားစေခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည့် ဝေဒနာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ဤရောဂါသည် နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်ပြီး ခေါင်းကို အရှေ့သို့ ငိုက်ကျခြင်း သို့မဟုတ် အနောက်သို့ လန်သွားခြင်းတို့ကိုလည်း ထိန်းချုပ်မရဘဲ ဖြစ်ပွားစေတတ်သည်။ ကြွက်သားများ ကျုံ့ခြင်းသည် ခံစားနေရသော လူနာ၏ သတိစိတ်ဖြင့် ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤရောဂါသည် မည်သည့်အသက်အရွယ်တွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း နှိုင်းယှဉ်ချက်အားဖြင့် အဖြစ်နည်းသော ရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ လည်ပင်းကြွက်သား တောင့်တင်းတုန်ခါရောဂါသည် များသောအားဖြင့် လူလတ်ပိုင်းအရွယ်များတွင် စတင်ပြသလေ့ရှိပြီး အမျိုးသားများထက် အမျိုးသမီးများတွင် ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဖြစ်ရပ်အများစုတွင် ရောဂါလက္ခဏာများသည် တဖြည်းဖြည်းချင်း တိုးလာပြီးနောက် ပိုမိုဆိုးရွားမလာတော့ဘဲ တစ်နေရာတွင် တည်ငြိမ်သွားတတ်သည်။
လည်ပင်းကြွက်သား တောင့်တင်းတုန်ခါရောဂါကို အမြစ်ပြတ်အောင် ကုသ၍မရနိုင်ပါ။ ရောဂါဝေဒနာသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် အလိုအလျောက် ပျောက်ကင်းသွားတတ်သော်လည်း ရေရှည်သက်သာသွားသည့် ဖြစ်ရပ်မျိုးမှာမူ ရှားပါးပါသည်။ ထိခိုက်နေသော ကြွက်သားများအတွင်းသို့ ဘိုတူလီနမ် အဆိပ်အတောက် (Botulinum toxin) ဆေးထိုးပေးခြင်းဖြင့် ရောဂါလက္ခဏာများကို မကြာခဏ သက်သာစေနိုင်ပါသည်။ အချို့သော အခြေအနေများတွင် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
လည်ပင်းကြွက်သား တောင့်တင်းတုန်ခါရောဂါသည် ထိခိုက်နေသော ကြွက်သားများတွင် ဖြစ်ပေါ်သည့် ကြွက်သားကျုံ့ခြင်းကြောင့် သင့်ခေါင်းကို ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် လိမ်စောင်းသွားစေနိုင်ပါသည်။ ၎င်းတို့တွင် မေးစေ့သည် ပခုံးဆီသို့ လှည့်သွားခြင်း၊ မေးစေ့အပေါ်သို့ စိုက်တက်သွားခြင်း သို့မဟုတ် မေးစေ့အောက်သို့ စိုက်ကျသွားခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ အခြားသော လိမ်စောင်းသည့် ပုံစံတစ်ခုမှာ နားရွက်သည် ပခုံးဆီသို့ စောင်းကျသွားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤရောဂါကို ခံစားရသောအခါ သင့်မေးစေ့သည် ပခုံးဆီသို့ ဆွဲခေါ်သွားခြင်းခံရပြီး ၎င်းသည် အဖြစ်အများဆုံးသော လိမ်စောင်းမှု ပုံစံ ဖြစ်သည်။ အချို့သော လူနာများတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော ခေါင်းအနေအထားများ စုပေါင်း၍ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ခေါင်းသည် ဆတ်ခနဲ ဆတ်ခနဲ တုန်ခါခြင်းလည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။
ပခုံးဆီသို့ ပျံ့နှံ့သွားနိုင်သော လည်ပင်းနာကျင်ခြင်းနှင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်းတို့သည် ဤရောဂါ၏ အဖြစ်များသော လက္ခဏာများ ဖြစ်ကြသည်။ အချို့သောသူများအတွက် ဤရောဂါနှင့် ဆက်စပ်နေသော နာကျင်မှုသည် အလွန်ပင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်စေပြီး မလှုပ်ရှားနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်စေတတ်ကာ၊ များသောအားဖြင့် ခေါင်းစောင်းနေသော ဘက်ခြမ်းသည် နာကျင်မှု၏ အရင်းအမြစ် ဖြစ်နေတတ်သည်။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
လည်ပင်းကြွက်သား တောင့်တင်းတုန်ခါရောဂါ ဖြစ်ရသည့် တိကျသော အကြောင်းရင်းကို သေချာမသိရသေးသော်လည်း၊ မိသားစုမျိုးရိုးအတွင်း ဖြစ်ပွားတတ်သည်ကို တွေ့ရှိရသဖြင့် အချို့သော ဖြစ်ရပ်များတွင် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်များ ပါဝင်ပတ်သက်နေနိုင်ကြောင်း အထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသည်။ သုတေသနပြုချက်များအရ ဤရောဂါသည် မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲမှု (Gene mutations) များနှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိနေသည်။ ခေါင်း၊ လည်ပင်း သို့မဟုတ် ပခုံးတို့တွင် ဒဏ်ရာရရှိဖူးခြင်းသည်လည်း တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဤရောဂါနှင့် ဆက်စပ်နေတတ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုအပြင် လည်ပင်းကြွက်သား တောင့်တင်းတုန်ခါရောဂါကို ဖြစ်စေနိုင်သော အခြားသောအကြောင်းရင်းများတွင် ပါကင်ဆန်ရောဂါ (Parkinson’s disease) ကဲ့သို့သော အာရုံကြောစနစ်ဆိုင်ရာ ဝေဒနာများ၊ ဒိုပါမင်း (Dopamine) ကို ပိတ်ဆို့သော စိတ်ကျန်းမာရေးဆေးဝါးများ (Antipsychotics) ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ သို့မဟုတ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှု ဝေဒနာများ ပါဝင်နိုင်ပါသည်။
Risk factors (အန္တရာယ်ရှိစေသော အချက်များ)
လည်ပင်းကြွက်သား တောင့်တင်းတုန်ခါရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်သော အချက်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်-
- အသက်အရွယ်: ဤရောဂါသည် မည်သည့်အသက်အရွယ်တွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း ပုံမှန်အားဖြင့် အသက် ၃၀ ကျော်ပြီးနောက်တွင် စတင်ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိသည်။
- လိင်: လည်ပင်းကြွက်သား တောင့်တင်းတုန်ခါရောဂါသည် အမျိုးသားများထက် အမျိုးသမီးများတွင် ပိုမိုအဖြစ်များသည်။
- မိသားစုရာဇဝင်: အကယ်၍ သင့်အနီးကပ် သွေးသားတော်စပ်သူတစ်ဦးတွင် ဤရောဂါ သို့မဟုတ် အခြားသော ကြွက်သားတောင့်တင်းတုန်ခါရောဂါတစ်မျိုးမျိုး ရှိနေပါက သင့်တွင်လည်း ဤရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း (Diagnosis)
လည်ပင်းကြွက်သား တောင့်တင်းတုန်ခါရောဂါကို ခန္ဓာကိုယ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှု တစ်ခုတည်းဖြင့်ပင် မကြာခဏ ခွဲခြားသတ်မှတ်နိုင်သော်လည်း၊ သင့်ရောဂါလက္ခဏာများကို ဖြစ်စေနိုင်သည့် နောက်ခံကျန်းမာရေး အခြေအနေများ မရှိကြောင်း သေချာစေရန် ဆရာဝန်က သွေးစစ်ခြင်း သို့မဟုတ် သံလိုက်ဓာတ်မှန် (MRI) ရိုက်ခြင်းတို့ကို လမ်းညွှန်နိုင်ပါသည်။
ကုသခြင်း (Treatment)
လည်ပင်းကြွက်သား တောင့်တင်းတုန်ခါရောဂါသည် အမြစ်ပြတ်အောင် ကုသ၍မရနိုင်သော ဝေဒနာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ အချို့သောသူများတွင် ရောဂါလက္ခဏာများ အလိုအလျောက် ပျောက်ကင်းသွားတတ်သော်လည်း ဖြစ်ရပ်အများစုတွင် ဝေဒနာပြန်ပေါ်လာတတ်သည်မှာ သဘာဝပင် ဖြစ်သည်။ ကုသမှု၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ရောဂါလက္ခဏာများ ပြင်းထန်မှုကို လျှော့ချပေးရန် ဖြစ်သည်။
ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသခြင်း (Medications)
မျက်နှာပေါ်ရှိ အရေးအကြောင်းများကို လျှော့ချရန်အတွက် မကြာခဏ အသုံးပြုလေ့ရှိပြီး ကြွက်သားများကို လှုပ်ရှားမှုမရှိအောင် ထုံပစ်နိုင်စွမ်းရှိသော ဘိုတူလီနမ် အဆိပ်အတောက် (Botulinum toxin) ဆေးဝါးကို ရောဂါဒဏ်ခံနေရသည့် လည်ပင်းကြွက်သားများအတွင်းသို့ တိုက်ရိုက် ထိုးသွင်းနိုင်ပါသည်။ ဘိုတူလီနမ် အဆိပ်အတောက် (botulinum toxin) ဖြင့် ဖော်စပ်ထားသော ဆေးဝါးများတွင် Myobloc, Xeomin, Dysport နှင့် Botox တို့ ပါဝင်သည်။
ပုံမှန်အားဖြင့် ၃ လမှ ၄ လလျှင် တစ်ကြိမ် ဆေးပုံမှန်ထိုးပေးရန် လိုအပ်ပြီး၊ ဤသို့ မကြာခဏ ဆေးထိုးပေးခြင်းဖြင့် လူနာများ၏ ဝေဒနာကို ကောင်းမွန်တိုးတက်လာစေနိုင်လေ့ ရှိသည်။
ကုသမှုရလဒ်များကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေရန် သို့မဟုတ် ဘိုတူလီနမ် အဆိပ်အတောက် ဆေးထိုးရမည့် ပမာဏနှင့် အကြိမ်ရေကို လျှော့ချရာတွင် အထောက်အကူပြုနိုင်ရန် ဆရာဝန်သည် ကြွက်သားဖြေလျှော့ပေးသည့် သောက်ဆေးများကိုလည်း ထပ်မံလမ်းညွှန်နိုင်ပါသည်။
ကုထုံးများ (Therapies)
သင့်မျက်နှာ၏ အခြားတစ်ဖက် သို့မဟုတ် ခေါင်းနောက်ဘက်ကို ထိတွေ့ခြင်းကဲ့သို့သော အာရုံခံစားမှုဆိုင်ရာ လှည့်ကွက် (Sensory tricks) များကို အသုံးပြုပါက ကြွက်သားကျုံ့ခြင်းများ ခေတ္တခဏ ရပ်တန့်သွားနိုင်ပါသည်။ အာရုံခံစားမှုဆိုင်ရာ နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးအပေါ် မူတည်၍ အကျိုးသက်ရောက်မှု ကွာခြားနိုင်သော်လည်း ရောဂါအခြေအနေ ပိုမိုဆိုးရွားလာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းနည်းလမ်းများ၏ ထိရောက်မှုသည်လည်း လျော့နည်းသွားတတ်ပါသည်။
ရေနွေးအိတ်ကပ်ပေးခြင်းနှင့် အနှိပ်ကုထုံး ခံယူခြင်းတို့သည် သင့်လည်ပင်းနှင့် ပခုံးကြွက်သားများကို ပြေလျော့စေနိုင်ပါသည်။ လည်ပင်း၏ ပျော့ပျောင်းမှုနှင့် သန်စွမ်းမှုကို မြှင့်တင်ပေးသည့် လှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းကလည်း အကျိုးကျေးဇူး ရှိစေနိုင်ပါသည်။
စိတ်ဖိစီးမှုများလာသောအခါ လည်ပင်းကြွက်သား တောင့်တင်းတုန်ခါရောဂါ လက္ခဏာများ ပိုမိုဆိုးရွားလာတတ်သောကြောင့် စိတ်ဖိစီးမှု စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည်များကို လေ့လာမှတ်သားထားရန်မှာ အလွန်ပင် အရေးကြီးပါသည်။
ခွဲစိတ်ကုသခြင်းနှင့် အခြားသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ (Surgery and other procedures)
ထိခိုက်မှုနည်းသော ကုသနည်းများဖြင့် မအောင်မြင်သည့်အခါ ဆရာဝန်က ခွဲစိတ်ကုသမှုကို အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ ပြုလုပ်နိုင်သော ခွဲစိတ်မှုများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်-
- ဦးနှောက်အတွင်းပိုင်းကို လျှပ်စစ်လှိုင်းဖြင့် လှုံ့ဆော်ခြင်း (Deep brain stimulation): ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွင် ဦးခေါင်းခွံ၌ သေးငယ်သော အပေါက်တစ်ခုဖောက်၍ ဦးနှောက်အတွင်းသို့ နန်းကြိုးမျှင်လေးတစ်ချောင်း ထည့်သွင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ၎င်းနန်းကြိုးကို လှုပ်ရှားမှုများကို ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်ရသော ဦးနှောက်၏ အစိတ်အပိုင်းဆီသို့ ဦးတည်စေသည်။ ၎င်းနန်းကြိုးမှတစ်ဆင့် လျှပ်စစ်လှိုင်းများကို ပို့လွှတ်ပေးခြင်းဖြင့် သင့်ခေါင်းကို လိမ်စောင်းသွားစေသည့် အာရုံကြောအချက်ပြမှုများကို ကြားဖြတ်ပိတ်ဆို့နိုင်ကာ ဤရောဂါလက္ခဏာများကို လျော့ကျစေနိုင်ခြေ ရှိပါသည်။
- အာရုံကြောများကို ဖြတ်တောက်ခြင်း (Cutting the nerves): အခြားရွေးချယ်စရာတစ်ခုမှာ ထိခိုက်နေသော ကြွက်သားများထံသို့ ကျုံ့ရန်အချက်ပြမှုများ ပေးပို့နေသည့် အာရုံကြောများကို ခွဲစိတ်၍ ဖြတ်တောက်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
