ဘိုကင်တင်ရန်
ဆရာ၀◌န်နဲ့တွေ့ဆုံရန်ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
ခြေထောက်ကျိုးခြင်း (A broken leg သို့မဟုတ် leg fracture) ဆိုသည်မှာ ခြေထောက်တွင်ရှိသော အရိုးများအနက် တစ်ခုခု ကျိုးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အက်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ခြေထောက်ကို ပေါင်ရိုး (femur)၊ ဒူးဖုံးရိုး (patella)၊ ညို့သကျည်းရိုး (tibia) နှင့် ခြေသလုံးရိုးစောင်း (fibula) ဟူ၍ အရိုးလေးခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချော်လဲခြင်း သို့မဟုတ် မော်တော်ယာဉ်မတော်တဆမှုကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သည့် ရိုက်ခတ်မှုများဖြစ်ပွားပါက ဤအရိုးများအနက် မည်သည့်အရိုးမဆို ကျိုးသွားနိုင်သည်။
ခြေထောက်ကျိုးခြင်း ပုံစံအမျိုးမျိုး ရှိပါသည်။ ၎င်းပုံစံများကို အရိုးကျိုးစေသည့် ရိုက်ခတ်မှုအားပမာဏနှင့် အရိုးကျိုးသွားသည့် ပုံစံပေါ်မူတည်၍ ဆုံးဖြတ်ပြီး အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားနိုင်ပါသည် –
- Comminuted (အရိုးအစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာကျိုးခြင်း) – အရိုးသည် သုံးပိုင်း သို့မဟုတ် သုံးပိုင်းထက်မက ကျိုးသွားခြင်းဖြစ်ပြီး အရိုးများ ကြေမွသွားသည့် အပိုင်းအစများ ရှိနေတတ်သည်။
- Compression (အရိုးဖိသိပ်ကြေမွခြင်း) – အရိုးသည် ဖိညှပ်ခံရပြီး ကြေမွသွားခြင်း ဖြစ်သည်။
- Greenstick (အရိုးနုအက်ခြင်း) – အရိုးသည် အပြည့်အဝမကျိုးဘဲ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာ အက်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ကျိုးသွားသောအရိုးသည် လုံးဝပြတ်ထွက်မသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကလေးငယ်များ၏ အရိုးများသည် လူကြီးများထက် ပိုမိုပျော့ပျောင်းပြီး ပျော့ပျောင်းမှုရှိသောကြောင့် ဤသို့အရိုးနုအက်ခြင်းသည် ကလေးများတွင် ပိုမိုအဖြစ်များသည်။
- Oblique (အရိုးစောင်းကျိုးခြင်း) – အရိုးသည် ထောင့်ဖြတ်စောင်း၍ ကျိုးသွားခြင်း ဖြစ်သည်။
- Segmental (အရိုးနှစ်နေရာကျိုးခြင်း) – အရိုးသည် နှစ်နေရာမှ ကျိုးသွားပြီး ကျိုးသွားသော အရိုးလိုင်းနှစ်ခုကြားတွင် လွတ်နေသော အရိုးအပိုင်းအစတစ်ခု ရှိနေတတ်သည်။
- Spiral (အရိုးရစ်ပတ်ကျိုးခြင်း) – အရိုးကျိုးသည့်ပုံစံသည် အရိုးကို ရစ်ပတ်၍ ကျိုးသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေသည် လိမ်လှည့်မိ၍ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်းများတွင် အဖြစ်များသည်။
- Complex သို့မဟုတ် open fracture (အရေပြားပေါက်ထွက်သော အရိုးကျိုးခြင်း) – အရိုးကျိုးသည့်နေရာပေါ်တွင် ပြတ်ရှဒဏ်ရာရရှိခြင်းကြောင့်၎င်း၊ သို့မဟုတ် ကျိုးသွားသောအရိုးသည် အရေပြားကို ဖောက်ထွက်၍ အပြင်သို့ ထိုးထွက်နေခြင်းကြောင့်၎င်း ကျိုးသွားသော အရိုးကို အပြင်မှ အထင်အရှား မြင်တွေ့နိုင်သည့် အခြေအနေ ဖြစ်သည်။
ခြေထောက်အပြည့်အဝ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစေရန်အတွက် ကျိုးသွားသော ခြေထောက်ကို ချက်ချင်း ရောဂါရှာဖွေပြီး ကုသမှုခံယူရန် အရေးကြီးပါသည်။ ဆရာဝန်သည် အရိုးကျိုးသည့် တည်နေရာ၊ အမျိုးအစားနှင့် ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်၍ ခွဲစိတ်ကုသခြင်း၊ ကျောက်ပတ်တီးစည်းခြင်း သို့မဟုတ် ကျပ်စည်းခြင်း စသည့် မတူညီသော ကုသမှုနည်းလမ်းများကို ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
ပြင်းထန်သော ခြေထောက်ကျိုးခြင်းများကို များသောအားဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်သည်၊ အထူးသဖြင့် ကျိုးရန်ခဲယဉ်းပြီး ခိုင်မာတောင့်တင်းသော ပေါင်ရိုးကဲ့သို့သော အရိုးများ ထိခိုက်မိသည့်အခါမျိုးတွင် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ညို့သကျည်းရိုးနှင့် ခြေသလုံးရိုးစောင်းတို့ ကျိုးသည့်အခါမျိုးတွင်မူ အမြဲတမ်း ဤသို့မဟုတ်နိုင်ပါ။ ဤအရိုးများ ကျိုးခြင်းကို ချက်ချင်း သတိမပြုမိဘဲ ရှိနေတတ်သည်။
ခြေထောက်ကျိုးခြင်း၏ လက္ခဏာများနှင့် ဝေဒနာများသည် လူတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ကွဲပြားနိုင်ပါသည်။ ခြေထောက်ကျိုးသွားသော လမ်းလျှောက်စကလေးငယ်များနှင့် ကလေးငယ်များသည် ခြေခွင်၍ လမ်းလျှောက်ခြင်း သို့မဟုတ် လမ်းလုံးဝမလျှောက်တော့ခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် လက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် –
- ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသော နေရာတွင် ပြင်းထန်စွာ နာကျင်ခြင်း၊ ၎င်းသည် လှုပ်ရှားသည့်အခါ သို့မဟုတ် ဖိမိသည့်အခါ ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်သည်။
- လမ်းလျှောက်ရန် ခက်ခဲခြင်း။
- ရောင်ရမ်းခြင်း။
- ထိမိလျှင် နာကျင်ခြင်း။
- ထိုနေရာတစ်ဝိုက်တွင် ညိုမည်းစွဲခြင်း။
- ထိခိုက်မိသော ခြေထောက်သည် သိသာထင်ရှားစွာ ပုံသဏ္ဌာန်ပျက်သွားခြင်း သို့မဟုတ် တိုသွားခြင်း။
ရောဂါရှာဖွေခြင်း
ခြေထောက်ကျိုးခြင်းကို ရောဂါရှာဖွေရန်အတွက် များသောအားဖြင့် ကျိုးသွားသည့်နေရာကို ရှာဖွေရန်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အဆစ်များ ထိခိုက်ပျက်စီးမှု အတိုင်းအတာကို သိရှိနိုင်ရန် အိပ်စ်ရေး ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (X-rays) ကဲ့သို့သော ပုံရိပ်ဖော်စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။ ထို့ပြင် ဆရာဝန်သည် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသော နေရာတွင် နာကျင်ခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ပုံသဏ္ဌာန်ပျက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပွင့်ထွက်နေသော ဒဏ်ရာ ရှိမရှိတို့ကိုလည်း စစ်ဆေးမည် ဖြစ်သည်။
အိပ်စ်ရေး ဓာတ်မှန်ဖြင့် ထိခိုက်ပျက်စီးမှုကို တိကျစွာ မသိရှိနိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် ကွန်ပျူတာ ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (CT scan) သို့မဟုတ် သံလိုက်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (MRI) ကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ ကွန်ပျူတာ ဓာတ်မှန် (CT) သို့မဟုတ် သံလိုက်ဓာတ်မှန် (MRI) သည် ထိခိုက်မိသော အရိုး၏ ပိုမိုတိကျသော ပုံရိပ်ကို ပေးစွမ်းနိုင်သဖြင့် ထိုနေရာကို ကုသရာတွင် အထောက်အကူပြုသည်။
ကုသခြင်း
ခြေထောက်ကျိုးခြင်းအတွက် ကုသမှုတွင် လူနာ၏ အထွေထွေကျန်းမာရေးအခြေအနေ၊ ထိခိုက်ပျက်စီးမှု တည်နေရာနှင့် ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်၍ ကျောက်ပတ်တီးစည်းခြင်း၊ ကာယကုထုံးဖြင့် ကုသခြင်း သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ကုသခြင်းတို့ လိုအပ်နိုင်သည်။ ပြင်းထန်သော အရိုးကျိုးခြင်းများတွင် ခွဲစိတ်မှု လိုအပ်နိုင်ပြီး ဖိစီးမှုကြောင့် အရိုးအက်ခြင်း (stress fractures) များတွင်မူ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစေရန် အနားယူခြင်းနှင့် မလှုပ်ရှားအောင် ထိန်းထားခြင်းတို့သာ လိုအပ်နိုင်ပါသည်။
- အရိုးပြန်ဆက်ခြင်း (Setting the leg) – ကျိုးသွားသော အရိုးအတွက် ကနဦးကုသမှုမှာ အရိုးအစွန်းများကို ပြန်လည်တည့်မတ်ပေးရန်နှင့် အရိုးအပြည့်အဝ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစေရန် အရိုးကို ငြိမ်နေအောင် ထိန်းထားပေးရန် ဖြစ်သည်။ ကျိုးသွားသော အရိုးအပိုင်းအစများ တည့်မတ်စွာမရှိဘဲ လွဲချော်နေသည့် အခြေအနေမျိုးတွင် အရိုးပြန်လည်တည့်မတ်ခြင်း (reduction) ဟုခေါ်သော နည်းလမ်းကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့သည် ကျပ်မစည်းမီ ကျိုးသွားသော အရိုးအပိုင်းအစများကို ၎င်းတို့၏ သင့်တော်သောနေရာများသို့ ပြန်လည်ရွှေ့ပြောင်းပေးမည် ဖြစ်သည်။ အချို့သော အရိုးကျိုးခြင်းများတွင် ရောင်ရမ်းမှု လျော့ကျသွားစေရန် ကနဦးတွင် ကျပ်အရင်စည်းပေးလေ့ရှိသည်။ ရောင်ရမ်းမှု ကျဆင်းသွားပါက ကျောက်ပတ်တီး စည်းပေးမည် ဖြစ်သည်။ ကျိုးသွားသော ခြေထောက်ကို များသောအားဖြင့် အရေးပေါ်လူနာဆောင် သို့မဟုတ် အရေးပေါ်စောင့်ရှောက်မှုဌာနတွင် ကုသလေ့ရှိသည်။
- မလှုပ်ရှားအောင် ထိန်းထားခြင်း (Immobilization) – ကျိုးသွားသော ခြေထောက်ကို စနစ်တကျ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစေရန် ကျပ် သို့မဟုတ် ကျောက်ပတ်တီးဖြင့် မလှုပ်ရှားအောင် ထိန်းထားပေးသည်။ ၎င်းသည် ကျိုးသွားသော ခြေထောက်၏ လှုပ်ရှားမှုကို ကန့်သတ်ပေးမည် ဖြစ်သည်။ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရထားသော ခြေထောက်ပေါ်သို့ ကိုယ်အလေးချိန်မသက်ရောက်စေရန် အနည်းဆုံး ၆ ပတ်ခန့်အထိ ဂျိုင်းထောက် သို့မဟုတ် တုတ်ကောက်ကို အသုံးပြုရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။
- ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသခြင်း – အရိုးကျိုးခြင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော နာကျင်ခြင်းနှင့် ရောင်ရမ်းခြင်းတို့ကို သက်သာစေရန် ဆေးဝါးများကို ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။ အသုံးများသော အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများမှာ ပါရာစီတမော (acetaminophen) နှင့် အိုင်ဗျူပရိုဖန် (ibuprofen) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ပြင်းထန်စွာ နာကျင်သော အခြေအနေများအတွက် ပိုမိုပြင်းထန်သော ဆေးပမာဏကို ပေးနိုင်ပါသည်။
- လေ့ကျင့်ခန်းဖြင့် ကုသခြင်း (Therapies) – ထိခိုက်ဒဏ်ရာများ အပြည့်အဝ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစေရန် ပြန်လည်သန်စွမ်းရေး လေ့ကျင့်ခန်းများ သို့မဟုတ် ကာယကုထုံးဖြင့် ကုသခြင်းတို့ကို လမ်းညွှန်နိုင်ပါသည်။ သို့သော်လည်း ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် လပေါင်းများစွာ သို့မဟုတ် ၎င်းထက်ပို၍ ကြာမြင့်နိုင်ပါသည်။ ၎င်းသည် အချိန်အတော်ကြာ မလှုပ်ရှားဘဲနေခဲ့သော ခြေထောက်၏ ဒဏ်ရာမရရှိထားသည့် အချို့နေရာများရှိ ကြွက်သားများ တောင့်တင်းခြင်းနှင့် အားနည်းခြင်းတို့ကို သက်သာစေရန် ကူညီပေးနိုင်သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင်ပင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရထားသော ခြေထောက်၏ တောင့်တင်းမှုကို လျော့ကျစေပြီး ပျော့ပျောင်းမှုကို ပြန်လည်ရရှိစေနိုင်ပါသည်။
- ခွဲစိတ်ကုသခြင်းနှင့် အခြားသော လုပ်ဆောင်ချက်များ – ပြင်းထန်သော အရိုးကျိုးခြင်းများတွင်၊ အထူးသဖြင့် အရိုးအမြောက်အမြား ကျိုးသွားခြင်း၊ ကျိုးသွားသောအရိုး နေရာလွဲချော်နေခြင်း၊ ကျိုးထွက်နေသော အရိုးအပိုင်းအစများ အဆစ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အရွတ်များ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားပါက ခွဲစိတ်မှု ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ ဤအခြေအနေကို ကုသရန်အတွက် ခန္ဓာကိုယ်တွင်း အရိုးထိန်းကိရိယာများ (internal fixation devices) လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစဉ်အတွင်း သင့်တော်သော အရိုးအနေအထားကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန် သံပြားများ၊ သံချောင်းများ သို့မဟုတ် ဝက်အူများကဲ့သို့သော ခန္ဓာကိုယ်တွင်း အရိုးထိန်းကိရိယာများကို ခွဲစိတ်မှုပြုလုပ်၍ ထည့်သွင်းပေးသည်။
အချို့သောအခြေအနေများတွင် ခန္ဓာကိုယ်ပြင်ပ အရိုးထိန်းကိရိယာ (external fixation device) ကို အသုံးပြုရန် အကြံပြုနိုင်ပါသည်။ ၎င်းသည် ၆ ပတ်မှ ၈ ပတ်အထိ ကြာမြင့်တတ်သော ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကာလအတွင်း လူနာ၏အရိုးကို တည်ငြိမ်အောင် ကူညီပေးသည်။ ဤကိရိယာသည် အရေပြားတစ်ရှူးကို ဖြတ်၍ အရိုးထဲသို့ ချိတ်ဆက်ထားသော ဘောင်တစ်ခုကို အသုံးပြု၍ ခြေထောက်ကို ထိန်းထားပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
