ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
ရင်သား ပက်ဂျက်ရောဂါသည် နို့သီးခေါင်းနှင့် ၎င်းဘေးပတ်လည်ရှိ အမည်းရောင်အဝိုင်း (Areola) တွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည့် အလွန်ရှားပါးသော ရင်သားကင်ဆာ အမျိုးအစားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤရောဂါသည် အရိုးတွင်ဖြစ်ပွားသော ပက်ဂျက်ရောဂါ (Paget’s disease of the bone) နှင့် လုံးဝသက်ဆိုင်မှုမရှိသည်ကို သတိပြုရန် အရေးကြီးပါသည်။
ဤကင်ဆာအမျိုးအစားသည် အများအားဖြင့် အသက် ငါးဆယ်ကျော်ပြီးနောက်တွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး နို့ပြွန်အတွင်း ကင်ဆာဆဲလ်များ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (Ductal carcinoma in situ) သို့မဟုတ် ပြန့်ပွားလွယ်သော ရင်သားကင်ဆာများနှင့် ဆက်စပ်နေတတ်သည်။ နို့သီးခေါင်းတစ်ခုတည်းတွင်သာ ပက်ဂျက်ရောဂါဖြစ်ပွားခြင်းမှာ အလွန်ရှားပါးပါသည်။
နို့သီးခေါင်းတွင် ဖြစ်ပွားသော နှင်းခူ (Eczema) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် အစပိုင်းတွင် သာမန်အရေပြားအဖုအပိမ့်ဟု မှားယွင်းယူဆတတ်ကြသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများတွင် နို့သီးခေါင်းမှ အရည်ထွက်ခြင်း၊ အရေပြားနီမြန်းခြင်း၊ အကြေးခွံများကဲ့သို့ ကွာကျခြင်းနှင့် ယားယံခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ သို့သော် ဤလက္ခဏာများရှိသူ အများစုမှာ ပက်ဂျက်ရောဂါ မဟုတ်ကြပါ။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဤလက္ခဏာများသည် နောက်ကွယ်ရှိ ရင်သားကင်ဆာ၏ ပထမဆုံး သိသာထင်ရှားသော အချက်ပြမှုများ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
ရင်သား ပက်ဂျက်ရောဂါ၏ လက္ခဏာများသည် နို့သီးခေါင်းနှင့် ၎င်းဘေးပတ်လည် အရေပြားတွင် အဓိကဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အရေပြားရောင်ရမ်းခြင်း (Dermatitis) ကဲ့သို့သော ဘေးမဖြစ်စေသည့် အရေပြားပြဿနာများနှင့် ဆင်တူနေတတ်သဖြင့် ခွဲခြားသိမြင်ရန် ခက်ခဲနိုင်ပါသည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော လက္ခဏာများမှာ-
- ယားယံခြင်း
- အရေပြား နီမြန်းလာခြင်း
- စူးကနဲဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် နာကျင်ခြင်း
- ရင်သားအရေပြား ထူလာခြင်း
- နို့သီးခေါင်းပေါ်ရှိ အရေပြားများ အဖတ်လိုက်ကွာခြင်း သို့မဟုတ် အကြေးခွံဖြစ်ခြင်း
- နို့သီးခေါင်း ပြားသွားခြင်း သို့မဟုတ် အတွင်းသို့ ချိုင့်ဝင်သွားခြင်း
- ရင်သားအရေပြားအောက်တွင် အကျိတ်ကဲ့သို့ အဖုတစ်ခုကို စမ်းမိခြင်း
- နို့သီးခေါင်းမှ သွေးထွက်ခြင်း၊ ပြည်ထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ကောက်ရိုးရောင်အရည်များ ထွက်ခြင်း
- နို့သီးခေါင်း သို့မဟုတ် အဝိုင်းတစ်ဝိုက်တွင် နှင်းခူကဲ့သို့ အနာဖေးတက်ခြင်း၊ အရည်စိုခြင်း သို့မဟုတ် အရေပြား မာလာခြင်း
ပုံမှန်အားဖြင့် ဤလက္ခဏာများသည် ရင်သားတစ်ဖက်တည်းတွင်သာ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး နို့သီးခေါင်းမှစ၍ အခြားအစိတ်အပိုင်းများသို့ ပြန့်နှံ့သွားတတ်သည်။ အစောပိုင်းကာလတွင် အရေပြားပြောင်းလဲမှုများသည် ပေါ်လိုက်ပျောက်လိုက် ဖြစ်နိုင်သလို လိမ်းဆေးများကြောင့် သက်သာသွားသယောင် ထင်ရတတ်သည်။ ရောဂါကို အတည်မပြုနိုင်မီ ဤလက္ခဏာများသည် လအနည်းငယ်ကြာအောင် ရှိနေတတ်ပါသည်။
သင်၏ရင်သားတွင် ထူးခြားသောပြောင်းလဲမှုများကို အမြဲစောင့်ကြည့်ပါ။ အကယ်၍ အကျိတ်စမ်းမိခြင်း၊ တစ်လထက်ကျော်၍ ယားယံခြင်း သို့မဟုတ် အရေပြားယောင်ယမ်းခြင်းများရှိပါက ဆရာဝန်နှင့် ပြသပါ။ ထို့ပြင် ရင်သားထိခိုက်ဒဏ်ရာအတွက် ကုသမှုခံယူသော်လည်း မသက်သာပါကလည်း ဆရာဝန်နှင့် ထပ်မံဆွေးနွေးတိုင်ပင်သင့်သည်။
ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ
ရင်သား ပက်ဂျက်ရောဂါ ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းကို တိတိကျကျ မသိရသေးပါ။ သို့သော် ကင်ဆာဖြစ်ခြင်းသည် ဆဲလ်များ၏ ပုံမှန်မဟုတ်သော ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် ဆဲလ်များ အဆမတန် ပွားများလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု နားလည်ထားကြသည်။ ဤပြောင်းလဲမှုများသည် ဆဲလ်များ၏ ဒီအန်အေ (DNA) သို့မဟုတ် မျိုးဗီဇသင်္ကေတများမှ စတင်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသော်လည်း မည်သည့်အချက်ကြောင့် ဤသို့ပြောင်းလဲသွားရသည်ကိုမူ မသိရသေးပါ။
ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများစေသည့် အချက်များ
ဤရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည့် အချက်များသည် အခြားရင်သားကင်ဆာ အမျိုးအစားများ၏ အချက်များနှင့် ဆင်တူပါသည်။
- အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ခြင်း: အသက်ကြီးလာလေ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများလေဖြစ်သည်။
- ရာသီသွေး စောစီးစွာပေါ်ခြင်း: အသက် တစ်ဆယ့်နှစ်နှစ် မတိုင်မီ ရာသီပေါ်ခဲ့ပါက ရင်သားကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများနိုင်သည်။
- သွေးဆုံးချိန် နောက်ကျခြင်း: အသက်ကြီးမှ သွေးဆုံးသူများတွင် ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသည်။
- ပထမကိုယ်ဝန် နောက်ကျခြင်း: အသက် သုံးဆယ်ကျော်မှ ပထမဦးဆုံး ကလေးယူသူများတွင် ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်နိုင်သည်။
- ကိုယ်ဝန် မဆောင်ဖူးခြင်း: ကိုယ်ဝန် တစ်ခါမျှ မဆောင်ဖူးပါက ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများနိုင်သည်။
- မျိုးရိုးဗီဇ: မိဘများထံမှ BRCA1 နှင့် BRCA2 ကဲ့သို့သော ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် မျိုးဗီဇများ လက်ဆင့်ကမ်း ပါလာနိုင်ပါသည်။ ၎င်းတို့သည် ကင်ဆာဖြစ်မည်ဟု အာမမခံသော်လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေကို အလွန်မြင့်တက်စေပါသည်။
- သွေးဆုံးချိန်တွင် ဟော်မုန်းကုထုံး ခံယူခြင်း: အီစထရိုဂျင်နှင့် ပရိုဂျက်စတီရုန်း ပေါင်းစပ်ထားသော ဆေးဝါးများ သုံးစွဲခြင်းက ဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေသော်လည်း ဆေးရပ်လိုက်ပါက ဖြစ်နိုင်ခြေ ပြန်လည်လျော့နည်းသွားသည်။
- ရင်သားပြဿနာ အတိတ်ရာဇဝင်: ယခင်က ရင်သားအသားစ စစ်ဆေးမှုတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော ဆဲလ်များတွေ့ဖူးပါက ပို၍ သတိထားရပါမည်။
- ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ဖူးခြင်း: ရင်သားတစ်ဖက်တွင် ကင်ဆာဖြစ်ဖူးပါက ကျန်တစ်ဖက်တွင်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ရှိပါသည်။
- မိသားစု ရာဇဝင်: မိဘ၊ ညီအစ်ကို မောင်နှမ သို့မဟုတ် သားသမီးများတွင် ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ဖူးပါက မိမိတွင်လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသည်။ သို့သော် လူနာအများစုတွင် မိသားစုရာဇဝင် မရှိတတ်ကြပါ။
- ဓာတ်ရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့ခြင်း: ငယ်ရွယ်စဉ်က ရင်ဘတ်ကို ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသမှု ခံယူဖူးပါက ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါသည်။
- အဝလွန်ခြင်း: ကိုယ်အလေးချိန် အလွန်အမင်း များခြင်းက ဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေပါသည်။
- အရက်သောက်ခြင်း: အရက်သေစာ သောက်သုံးခြင်းသည် ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
ရင်သား ပက်ဂျက်ရောဂါ ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးရန် အောက်ပါ နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်
- ရင်သားကို စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်း (Breast exam): ဆရာဝန်သည် သင်၏ ရင်သားနှစ်ဖက်လုံးနှင့် ဂျိုင်းကြားရှိ ပြန်ရည်ကျိတ် (Lymph nodes) များတွင် အကျိတ်များ သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်သော အခြေအနေများ ရှိ၊ မရှိကို စမ်းသပ်စစ်ဆေးပါလိမ့်မည်။
- ရင်သား ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Mammogram): ရင်သားကို အိတ်စရေး (X-ray) ရိုက်၍ ပုံရိပ်ဖော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရင်သားကင်ဆာကို ကြိုတင်စစ်ဆေးရာတွင် ဤနည်းလမ်းကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုကြသည်။ အကယ်၍ ပုံမှန်စစ်ဆေးမှုတွင် သံသယဖြစ်ဖွယ်တွေ့ရှိပါက ပိုမိုတိကျသော ရောဂါရှာဖွေရေး ဓာတ်မှန်ထပ်မံရိုက်ရန် ဆရာဝန်က ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။
- ရင်သား အာထရာဆောင်းရိုက်ခြင်း (Breast ultrasound): အသံလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းပိုင်း အင်္ဂါရပ်များကို ပုံရိပ်ဖော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရင်သားအတွင်း စမ်းမိသော အကျိတ်သည် အသားလုံး ဖြစ်နေသလား သို့မဟုတ် အရည်အိတ် (Cyst) ဖြစ်နေသလား ဆိုသည်ကို ခွဲခြားရန် ဤနည်းလမ်းကို အသုံးပြုသည်။
- ရင်သား သံလိုက်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Breast MRI): သံလိုက်နှင့် ရေဒီယိုလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ ရင်သားအတွင်းပိုင်းကို အသေးစိတ် ပုံရိပ်ဖော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤစစ်ဆေးမှု မပြုလုပ်မီ သင့်ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ဆိုးဆေးတစ်မျိုးကို ထိုးသွင်းရပါမည်။
- အသားစယူ စစ်ဆေးခြင်း (Biopsy): သံသယရှိသော တစ်ရှူးနမူနာကို ယူ၍ ကင်ဆာဆဲလ် ဟုတ်၊ မဟုတ် ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတစ်ဆင့် ကင်ဆာဆဲလ် အမျိုးအစား၊ ပြန့်နှံ့မှုနှုန်း (Grade) နှင့် ကုသမှု ရွေးချယ်ရာတွင် အထောက်အကူပြုမည့် ဟော်မုန်းလက်ခံပစ္စည်း (Hormone receptors) များ ရှိ၊ မရှိကို သိရှိနိုင်ပါသည်။
သင့်အခြေအနေပေါ် မူတည်၍ အခြားသော စစ်ဆေးမှုများနှင့် ကုသမှုများကိုလည်း ထပ်မံပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။
ကုသမှု
ရင်သား ပက်ဂျက်ရောဂါ ခံစားနေရပါက ခွဲစိတ်ကုသရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ မည်သည့်ခွဲစိတ်မှုမျိုး ပြုလုပ်ရမည်ဆိုသည်မှာ နို့သီးခေါင်းတစ်ဝိုက် အရေပြားအခြေအနေနှင့် ကင်ဆာ မည်မျှအထိ ပြန့်နှံ့နေသည်အပေါ် မူတည်ပါသည်။
ရရှိနိုင်သော ကုသမှု ရွေးချယ်စရာများမှာ –
ခွဲစိတ်ကုသခြင်း
- ရင်သားတစ်ခုလုံး ဖယ်ထုတ်ခြင်း (Mastectomy): ရင်သား တစ်ရှူးအားလုံးကို ဖယ်ရှားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် နို့သီးခေါင်း၊ အဝိုင်းပတ်နှင့် အဆီတစ်ရှူးများ အပါအဝင် ရင်သား၏ အစိတ်အပိုင်းအားလုံး ပါဝင်သည်။
- အကျိတ်သာ ဖယ်ထုတ်ခြင်း (Lumpectomy): ကင်ဆာဖြစ်နေသော အစိတ်အပိုင်းနှင့် ၎င်းဘေးပတ်လည်ရှိ ကျန်းမာသော တစ်ရှူးအနည်းငယ်ကိုသာ ဖယ်ရှားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤနည်းလမ်းကို ရွေးချယ်ပါက ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသမှုကိုပါ ဆက်လက်ခံယူရပါမည်။
- ရှေ့ပြေး ပြန်ရည်ကျိတ် အသားစယူခြင်း (Sentinel node biopsy): ကင်ဆာဆဲလ်များ ပြန်ရည်ကျိတ်သို့ ပျံ့နှံ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိ သိနိုင်ရန် ကင်ဆာအကျိတ်နှင့် အနီးဆုံး ပြန်ရည်ကျိတ်ကို စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းတွင် ကင်ဆာမတွေ့ပါက ကျန်ရှိသော ပြန်ရည်ကျိတ်များကို ဖယ်ရှားရန် မလိုအပ်ပါ။
- ဂျိုင်းကြား ပြန်ရည်ကျိတ်များ ဖယ်ထုတ်ခြင်း (Axillary lymph node dissection): အကယ်၍ ရှေ့ပြေးပြန်ရည်ကျိတ်တွင် ကင်ဆာတွေ့ရှိပါက ဂျိုင်းကြားရှိ အခြားသော ပြန်ရည်ကျိတ်များကိုပါ ဖယ်ရှားရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရပါမည်။
- ရင်သားနှစ်ဖက်လုံး ဖယ်ထုတ်ခြင်း: မျိုးရိုးဗီဇကြောင့်ဖြစ်စေ၊ မိသားစု ရာဇဝင်ကြောင့်ဖြစ်စေ ကျန်ရှိသော ရင်သားတွင်ပါ ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ အလွန်မြင့်မားနေပါက အချို့သော အမျိုးသမီးများသည် ကျန်းမာသော ရင်သားကိုပါ ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် ဖယ်ထုတ်ရန် ရွေးချယ်တတ်ကြသည်။
ခွဲစိတ်မှုအပြီးတွင် ရင်သားကို ပုံစံတူ ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်း (Reconstruction) ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ သင်၏ ကိုယ်ပိုင်တစ်ရှူး သို့မဟုတ် ရင်သားအတု (Implant) ကို အသုံးပြုနိုင်ပြီး ၎င်းကို ရင်သားဖယ်ထုတ်သည့်အချိန်တွင် တစ်ခါတည်း ဖြစ်စေ၊ နောက်ပိုင်းမှဖြစ်စေ ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။
နောက်ဆက်တွဲ ကုသမှုများ (Adjuvant therapy)
ခွဲစိတ်မှုအပြီးတွင် ကင်ဆာဆဲလ်များ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခြင်း သို့မဟုတ် ပြန့်နှံ့ခြင်းမှ တားဆီးရန်အတွက် ဆရာဝန်က အောက်ပါ ကုသမှုများကို ထပ်မံညွှန်ကြားနိုင်သည် –
- ဟော်မုန်းဖြင့် ကုသခြင်း (Hormone therapy)
- ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသခြင်း (Radiation therapy)
- ဆေးသွင်းကုသခြင်း (Chemotherapy)
